૧૪. દેવદહવગ્ગો

૧. દેવદહસુત્તં

૧૩૪. એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ દેવદહં નામ સક્યાનં નિગમો. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘નાહં, ભિક્ખવે, સબ્બેસંયેવ ભિક્ખૂનં છસુ ફસ્સાયતનેસુ અપ્પમાદેન કરણીયન્તિ વદામિ, ન ચ પનાહં, ભિક્ખવે, સબ્બેસંયેવ ભિક્ખૂનં છસુ ફસ્સાયતનેસુ નાપ્પમાદેન કરણીયન્તિ વદામિ. યે તે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ અરહન્તો ખીણાસવા વુસિતવન્તો કતકરણીયા ઓહિતભારા અનુપ્પત્તસદત્થા પરિક્ખીણભવસંયોજના સમ્મદઞ્ઞા વિમુત્તા, તેસાહં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં છસુ ફસ્સાયતનેસુ નાપ્પમાદેન કરણીયન્તિ વદામિ. તં કિસ્સ હેતુ? કતં તેસં અપ્પમાદેન, અભબ્બા તે પમજ્જિતું. યે ચ ખો તે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ સેક્ખા [સેખા (સી. સ્યા. કં. પી. ક.)] અપ્પત્તમાનસા અનુત્તરં યોગક્ખેમં પત્થયમાના વિહરન્તિ, તેસાહં, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂનં છસુ ફસ્સાયતનેસુ અપ્પમાદેન કરણીયન્તિ વદામિ. તં કિસ્સ હેતુ? સન્તિ, ભિક્ખવે, ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા મનોરમાપિ, અમનોરમાપિ. ત્યાસ્સ ફુસ્સ ફુસ્સ ચિત્તં ન પરિયાદાય તિટ્ઠન્તિ. ચેતસો અપરિયાદાના આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા [અપમ્મુટ્ઠા (સી.), અપ્પમુટ્ઠા (સ્યા. કં.)], પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. ઇમં ખ્વાહં, ભિક્ખવે, અપ્પમાદફલં સમ્પસ્સમાનો તેસં ભિક્ખૂનં છસુ ફસ્સાયતનેસુ અપ્પમાદેન કરણીયન્તિ વદામિ…પે… સન્તિ, ભિક્ખવે, મનોવિઞ્ઞેય્યા ધમ્મા મનોરમાપિ અમનોરમાપિ. ત્યાસ્સ ફુસ્સ ફુસ્સ ચિત્તં ન પરિયાદાય તિટ્ઠન્તિ. ચેતસો અપરિયાદાના આરદ્ધં હોતિ વીરિયં અસલ્લીનં, ઉપટ્ઠિતા સતિ અસમ્મુટ્ઠા, પસ્સદ્ધો કાયો અસારદ્ધો, સમાહિતં ચિત્તં એકગ્ગં. ઇમં ખ્વાહં, ભિક્ખવે, અપ્પમાદફલં સમ્પસ્સમાનો તેસં ભિક્ખૂનં છસુ [છસ્સુ (સી.)] ફસ્સાયતનેસુ અપ્પમાદેન કરણીયન્તિ વદામી’’તિ. પઠમં.

૨. ખણસુત્તં

૧૩૫. ‘‘લાભા વો, ભિક્ખવે, સુલદ્ધં વો, ભિક્ખવે, ખણો વો પટિલદ્ધો બ્રહ્મચરિયવાસાય. દિટ્ઠા મયા, ભિક્ખવે, છફસ્સાયતનિકા નામ નિરયા. તત્થ યં કિઞ્ચિ ચક્ખુના રૂપં પસ્સતિ અનિટ્ઠરૂપંયેવ પસ્સતિ, નો ઇટ્ઠરૂપં; અકન્તરૂપંયેવ પસ્સતિ, નો કન્તરૂપં; અમનાપરૂપંયેવ પસ્સતિ, નો મનાપરૂપં. યં કિઞ્ચિ સોતેન સદ્દં સુણાતિ…પે… યં કિઞ્ચિ ઘાનેન ગન્ધં ઘાયતિ…પે… યં કિઞ્ચિ જિવ્હાય રસં સાયતિ…પે… યં કિઞ્ચિ કાયેન ફોટ્ઠબ્બં ફુસતિ…પે… યં કિઞ્ચિ મનસા ધમ્મં વિજાનાતિ અનિટ્ઠરૂપંયેવ વિજાનાતિ, નો ઇટ્ઠરૂપં; અકન્તરૂપંયેવ વિજાનાતિ, નો કન્તરૂપં; અમનાપરૂપંયેવ વિજાનાતિ, નો મનાપરૂપં. લાભા વો, ભિક્ખવે, સુલદ્ધં વો, ભિક્ખવે, ખણો વો પટિલદ્ધો બ્રહ્મચરિયવાસાય. દિટ્ઠા મયા, ભિક્ખવે, છફસ્સાયતનિકા નામ સગ્ગા. તત્થ યં કિઞ્ચિ ચક્ખુના રૂપં પસ્સતિ ઇટ્ઠરૂપંયેવ પસ્સતિ, નો અનિટ્ઠરૂપં; કન્તરૂપંયેવ પસ્સતિ, નો અકન્તરૂપં; મનાપરૂપંયેવ પસ્સતિ, નો અમનાપરૂપં…પે… યં કિઞ્ચિ જિવ્હાય રસં સાયતિ…પે… યં કિઞ્ચિ મનસા ધમ્મં વિજાનાતિ ઇટ્ઠરૂપંયેવ વિજાનાતિ, નો અનિટ્ઠરૂપં; કન્તરૂપંયેવ વિજાનાતિ, નો અકન્તરૂપં; મનાપરૂપંયેવ વિજાનાતિ, નો અમનાપરૂપં. લાભા વો, ભિક્ખવે, સુલદ્ધં વો, ભિક્ખવે, ખણો વો પટિલદ્ધો બ્રહ્મચરિયવાસાયા’’તિ. દુતિયં.

૩. પઠમરૂપારામસુત્તં

૧૩૬. ‘‘રૂપારામા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા રૂપરતા રૂપસમ્મુદિતા. રૂપવિપરિણામવિરાગનિરોધા દુક્ખા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા વિહરન્તિ. સદ્દારામા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા સદ્દરતા સદ્દસમ્મુદિતા. સદ્દવિપરિણામવિરાગનિરોધા દુક્ખા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા વિહરન્તિ. ગન્ધારામા… રસારામા… ફોટ્ઠબ્બારામા… ધમ્મારામા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા ધમ્મરતા ધમ્મસમ્મુદિતા. ધમ્મવિપરિણામવિરાગનિરોધા દુક્ખા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા વિહરન્તિ. તથાગતો ચ ખો, ભિક્ખવે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો રૂપાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવં ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા ન રૂપારામો ન રૂપરતો ન રૂપસમ્મુદિતો. રૂપવિપરિણામવિરાગનિરોધા સુખો, ભિક્ખવે, તથાગતો વિહરતિ. સદ્દાનં… ગન્ધાનં… રસાનં… ફોટ્ઠબ્બાનં… ધમ્માનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા ન ધમ્મારામો, ન ધમ્મરતો, ન ધમ્મસમ્મુદિતો. ધમ્મવિપરિણામવિરાગનિરોધા સુખો, ભિક્ખવે, તથાગતો વિહરતિ’’. ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

‘‘રૂપા સદ્દા રસા ગન્ધા, ફસ્સા ધમ્મા ચ કેવલા;

ઇટ્ઠા કન્તા મનાપા ચ, યાવતત્થીતિ વુચ્ચતિ.

‘‘સદેવકસ્સ લોકસ્સ, એતે વો સુખસમ્મતા;

યત્થ ચેતે નિરુજ્ઝન્તિ, તં તેસં દુક્ખસમ્મતં.

‘‘સુખં [સુખન્તિ (સી.)] દિટ્ઠમરિયેભિ, સક્કાયસ્સ નિરોધનં;

પચ્ચનીકમિદં હોતિ, સબ્બલોકેન પસ્સતં.

‘‘યં પરે સુખતો આહુ, તદરિયા આહુ દુક્ખતો;

યં પરે દુક્ખતો આહુ, તદરિયા સુખતો વિદૂ.

‘‘પસ્સ ધમ્મં દુરાજાનં, સમ્મૂળ્હેત્થ અવિદ્દસુ;

નિવુતાનં તમો હોતિ, અન્ધકારો અપસ્સતં.

‘‘સતઞ્ચ વિવટં હોતિ, આલોકો પસ્સતામિ;

સન્તિકે ન વિજાનન્તિ, મગ્ગા [મગા (સી.)] ધમ્મસ્સ અકોવિદા.

‘‘ભવરાગપરેતેભિ, ભવરાગાનુસારીભિ [ભવસોતાનુસારિભિ (સ્યા. કં. પી.), ભવસોતાનુસારિહિ (સી.)];

મારધેય્યાનુપન્નેહિ, નાયં ધમ્મો સુસમ્બુધો.

‘‘કો નુ અઞ્ઞત્ર મરિયેભિ, પદં સમ્બુદ્ધુમરહતિ;

યં પદં સમ્મદઞ્ઞાય, પરિનિબ્બન્તિ અનાસવા’’તિ. તતિયં;

૪. દુતિયરૂપારામસુત્તં

૧૩૭. ‘‘રૂપારામા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા રૂપરતા રૂપસમ્મુદિતા. રૂપવિપરિણામવિરાગનિરોધા દુક્ખા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા વિહરન્તિ. સદ્દારામા… ગન્ધારામા… રસારામા … ફોટ્ઠબ્બારામા… ધમ્મારામા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા ધમ્મરતા ધમ્મસમ્મુદિતા. ધમ્મવિપરિણામવિરાગનિરોધા દુક્ખા, ભિક્ખવે, દેવમનુસ્સા વિહરન્તિ. તથાગતો ચ, ભિક્ખવે, અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો રૂપાનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા ન રૂપારામો ન રૂપરતો ન રૂપસમ્મુદિતો. રૂપવિપરિણામવિરાગનિરોધા સુખો, ભિક્ખવે, તથાગતો વિહરતિ. સદ્દાનં… ગન્ધાનં… રસાનં… ફોટ્ઠબ્બાનં… ધમ્માનં સમુદયઞ્ચ અત્થઙ્ગમઞ્ચ અસ્સાદઞ્ચ આદીનવઞ્ચ નિસ્સરણઞ્ચ યથાભૂતં વિદિત્વા ન ધમ્મારામો ન ધમ્મરતો ન ધમ્મસમ્મુદિતો. ધમ્મવિપરિણામવિરાગનિરોધા સુખો, ભિક્ખવે, તથાગતો વિહરતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. પઠમનતુમ્હાકંસુત્તં

૧૩૮. ‘‘યં, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં; તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ…પે… જિવ્હા ન તુમ્હાકં; તં પજહથ. સા વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ…પે… મનો ન તુમ્હાકં; તં પજહથ. સો વો પહીનો હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યં ઇમસ્મિં જેતવને તિણકટ્ઠસાખાપલાસં તં જનો હરેય્ય વા ડહેય્ય વા યથાપચ્ચયં વા કરેય્ય, અપિ નુ તુમ્હાકં એવમસ્સ – ‘અમ્હે જનો હરતિ વા ડહતિ વા યથાપચ્ચયં વા કરોતી’’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘તં કિસ્સ હેતુ’’? ‘‘ન હિ નો એતં, ભન્તે, અત્તા વા અત્તનિયં વા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ચક્ખુ ન તુમ્હાકં; તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ…પે… જિવ્હા ન તુમ્હાકં; તં પજહથ. સા વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ…પે… મનો ન તુમ્હાકં; તં પજહથ. સો વો પહીનો હિતાય સુખાય ભવિસ્સતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. દુતિયનતુમ્હાકંસુત્તં

૧૩૯. ‘‘યં, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં, તં પજહથ. તં વો પહીનં હિતાય સુખાય ભવિસ્સતિ. કિઞ્ચ, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં? રૂપા, ભિક્ખવે, ન તુમ્હાકં; તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા ન તુમ્હાકં; તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યં ઇમસ્મિં જેતવને…પે… એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, રૂપા ન તુમ્હાકં; તે પજહથ. તે વો પહીના હિતાય સુખાય ભવિસ્સન્તી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. અજ્ઝત્તાનિચ્ચહેતુસુત્તં

૧૪૦. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અનિચ્ચં. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો ચક્ખુસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, ચક્ખુ કુતો નિચ્ચં ભવિસ્સતિ…પે… જિવ્હા અનિચ્ચા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો જિવ્હાય ઉપ્પાદાય સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, જિવ્હા કુતો નિચ્ચા ભવિસ્સતિ…પે… મનો અનિચ્ચો. યોપિ, ભિક્ખવે, હેતુ યોપિ પચ્ચયો મનસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતો, ભિક્ખવે, મનો કુતો નિચ્ચો ભવિસ્સતિ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ…પે… જિવ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. સત્તમં.

૮. અજ્ઝત્તદુક્ખહેતુસુત્તં

૧૪૧. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, દુક્ખં. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો ચક્ખુસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, ચક્ખુ કુતો સુખં ભવિસ્સતિ…પે… જિવ્હા દુક્ખા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો જિવ્હાય ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, જિવ્હા કુતો સુખા ભવિસ્સતિ…પે… મનો દુક્ખો. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો મનસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતો, ભિક્ખવે, મનો કુતો સુખો ભવિસ્સતિ! એવં પસ્સં…પે… ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. અજ્ઝત્તાનત્તહેતુસુત્તં

૧૪૨. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અનત્તા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો ચક્ખુસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતં, ભિક્ખવે, ચક્ખુ કુતો અત્તા ભવિસ્સતિ…પે… જિવ્હા અનત્તા. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો જિવ્હાય ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, જિવ્હા કુતો અત્તા ભવિસ્સતિ…પે… મનો અનત્તા. યોપિ હેતુ યોપિ પચ્ચયો મનસ્સ ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતો, ભિક્ખવે, મનો કુતો અત્તા ભવિસ્સતિ! એવં પસ્સં…પે… ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. નવમં.

૧૦. બાહિરાનિચ્ચહેતુસુત્તં

૧૪૩. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, અનિચ્ચા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો રૂપાનં ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, રૂપા કુતો નિચ્ચા ભવિસ્સન્તિ! સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા અનિચ્ચા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો ધમ્માનં ઉપ્પાદાય, સોપિ અનિચ્ચો. અનિચ્ચસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, ધમ્મા કુતો નિચ્ચા ભવિસ્સન્તિ! એવં પસ્સં…પે… ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. દસમં.

૧૧. બાહિરદુક્ખહેતુસુત્તં

૧૪૪. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, દુક્ખા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો રૂપાનં ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, રૂપા કુતો સુખા ભવિસ્સન્તિ! સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા દુક્ખા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો ધમ્માનં ઉપ્પાદાય, સોપિ દુક્ખો. દુક્ખસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, ધમ્મા કુતો સુખા ભવિસ્સન્તિ! એવં પસ્સં…પે… ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. એકાદસમં.

૧૨. બાહિરાનત્તહેતુસુત્તં

૧૪૫. ‘‘રૂપા, ભિક્ખવે, અનત્તા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો રૂપાનં ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, રૂપા કુતો અત્તા ભવિસ્સન્તિ! સદ્દા… ગન્ધા… રસા… ફોટ્ઠબ્બા… ધમ્મા અનત્તા. યોપિ હેતુ, યોપિ પચ્ચયો ધમ્માનં ઉપ્પાદાય, સોપિ અનત્તા. અનત્તસમ્ભૂતા, ભિક્ખવે, ધમ્મા કુતો અત્તા ભવિસ્સન્તિ! એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો રૂપેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, સદ્દેસુપિ… ગન્ધેસુપિ… રસેસુપિ… ફોટ્ઠબ્બેસુપિ… ધમ્મેસુપિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ; વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતી’’તિ. દ્વાદસમં.

દેવદહવગ્ગો ચુદ્દસમો.

તસ્સુદ્દાનં –

દેવદહો ખણો રૂપા, દ્વે નતુમ્હાકમેવ ચ;

હેતુનાપિ તયો વુત્તા, દુવે અજ્ઝત્તબાહિરાતિ.