૧૬. નન્દિક્ખયવગ્ગો

૧. અજ્ઝત્તનન્દિક્ખયસુત્તં

૧૫૬. ‘‘અનિચ્ચંયેવ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ચક્ખું અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, સાસ્સ [સાયં (પી. ક.)] હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા પસ્સં નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતિ…પે… અનિચ્ચંયેવ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ જિવ્હં અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, સાસ્સ હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા પસ્સં નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા…પે… ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતિ…પે… અનિચ્ચંયેવ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ મનં અનિચ્ચન્તિ પસ્સતિ, સાસ્સ હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા પસ્સં નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતી’’તિ. પઠમં.

૨. બાહિરનન્દિક્ખયસુત્તં

૧૫૭. ‘‘અનિચ્ચેયેવ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ રૂપે અનિચ્ચાતિ પસ્સતિ, સાસ્સ હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા પસ્સં નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતિ. અનિચ્ચેયેવ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્દે… ગન્ધે… રસે… ફોટ્ઠબ્બે… ધમ્મે અનિચ્ચાતિ પસ્સતિ, સાસ્સ હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ. સમ્મા પસ્સં નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતી’’તિ. દુતિયં.

૩. અજ્ઝત્તઅનિચ્ચનન્દિક્ખયસુત્તં

૧૫૮. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિ કરોથ; ચક્ખાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સથ. ચક્ખું, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસો મનસિકરોન્તો, ચક્ખાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સન્તો ચક્ખુસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતિ. સોતં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિ કરોથ… ઘાનં… જિવ્હં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિ કરોથ; જિવ્હાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સથ. જિવ્હં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસો મનસિકરોન્તો, જિવ્હાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સન્તો જિવ્હાયપિ નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતિ. કાયં… મનં, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિ કરોથ; મનાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સથ. મનં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસો મનસિકરોન્તો, મનાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સન્તો મનસ્મિમ્પિ નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતી’’તિ. તતિયં.

૪. બાહિરઅનિચ્ચનન્દિક્ખયસુત્તં

૧૫૯. ‘‘રૂપે, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિ કરોથ; રૂપાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સથ. રૂપે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસો મનસિકરોન્તો, રૂપાનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સન્તો રૂપેસુપિ નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતિ. સદ્દે… ગન્ધે… રસે… ફોટ્ઠબ્બે… ધમ્મે, ભિક્ખવે, યોનિસો મનસિ કરોથ; ધમ્માનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સથ. ધમ્મે, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ યોનિસો મનસિકરોન્તો, ધમ્માનિચ્ચતઞ્ચ યથાભૂતં સમનુપસ્સન્તો ધમ્મેસુપિ નિબ્બિન્દતિ. નન્દિક્ખયા રાગક્ખયો; રાગક્ખયા નન્દિક્ખયો. નન્દિરાગક્ખયા ચિત્તં સુવિમુત્તન્તિ વુચ્ચતી’’તિ. ચતુત્થં.

૫. જીવકમ્બવનસમાધિસુત્તં

૧૬૦. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ જીવકમ્બવને. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ…પે… ‘‘સમાધિં, ભિક્ખવે, ભાવેથ. સમાહિતસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ. કિઞ્ચ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ? ચક્ખું અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, રૂપા અનિચ્ચાતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનિચ્ચોતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ…પે… જિવ્હા અનિચ્ચાતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ…પે… મનો અનિચ્ચોતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, ધમ્મા અનિચ્ચાતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ. સમાધિં, ભિક્ખવે, ભાવેથ. સમાહિતસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો યથાભૂતં ઓક્ખાયતી’’તિ. પઞ્ચમં.

૬. જીવકમ્બવનપટિસલ્લાનસુત્તં

૧૬૧. એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ જીવકમ્બવને. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ…પે… ‘‘પટિસલ્લાને, ભિક્ખવે, યોગમાપજ્જથ. પટિસલ્લીનસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ. કિઞ્ચ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ? ચક્ખું અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, રૂપા અનિચ્ચાતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનિચ્ચોતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ…પે… મનો અનિચ્ચોતિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ, ધમ્મા… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચન્તિ યથાભૂતં ઓક્ખાયતિ. પટિસલ્લાને ભિક્ખવે, યોગમાપજ્જથ. પટિસલ્લીનસ્સ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુનો યથાભૂતં ઓક્ખાયતી’’તિ. છટ્ઠં.

૭. કોટ્ઠિકઅનિચ્ચસુત્તં

૧૬૨. અથ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા કોટ્ઠિકો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા સંખિત્તેન ધમ્મં દેસેતુ, યમહં ભગવતો ધમ્મં સુત્વા એકો વૂપકટ્ઠો અપ્પમત્તો આતાપી પહિતત્તો વિહરેય્ય’’ન્તિ.

‘‘યં ખો, કોટ્ઠિક, અનિચ્ચં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. કિઞ્ચ, કોટ્ઠિક, અનિચ્ચં? ચક્ખુ ખો, કોટ્ઠિક, અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. રૂપા અનિચ્ચા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનિચ્ચો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… જિવ્હા અનિચ્ચા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. રસા અનિચ્ચા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. જિવ્હાવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. જિવ્હાસમ્ફસ્સો અનિચ્ચો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યમ્પિદં જિવ્હાસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… મનો અનિચ્ચો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ધમ્મા અનિચ્ચા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. મનોવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. મનોસમ્ફસ્સો અનિચ્ચો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યં ખો, કોટ્ઠિક, અનિચ્ચં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો’’તિ. સત્તમં.

૮. કોટ્ઠિકદુક્ખસુત્તં

૧૬૩. અથ ખો આયસ્મા મહાકોટ્ઠિકો…પે… ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘સાધુ મે, ભન્તે…પે… વિહરેય્ય’’ન્તિ. ‘‘યં ખો, કોટ્ઠિક, દુક્ખં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. કિઞ્ચ, કોટ્ઠિક, દુક્ખં? ચક્ખુ ખો, કોટ્ઠિક, દુક્ખં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. રૂપા દુક્ખા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં દુક્ખં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ચક્ખુસમ્ફસ્સો દુક્ખો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… જિવ્હા દુક્ખા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… મનો દુક્ખો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ધમ્મા દુક્ખા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. મનોવિઞ્ઞાણં દુક્ખં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. મનોસમ્ફસ્સો દુક્ખો; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખં; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યં ખો, કોટ્ઠિક, દુક્ખં તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો’’તિ. અટ્ઠમં.

૯. કોટ્ઠિકઅનત્તસુત્તં

૧૬૪. એકમન્તં…પે… વિહરેય્યન્તિ. ‘‘યો ખો, કોટ્ઠિક, અનત્તા તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. કો ચ, કોટ્ઠિક, અનત્તા? ચક્ખુ ખો, કોટ્ઠિક, અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. રૂપા અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ચક્ખુસમ્ફસ્સો અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો …પે… જિવ્હા અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો…પે… મનો અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. ધમ્મા અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સો… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તા; તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો. યો ખો, કોટ્ઠિક, અનત્તા, તત્ર તે છન્દો પહાતબ્બો’’તિ. નવમં.

૧૦. મિચ્છાદિટ્ઠિપહાનસુત્તં

૧૬૫. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ…પે… એકમન્તં નિસિન્નો સો ભિક્ખુ ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘કથં નુ ખો, ભન્તે, જાનતો કથં પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતી’’તિ?

‘‘ચક્ખું ખો, ભિક્ખુ, અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતિ. રૂપે અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતિ. ચક્ખુસમ્ફસ્સં અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતિ…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનિચ્ચતો જાનતો પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, જાનતો એવં પસ્સતો મિચ્છાદિટ્ઠિ પહીયતી’’તિ. દસમં.

૧૧. સક્કાયદિટ્ઠિપહાનસુત્તં

૧૬૬. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ…પે… એતદવોચ – ‘‘કથં નુ ખો, ભન્તે, જાનતો કથં પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતી’’તિ? ‘‘ચક્ખું ખો, ભિક્ખુ, દુક્ખતો જાનતો પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતિ. રૂપે દુક્ખતો જાનતો પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં દુક્ખતો જાનતો પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતિ. ચક્ખુસમ્ફસ્સં દુક્ખતો જાનતો પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતિ…પે… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ દુક્ખતો જાનતો પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતિ. એવં ખો, ભિક્ખુ, જાનતો એવં પસ્સતો સક્કાયદિટ્ઠિ પહીયતી’’તિ. એકાદસમં.

૧૨. અત્તાનુદિટ્ઠિપહાનસુત્તં

૧૬૭. અથ ખો અઞ્ઞતરો ભિક્ખુ…પે… એતદવોચ – ‘‘કથં નુ ખો, ભન્તે, જાનતો કથં પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતી’’તિ? ‘‘ચક્ખું ખો, ભિક્ખુ, અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ. રૂપે અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ. ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ. ચક્ખુસમ્ફસ્સં અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ. યમ્પિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ…પે… જિવ્હં અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ…પે… મનં અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતિ. ધમ્મે… મનોવિઞ્ઞાણં… મનોસમ્ફસ્સં… યમ્પિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અનત્તતો જાનતો પસ્સતો અત્તાનુદિટ્ઠિ પહીયતી’’તિ. દ્વાદસમં.

નન્દિક્ખયવગ્ગો સોળસમો.

તસ્સુદ્દાનં –

નન્દિક્ખયેન ચત્તારો, જીવકમ્બવને દુવે;

કોટ્ઠિકેન તયો વુત્તા, મિચ્છા સક્કાય અત્તનોતિ.