૫. કોટ્ઠિકસુત્તં

૨૩૨. એકં સમયં આયસ્મા ચ સારિપુત્તો આયસ્મા ચ મહાકોટ્ઠિકો બારાણસિયં વિહરન્તિ ઇસિપતને મિગદાયે. અથ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનાયસ્મા સારિપુત્તો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા સારિપુત્તેન સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો આયસ્મન્તં સારિપુત્તં એતદવોચ –

‘‘કિં નુ ખો, આવુસો સારિપુત્ત, ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં…પે… જિવ્હા રસાનં સંયોજનં, રસા જિવ્હાય સંયોજનં …પે… મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ધમ્મા મનસ્સ સંયોજન’’ન્તિ?

‘‘ન ખો, આવુસો કોટ્ઠિક, ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, ન રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં…પે… ન જિવ્હા રસાનં સંયોજનં, ન રસા જિવ્હાય સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં…પે… ન મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ન ધમ્મા મનસ્સ સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં.

‘‘સેય્યથાપિ, આવુસો, કાળો ચ બલીબદ્દો [બલિવદ્દો (સી. પી.), બલિબદ્દો (સ્યા. કં. ક.)] ઓદાતો ચ બલીબદ્દો એકેન દામેન વા યોત્તેન વા સંયુત્તા અસ્સુ. યો નુ ખો એવં વદેય્ય – ‘કાળો બલીબદ્દો ઓદાતસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજનં, ઓદાતો બલીબદ્દો કાળસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજન’ન્તિ, સમ્મા નુ ખો સો વદમાનો વદેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, આવુસો’’. ‘‘ન ખો, આવુસો, કાળો બલીબદ્દો ઓદાતસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજનં, ન ઓદાતો બલીબદ્દો કાળસ્સ બલીબદ્દસ્સ સંયોજનં. યેન ચ ખો તે એકેન દામેન વા યોત્તેન વા સંયુત્તા તં તત્થ સંયોજનં.

‘‘એવમેવ ખો, આવુસો, ન ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, ન રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં…પે… ન જિવ્હા રસાનં સંયોજનં…પે… ન મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ન ધમ્મા મનસ્સ સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં.

‘‘ચક્ખુ વા, આવુસો, રૂપાનં સંયોજનં અભવિસ્સ, રૂપા વા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં, નયિદં બ્રહ્મચરિયવાસો પઞ્ઞાયેથ [પઞ્ઞાયતિ (ક.)] સમ્મા દુક્ખક્ખયાય. યસ્મા ચ ખો, આવુસો, ન ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, ન રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં, તસ્મા બ્રહ્મચરિયવાસો પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય…પે….

‘‘જિવ્હા, આવુસો, રસાનં સંયોજનં અભવિસ્સ, રસા વા જિવ્હાય સંયોજનં, નયિદં બ્રહ્મચરિયવાસો પઞ્ઞાયેથ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય. યસ્મા ચ ખો, આવુસો, ન જિવ્હા રસાનં સંયોજનં, ન રસા જિવ્હાય સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં, તસ્મા બ્રહ્મચરિયવાસો પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય…પે….

‘‘મનો વા, આવુસો, ધમ્માનં સંયોજનં અભવિસ્સ, ધમ્મા વા મનસ્સ સંયોજનં, નયિદં બ્રહ્મચરિયવાસો પઞ્ઞાયેથ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય. યસ્મા ચ ખો, આવુસો, ન મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ન ધમ્મા મનસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં, તસ્મા બ્રહ્મચરિયવાસો પઞ્ઞાયતિ સમ્મા દુક્ખક્ખયાય.

‘‘ઇમિનાપેતં, આવુસો, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ન ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, ન રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં…પે… ન જિવ્હા રસાનં સંયોજનં…પે… ન મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ન ધમ્મા મનસ્સ સંયોજનં. યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં.

‘‘સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો ચક્ખુ. પસ્સતિ ભગવા ચક્ખુના રૂપં. છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ. સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા. સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો સોતં. સુણાતિ ભગવા સોતેન સદ્દં. છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ. સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા. સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો ઘાનં. ઘાયતિ ભગવા ઘાનેન ગન્ધં. છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ. સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા. સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો જિવ્હા. સાયતિ ભગવા જિવ્હાય રસં. છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ. સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા. સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો કાયો. ફુસતિ ભગવા કાયેન ફોટ્ઠબ્બં. છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ. સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા. સંવિજ્જતિ ખો, આવુસો, ભગવતો મનો. વિજાનાતિ ભગવા મનસા ધમ્મં. છન્દરાગો ભગવતો નત્થિ. સુવિમુત્તચિત્તો ભગવા.

‘‘ઇમિના ખો એતં, આવુસો, પરિયાયેન વેદિતબ્બં યથા ન ચક્ખુ રૂપાનં સંયોજનં, ન રૂપા ચક્ખુસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજનં. ન સોતં… ન ઘાનં… ન જિવ્હા રસાનં સંયોજનં, ન રસા જિવ્હાય સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો તં તત્થ સંયોજનં. ન કાયો… ન મનો ધમ્માનં સંયોજનં, ન ધમ્મા મનસ્સ સંયોજનં; યઞ્ચ તત્થ તદુભયં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ છન્દરાગો, તં તત્થ સંયોજન’’ન્તિ. પઞ્ચમં.