૧૦. વેરહચ્ચાનિસુત્તં

૧૩૩. એકં સમયં આયસ્મા ઉદાયી કામણ્ડાયં વિહરતિ તોદેય્યસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ અમ્બવને. અથ ખો વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા અન્તેવાસી માણવકો યેનાયસ્મા ઉદાયી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા ઉદાયિના સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં માણવકં આયસ્મા ઉદાયી ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. અથ ખો સો માણવકો આયસ્મતા ઉદાયિના ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના યેન વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વેરહચ્ચાનિગોત્તં બ્રાહ્મણિં એતદવોચ – ‘‘યગ્ઘે, ભોતિ, જાનેય્યાસિ [ભોતિ જાનેય્ય (સી. પી. ક.), ભોતી જાનેય્ય (સ્યા. કં.)]! સમણો ઉદાયી ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં, સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતી’’તિ.

‘‘તેન હિ ત્વં, માણવક, મમ વચનેન સમણં ઉદાયિં નિમન્તેહિ સ્વાતનાય ભત્તેના’’તિ. ‘‘એવં ભોતી’’તિ ખો સો માણવકો વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા ઉદાયી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ કિર, ભવં, ઉદાયિ, અમ્હાકં આચરિયભરિયાય વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા સ્વાતનાય ભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા ઉદાયી તુણ્હીભાવેન. અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી આયસ્મન્તં ઉદાયિં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી આયસ્મન્તં ઉદાયિં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં પાદુકા આરોહિત્વા ઉચ્ચે આસને નિસીદિત્વા સીસં ઓગુણ્ઠિત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘ભણ, સમણ, ધમ્મ’’ન્તિ. ‘‘ભવિસ્સતિ, ભગિનિ, સમયો’’તિ વત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કમિ [પક્કામિ (સ્યા. કં. પી.)].

દુતિયમ્પિ ખો સો માણવકો યેનાયસ્મા ઉદાયી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મતા ઉદાયિના સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નં ખો તં માણવકં આયસ્મા ઉદાયી ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. દુતિયમ્પિ ખો સો માણવકો આયસ્મતા ઉદાયિના ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સિતો સમાદપિતો સમુત્તેજિતો સમ્પહંસિતો ઉટ્ઠાયાસના યેન વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા વેરહચ્ચાનિગોત્તં બ્રાહ્મણિં એતદવોચ – ‘‘યગ્ઘે, ભોતિ, જાનેય્યાસિ! સમણો ઉદાયી ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં, સાત્થં સબ્યઞ્જનં કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતી’’તિ.

‘‘એવમેવં પન ત્વં, માણવક, સમણસ્સ ઉદાયિસ્સ વણ્ણં ભાસસિ. સમણો પનુદાયી ‘ભણ, સમણ, ધમ્મ’ન્તિ વુત્તો સમાનો ‘ભવિસ્સતિ, ભગિનિ, સમયો’તિ વત્વા ઉટ્ઠાયાસના પક્કન્તો’’તિ. ‘‘તથા હિ પન ત્વં, ભોતિ, પાદુકા આરોહિત્વા ઉચ્ચે આસને નિસીદિત્વા સીસં ઓગુણ્ઠિત્વા એતદવોચ – ‘ભણ, સમણ, ધમ્મ’ન્તિ. ધમ્મગરુનો હિ તે ભવન્તો ધમ્મગારવા’’તિ. ‘‘તેન હિ ત્વં, માણવક, મમ વચનેન સમણં ઉદાયિં નિમન્તેહિ સ્વાતનાય ભત્તેના’’તિ. ‘‘એવં, ભોતી’’તિ ખો સો માણવકો વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા ઉદાયી તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘અધિવાસેતુ કિર ભવં ઉદાયી અમ્હાકં આચરિયભરિયાય વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા સ્વાતનાય ભત્ત’’ન્તિ. અધિવાસેસિ ખો આયસ્મા ઉદાયી તુણ્હીભાવેન.

અથ ખો આયસ્મા ઉદાયી તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન પુબ્બણ્હસમયં નિવાસેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન વેરહચ્ચાનિગોત્તાય બ્રાહ્મણિયા નિવેસનં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. અથ ખો વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી આયસ્મન્તં ઉદાયિં પણીતેન ખાદનીયેન ભોજનીયેન સહત્થા સન્તપ્પેસિ સમ્પવારેસિ. અથ ખો વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી આયસ્મન્તં ઉદાયિં ભુત્તાવિં ઓનીતપત્તપાણિં પાદુકા ઓરોહિત્વા નીચે આસને નિસીદિત્વા સીસં વિવરિત્વા આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘કિસ્મિં નુ ખો, ભન્તે, સતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં પઞ્ઞપેન્તિ, કિસ્મિં અસતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં ન પઞ્ઞપેન્તી’’તિ?

‘‘ચક્ખુસ્મિં ખો, ભગિનિ, સતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં પઞ્ઞપેન્તિ, ચક્ખુસ્મિં અસતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં ન પઞ્ઞપેન્તિ…પે… જિવ્હાય સતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં પઞ્ઞપેન્તિ, જિવ્હાય અસતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં ન પઞ્ઞપેન્તિ…પે…. મનસ્મિં સતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં પઞ્ઞપેન્તિ, મનસ્મિં અસતિ અરહન્તો સુખદુક્ખં ન પઞ્ઞપેન્તી’’તિ.

એવં વુત્તે, વેરહચ્ચાનિગોત્તા બ્રાહ્મણી આયસ્મન્તં ઉદાયિં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે; અભિક્કન્તં, ભન્તે! સેય્યથાપિ, ભન્તે, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય, ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તીતિ; એવમેવં અય્યેન ઉદાયિના અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં, અય્ય ઉદાયિ, તં ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ, ધમ્મઞ્ચ, ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસિકં મં અય્યો ઉદાયી ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ. દસમં.

ગહપતિવગ્ગો તેરસમો.

તસ્સુદ્દાનં –

વેસાલી વજ્જિ નાળન્દા, ભારદ્વાજ સોણો ચ ઘોસિતો;

હાલિદ્દિકો નકુલપિતા, લોહિચ્ચો વેરહચ્ચાનીતિ.