૧૫. નવપુરાણવગ્ગો

૧. કમ્મનિરોધસુત્તં

૧૪૬. ‘‘નવપુરાણાનિ, ભિક્ખવે, કમ્માનિ દેસેસ્સામિ કમ્મનિરોધં કમ્મનિરોધગામિનિઞ્ચ પટિપદં. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામીતિ. કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, પુરાણકમ્મં? ચક્ખુ, ભિક્ખવે, પુરાણકમ્મં અભિસઙ્ખતં અભિસઞ્ચેતયિતં વેદનિયં દટ્ઠબ્બં…પે… જિવ્હા પુરાણકમ્મા અભિસઙ્ખતા અભિસઞ્ચેતયિતા વેદનિયા દટ્ઠબ્બા…પે… મનો પુરાણકમ્મો અભિસઙ્ખતો અભિસઞ્ચેતયિતો વેદનિયો દટ્ઠબ્બો. ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, પુરાણકમ્મં. કતમઞ્ચ, ભિક્ખવે, નવકમ્મં? યં ખો, ભિક્ખવે, એતરહિ કમ્મં કરોતિ કાયેન વાચાય મનસા, ઇદં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, નવકમ્મં. કતમો ચ, ભિક્ખવે, કમ્મનિરોધો? યો ખો, ભિક્ખવે, કાયકમ્મવચીકમ્મમનોકમ્મસ્સ નિરોધા વિમુત્તિં ફુસતિ, અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મનિરોધો. કતમા ચ, ભિક્ખવે, કમ્મનિરોધગામિની પટિપદા? અયમેવ અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો, સેય્યથિદં – સમ્માદિટ્ઠિ, સમ્માસઙ્કપ્પો, સમ્માવાચા, સમ્માકમ્મન્તો, સમ્માઆજીવો, સમ્માવાયામો, સમ્માસતિ, સમ્માસમાધિ – અયં વુચ્ચતિ, ભિક્ખવે, કમ્મનિરોધગામિની પટિપદા. ઇતિ ખો, ભિક્ખવે, દેસિતં મયા પુરાણકમ્મં, દેસિતં નવકમ્મં, દેસિતો કમ્મનિરોધો, દેસિતા કમ્મનિરોધગામિની પટિપદા. યં ખો, ભિક્ખવે, સત્થારા કરણીયં સાવકાનં હિતેસિના અનુકમ્પકેન અનુકમ્પં ઉપાદાય, કતં વો તં મયા. એતાનિ, ભિક્ખવે, રુક્ખમૂલાનિ, એતાનિ સુઞ્ઞાગારાનિ. ઝાયથ, ભિક્ખવે, મા પમાદત્થ; મા પચ્છાવિપ્પટિસારિનો અહુવત્થ. અયં વો અમ્હાકં અનુસાસની’’તિ. પઠમં.

૨. અનિચ્ચનિબ્બાનસપ્પાયસુત્તં

૧૪૭. ‘‘નિબ્બાનસપ્પાયં વો, ભિક્ખવે, પટિપદં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ…પે… કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખું અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, રૂપા અનિચ્ચાતિ પસ્સતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનિચ્ચોતિ પસ્સતિ. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ…પે… જિવ્હા અનિચ્ચાતિ પસ્સતિ, રસા અનિચ્ચાતિ પસ્સતિ, જિવ્હાવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, જિવ્હાસમ્ફસ્સો અનિચ્ચોતિ પસ્સતિ, યમ્પિદં જિવ્હાસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ…પે… મનો અનિચ્ચોતિ પસ્સતિ, ધમ્મા અનિચ્ચાતિ પસ્સતિ, મનોવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, મનોસમ્ફસ્સો અનિચ્ચોતિ પસ્સતિ, યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ. અયં ખો સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા’’તિ. દુતિયં.

૩. દુક્ખનિબ્બાનસપ્પાયસુત્તં

૧૪૮. ‘‘નિબ્બાનસપ્પાયં વો, ભિક્ખવે, પટિપદં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ…પે… કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા? ઇધ, ભિક્ખવે, ચક્ખું દુક્ખન્તિ પસ્સતિ, રૂપા દુક્ખાતિ પસ્સતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં દુક્ખન્તિ પસ્સતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો દુક્ખોતિ પસ્સતિ, યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખન્તિ પસ્સતિ…પે… જિવ્હા દુક્ખાતિ પસ્સતિ…પે… મનો દુક્ખોતિ પસ્સતિ, ધમ્મા દુક્ખાતિ પસ્સતિ, મનોવિઞ્ઞાણં દુક્ખન્તિ પસ્સતિ, મનોસમ્ફસ્સો દુક્ખોતિ પસ્સતિ, યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખન્તિ પસ્સતિ. અયં ખો સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા’’તિ. તતિયં.

૪. અનત્તનિબ્બાનસપ્પાયસુત્તં

૧૪૯. ‘‘નિબ્બાનસપ્પાયં વો, ભિક્ખવે, પટિપદં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ…પે… કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખું અનત્તાતિ પસ્સતિ, રૂપા અનત્તાતિ પસ્સતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનત્તાતિ પસ્સતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનત્તાતિ પસ્સતિ, યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તાતિ પસ્સતિ…પે… મનો અનત્તાતિ પસ્સતિ, ધમ્મા અનત્તાતિ પસ્સતિ, મનોવિઞ્ઞાણં અનત્તાતિ પસ્સતિ, મનોસમ્ફસ્સો અનત્તાતિ પસ્સતિ, યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તાતિ પસ્સતિ. અયં ખો સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા’’તિ. ચતુત્થં.

૫. નિબ્બાનસપ્પાયપટિપદાસુત્તં

૧૫૦. ‘‘નિબ્બાનસપ્પાયં વો, ભિક્ખવે, પટિપદં દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ…પે… કતમા ચ સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા? તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, ચક્ખુ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘રૂપા નિચ્ચા વા અનિચ્ચા વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચા, ભન્તે’’…પે….

‘‘ચક્ખુવિઞ્ઞાણં… ચક્ખુસમ્ફસ્સો…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ નિચ્ચં વા અનિચ્ચં વા’’તિ?

‘‘અનિચ્ચં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વા તં સુખં વા’’તિ?

‘‘દુક્ખં, ભન્તે’’.

‘‘યં પનાનિચ્ચં દુક્ખં વિપરિણામધમ્મં, કલ્લં નુ તં સમનુપસ્સિતું – ‘એતં મમ, એસોહમસ્મિ, એસો મે અત્તા’’’તિ?

‘‘નો હેતં, ભન્તે’’.

‘‘એવં પસ્સં, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ, રૂપેસુપિ નિબ્બિન્દતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણેપિ નિબ્બિન્દતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સેપિ નિબ્બિન્દતિ…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ; વિરાગા વિમુચ્ચતિ …પે… નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનાતિ. અયં ખો સા, ભિક્ખવે, નિબ્બાનસપ્પાયા પટિપદા’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. અન્તેવાસિકસુત્તં

૧૫૧. ‘‘અનન્તેવાસિકમિદં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ અનાચરિયકં. સન્તેવાસિકો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સાચરિયકો દુક્ખં ન ફાસુ [ફાસું (સી. પી.)] વિહરતિ. અનન્તેવાસિકો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનાચરિયકો સુખં ફાસુ વિહરતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, સન્તેવાસિકો સાચરિયકો દુક્ખં ન ફાસુ વિહરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. ત્યાસ્સ અન્તો વસન્તિ, અન્તસ્સ વસન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા સન્તેવાસિકોતિ વુચ્ચતિ. તે નં સમુદાચરન્તિ, સમુદાચરન્તિ નં પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા સાચરિયકોતિ વુચ્ચતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જિવ્હાય રસં સાયિત્વા ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. ત્યાસ્સ અન્તો વસન્તિ, અન્તસ્સ વસન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા સન્તેવાસિકોતિ વુચ્ચતિ. તે નં સમુદાચરન્તિ, સમુદાચરન્તિ નં પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા સાચરિયકોતિ વુચ્ચતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. ત્યાસ્સ અન્તો વસન્તિ, અન્તસ્સ વસન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા સન્તેવાસિકોતિ વુચ્ચતિ. તે નં સમુદાચરન્તિ, સમુદાચરન્તિ નં પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા સાચરિયકોતિ વુચ્ચતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સન્તેવાસિકો સાચરિયકો દુક્ખં, ન ફાસુ વિહરતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનન્તેવાસિકો અનાચરિયકો સુખં ફાસુ વિહરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા ન ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. ત્યાસ્સ ન અન્તો વસન્તિ, નાસ્સ અન્તો વસન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા અનન્તેવાસિકોતિ વુચ્ચતિ. તે નં ન સમુદાચરન્તિ, ન સમુદાચરન્તિ નં પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા અનાચરિયકોતિ વુચ્ચતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો જિવ્હાય રસં સાયિત્વા ન ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. ત્યાસ્સ ન અન્તો વસન્તિ, નાસ્સ અન્તો વસન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા અનન્તેવાસિકોતિ વુચ્ચતિ. તે નં ન સમુદાચરન્તિ, ન સમુદાચરન્તિ નં પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા અનાચરિયકોતિ વુચ્ચતિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય ન ઉપ્પજ્જન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્મા સરસઙ્કપ્પા સંયોજનિયા. ત્યાસ્સ ન અન્તો વસન્તિ, નાસ્સ અન્તો વસન્તિ પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા અનન્તેવાસિકોતિ વુચ્ચતિ. તે નં ન સમુદાચરન્તિ, ન સમુદાચરન્તિ નં પાપકા અકુસલા ધમ્માતિ. તસ્મા અનાચરિયકોતિ વુચ્ચતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનન્તેવાસિકો અનાચરિયકો સુખં ફાસુ વિહરતિ. અનન્તેવાસિકમિદં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. અનાચરિયકં સન્તેવાસિકો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સાચરિયકો દુક્ખં, ન ફાસુ વિહરતિ. અનન્તેવાસિકો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અનાચરિયકો સુખં ફાસુ વિહરતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. કિમત્થિયબ્રહ્મચરિયસુત્તં

૧૫૨. ‘‘સચે વો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કિમત્થિયં, આવુસો, સમણે ગોતમે બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ? એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ – ‘દુક્ખસ્સ ખો, આવુસો, પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ. સચે પન વો, ભિક્ખવે, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કતમં પનાવુસો, દુક્ખં, યસ્સ પરિઞ્ઞાય સમણે ગોતમે બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ? એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ –

‘‘ચક્ખુ ખો, આવુસો, દુક્ખં; તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. રૂપા દુક્ખા; તેસં પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં દુક્ખં; તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. ચક્ખુસમ્ફસ્સો દુક્ખો; તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં; તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ…પે… જિવ્હા દુક્ખા… મનો દુક્ખો; તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં; તસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતિ. ઇદં ખો, આવુસો, દુક્ખં; યસ્સ પરિઞ્ઞાય ભગવતિ બ્રહ્મચરિયં વુસ્સતી’તિ. એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ભિક્ખવે, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથા’’તિ. સત્તમં.

૮. અત્થિનુખોપરિયાયસુત્તં

૧૫૩. ‘‘અત્થિ નુ ખો, ભિક્ખવે, પરિયાયો યં પરિયાયં આગમ્મ ભિક્ખુ અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય, અઞ્ઞત્ર રુચિયા, અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા, અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા, અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અઞ્ઞં બ્યાકરેય્ય – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામી’’તિ [પજાનાતીતિ (સ્યા. કં. પી. ક.)]? ‘‘ભગવંમૂલકા નો, ભન્તે, ધમ્મા, ભગવંનેત્તિકા ભગવંપટિસરણા. સાધુ વત, ભન્તે, ભગવન્તંયેવ પટિભાતુ એતસ્સ ભાસિતસ્સ અત્થો. ભગવતો સુત્વા ભિક્ખૂ ધારેસ્સન્તી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભિક્ખવે, સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘અત્થિ, ભિક્ખવે, પરિયાયો યં પરિયાયં આગમ્મ ભિક્ખુ અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય, અઞ્ઞત્ર રુચિયા, અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા, અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા, અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અઞ્ઞં બ્યાકરેય્ય – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામી’’તિ.

‘‘કતમો ચ, ભિક્ખવે, પરિયાયો, યં પરિયાયં આગમ્મ ભિક્ખુ અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય…પે… અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયાતિ પજાનામી’તિ? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા સન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અસન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ. યં તં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખુના રૂપં દિસ્વા સન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અસન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ. અપિ નુમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધાય વા વેદિતબ્બા, રુચિયા વા વેદિતબ્બા, અનુસ્સવેન વા વેદિતબ્બા, આકારપરિવિતક્કેન વા વેદિતબ્બા, દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા વા વેદિતબ્બા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘નનુમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા પઞ્ઞાય દિસ્વા વેદિતબ્બા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘અયં ખો, ભિક્ખવે, પરિયાયો યં પરિયાયં આગમ્મ ભિક્ખુ અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય, અઞ્ઞત્ર રુચિયા, અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા, અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા, અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામી’’તિ…પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જિવ્હાય રસં સાયિત્વા સન્તં વા અજ્ઝત્તં…પે… રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અસન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ. યં તં, ભિક્ખવે, જિવ્હાય રસં સાયિત્વા સન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અસન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અપિ નુમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધાય વા વેદિતબ્બા, રુચિયા વા વેદિતબ્બા, અનુસ્સવેન વા વેદિતબ્બા, આકારપરિવિતક્કેન વા વેદિતબ્બા, દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા વા વેદિતબ્બા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘નનુમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા પઞ્ઞાય દિસ્વા વેદિતબ્બા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘અયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, પરિયાયો યં પરિયાયં આગમ્મ ભિક્ખુ અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય, અઞ્ઞત્ર રુચિયા, અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા, અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા, અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામી’’તિ [પજાનાતીતિ (સ્યા. કં. પી. ક.)] …પે….

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય સન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અસન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ. યં તં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મનસા ધમ્મં વિઞ્ઞાય સન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, અત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અસન્તં વા અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહં, નત્થિ મે અજ્ઝત્તં રાગદોસમોહોતિ પજાનાતિ; અપિ નુમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા સદ્ધાય વા વેદિતબ્બા, રુચિયા વા વેદિતબ્બા, અનુસ્સવેન વા વેદિતબ્બા, આકારપરિવિતક્કેન વા વેદિતબ્બા, દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા વા વેદિતબ્બા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘નનુમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા પઞ્ઞાય દિસ્વા વેદિતબ્બા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘અયમ્પિ ખો, ભિક્ખવે, પરિયાયો યં પરિયાયં આગમ્મ ભિક્ખુ અઞ્ઞત્રેવ સદ્ધાય, અઞ્ઞત્ર રુચિયા, અઞ્ઞત્ર અનુસ્સવા, અઞ્ઞત્ર આકારપરિવિતક્કા, અઞ્ઞત્ર દિટ્ઠિનિજ્ઝાનક્ખન્તિયા અઞ્ઞં બ્યાકરોતિ – ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનામી’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. ઇન્દ્રિયસમ્પન્નસુત્તં

૧૫૪. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘ઇન્દ્રિયસમ્પન્નો, ઇન્દ્રિયસમ્પન્નો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ઇન્દ્રિયસમ્પન્નો હોતી’’તિ?

‘‘ચક્ખુન્દ્રિયે ચે, ભિક્ખુ, ઉદયબ્બયાનુપસ્સી વિહરન્તો ચક્ખુન્દ્રિયે નિબ્બિન્દતિ…પે… જિવ્હિન્દ્રિયે ચે, ભિક્ખુ, ઉદયબ્બયાનુપસ્સી વિહરન્તો જિવ્હિન્દ્રિયે નિબ્બિન્દતિ…પે… મનિન્દ્રિયે ચે, ભિક્ખુ, ઉદયબ્બયાનુપસ્સી વિહરન્તો મનિન્દ્રિયે નિબ્બિન્દતિ. નિબ્બિન્દં વિરજ્જતિ…પે… વિમુત્તસ્મિં વિમુત્તમિતિ ઞાણં હોતિ. ‘ખીણા જાતિ, વુસિતં બ્રહ્મચરિયં, કતં કરણીયં, નાપરં ઇત્થત્તાયા’તિ પજાનાતિ. એત્તાવતા ખો, ભિક્ખુ, ઇન્દ્રિયસમ્પન્નો હોતી’’તિ. નવમં.

૧૦. ધમ્મકથિકપુચ્છસુત્તં

૧૫૫. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘‘ધમ્મકથિકો, ધમ્મકથિકો’તિ, ભન્તે, વુચ્ચતિ. કિત્તાવતા નુ ખો, ભન્તે, ધમ્મકથિકો હોતી’’તિ?

‘‘ચક્ખુસ્સ ચે, ભિક્ખુ નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ધમ્મં દેસેતિ, ‘ધમ્મકથિકો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાય. ચક્ખુસ્સ ચે, ભિક્ખુ, નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ, ‘ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાય. ચક્ખુસ્સ ચે, ભિક્ખુ, નિબ્બિદા વિરાગા નિરોધા અનુપાદાવિમુત્તો હોતિ, ‘દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાય…પે… જિવ્હાય ચે, ભિક્ખુ, નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ધમ્મં દેસેતિ, ‘ધમ્મકથિકો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાય…પે… મનસ્સ ચે, ભિક્ખુ, નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય ધમ્મં દેસેતિ, ‘ધમ્મકથિકો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાય. મનસ્સ ચે, ભિક્ખુ, નિબ્બિદાય વિરાગાય નિરોધાય પટિપન્નો હોતિ, ‘ધમ્માનુધમ્મપ્પટિપન્નો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાય. મનસ્સ ચે, ભિક્ખુ, નિબ્બિદા વિરાગા નિરોધા અનુપાદાવિમુત્તો હોતિ, ‘દિટ્ઠધમ્મનિબ્બાનપ્પત્તો ભિક્ખૂ’તિ અલંવચનાયા’’તિ. દસમં.

નવપુરાણવગ્ગો પઞ્ચદસમો.

તસ્સુદ્દાનં –

કમ્મં ચત્તારિ સપ્પાયા, અનન્તેવાસિ કિમત્થિયા;

અત્થિ નુ ખો પરિયાયો, ઇન્દ્રિયકથિકેન ચાતિ.

સળાયતનવગ્ગે તતિયપણ્ણાસકો સમત્તો.

તસ્સ વગ્ગુદ્દાનં –

યોગક્ખેમિ ચ લોકો ચ, ગહપતિ દેવદહેન ચ;

નવપુરાણેન પણ્ણાસો, તતિયો તેન વુચ્ચતીતિ.