૯. સુન્દરિકસુત્તં

૧૯૫. એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ વિહરતિ સુન્દરિકાય નદિયા તીરે. તેન ખો પન સમયેન સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો સુન્દરિકાય નદિયા તીરે અગ્ગિં જુહતિ, અગ્ગિહુત્તં પરિચરતિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો અગ્ગિં જુહિત્વા અગ્ગિહુત્તં પરિચરિત્વા ઉટ્ઠાયાસના સમન્તા ચતુદ્દિસા અનુવિલોકેસિ – ‘‘કો નુ ખો ઇમં હબ્યસેસં ભુઞ્જેય્યા’’તિ? અદ્દસા ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં અઞ્ઞતરસ્મિં રુક્ખમૂલે સસીસં પારુતં નિસિન્નં. દિસ્વાન વામેન હત્થેન હબ્યસેસં ગહેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન કમણ્ડલું ગહેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અથ ખો ભગવા સુન્દરિકભારદ્વાજસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ પદસદ્દેન સીસં વિવરિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ‘મુણ્ડો અયં ભવં, મુણ્ડકો અયં ભવ’ન્તિ તતોવ પુન નિવત્તિતુકામો અહોસિ. અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ એતદહોસિ – ‘મુણ્ડાપિ હિ ઇધેકચ્ચે બ્રાહ્મણા ભવન્તિ; યંનૂનાહં તં ઉપસઙ્કમિત્વા જાતિં પુચ્છેય્ય’ન્તિ.

અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં એતદવોચ – ‘કિંજચ્ચો ભવ’ન્તિ?

‘‘મા જાતિં પુચ્છ ચરણઞ્ચ પુચ્છ,

કટ્ઠા હવે જાયતિ જાતવેદો;

નીચાકુલીનોપિ મુનિ ધિતિમા,

આજાનીયો હોતિ હિરીનિસેધો.

‘‘સચ્ચેન દન્તો દમસા ઉપેતો,

વેદન્તગૂ વુસિતબ્રહ્મચરિયો;

યઞ્ઞોપનીતો તમુપવ્હયેથ,

કાલેન સો જુહતિ દક્ખિણેય્યે’’તિ.

‘‘અદ્ધા સુયિટ્ઠં સુહુતં મમ યિદં,

યં તાદિસં વેદગુમદ્દસામિ;

તુમ્હાદિસાનઞ્હિ અદસ્સનેન,

અઞ્ઞો જનો ભુઞ્જતિ હબ્યસેસ’’ન્તિ.

‘‘ભુઞ્જતુ ભવં ગોતમો. બ્રાહ્મણો ભવ’’ન્તિ.

‘‘ગાથાભિગીતં મે અભોજનેય્યં,

સમ્પસ્સતં બ્રાહ્મણ નેસ ધમ્મો;

ગાથાભિગીતં પનુદન્તિ બુદ્ધા,

ધમ્મે સતિ બ્રાહ્મણ વુત્તિરેસા.

‘‘અઞ્ઞેન ચ કેવલિનં મહેસિં,

ખીણાસવં કુક્કુચ્ચવૂપસન્તં;

અન્નેન પાનેન ઉપટ્ઠહસ્સુ,

ખેત્તઞ્હિ તં પુઞ્ઞપેક્ખસ્સ હોતી’’તિ.

‘‘અથ કસ્સ ચાહં, ભો ગોતમ, ઇમં હબ્યસેસં દમ્મી’’તિ? ‘‘ન ખ્વાહં, બ્રાહ્મણ, પસ્સામિ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય યસ્સેસો હબ્યસેસો ભુત્તો સમ્મા પરિણામં ગચ્છેય્ય અઞ્ઞત્ર, બ્રાહ્મણ, તથાગતસ્સ વા તથાગતસાવકસ્સ વા. તેન હિ ત્વં, બ્રાહ્મણ, તં હબ્યસેસં અપ્પહરિતે વા છડ્ડેહિ અપ્પાણકે વા ઉદકે ઓપિલાપેહી’’તિ.

અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો તં હબ્યસેસં અપ્પાણકે ઉદકે ઓપિલાપેસિ. અથ ખો સો હબ્યસેસો ઉદકે પક્ખિત્તો ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સન્ધૂપાયતિ સમ્પધૂપાયતિ. સેય્યથાપિ નામ ફાલો [લોહો (ક.)] દિવસંસન્તત્તો [દિવસસન્તત્તો (સી. સ્યા. કં. પી.)] ઉદકે પક્ખિત્તો ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સન્ધૂપાયતિ સમ્પધૂપાયતિ; એવમેવ સો હબ્યસેસો ઉદકે પક્ખિત્તો ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સન્ધૂપાયતિ સમ્પધૂપાયતિ.

અથ ખો સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો સંવિગ્ગો લોમહટ્ઠજાતો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતં ખો સુન્દરિકભારદ્વાજં બ્રાહ્મણં ભગવા ગાથાહિ અજ્ઝભાસિ –

‘‘મા બ્રાહ્મણ દારુ સમાદહાનો,

સુદ્ધિં અમઞ્ઞિ બહિદ્ધા હિ એતં;

ન હિ તેન સુદ્ધિં કુસલા વદન્તિ,

યો બાહિરેન પરિસુદ્ધિમિચ્છે.

‘‘હિત્વા અહં બ્રાહ્મણ દારુદાહં

અજ્ઝત્તમેવુજ્જલયામિ [અજ્ઝત્તમેવ જલયામિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] જોતિં;

નિચ્ચગ્ગિની નિચ્ચસમાહિતત્તો,

અરહં અહં બ્રહ્મચરિયં ચરામિ.

‘‘માનો હિ તે બ્રાહ્મણ ખારિભારો,

કોધો ધુમો ભસ્મનિ મોસવજ્જં;

જિવ્હા સુજા હદયં જોતિઠાનં,

અત્તા સુદન્તો પુરિસસ્સ જોતિ.

‘‘ધમ્મો રહદો બ્રાહ્મણ સીલતિત્થો,

અનાવિલો સબ્ભિ સતં પસત્થો;

યત્થ હવે વેદગુનો સિનાતા,

અનલ્લગત્તાવ [અનલ્લીનગત્તાવ (સી. પી. ક.)] તરન્તિ પારં.

‘‘સચ્ચં ધમ્મો સંયમો બ્રહ્મચરિયં,

મજ્ઝે સિતા બ્રાહ્મણ બ્રહ્મપત્તિ;

સ તુજ્જુભૂતેસુ નમો કરોહિ,

તમહં નરં ધમ્મસારીતિ બ્રૂમી’’તિ.

એવં વુત્તે, સુન્દરિકભારદ્વાજો બ્રાહ્મણો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ…પે… અઞ્ઞતરો ચ પનાયસ્મા ભારદ્વાજો અરહતં અહોસી’’તિ.