૪. અરુણવતીસુત્તં

૧૮૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ…પે… તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, રાજા અહોસિ અરુણવા નામ. રઞ્ઞો ખો પન, ભિક્ખવે, અરુણવતો અરુણવતી નામ રાજધાની અહોસિ. અરુણવતિં ખો પન, ભિક્ખવે, રાજધાનિં [અરુણવતિયં ખો પન ભિક્ખવે રાજધાનિયં (પી. ક.)] સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ઉપનિસ્સાય વિહાસિ. સિખિસ્સ ખો પન, ભિક્ખવે, ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ અભિભૂસમ્ભવં નામ સાવકયુગં અહોસિ અગ્ગં ભદ્દયુગં. અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભું ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘આયામ, બ્રાહ્મણ, યેન અઞ્ઞતરો બ્રહ્મલોકો તેનુપસઙ્કમિસ્સામ, યાવ ભત્તસ્સ કાલો ભવિસ્સતી’તિ. ‘એવં, ભન્તે’તિ ખો ભિક્ખવે, અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પચ્ચસ્સોસિ. અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભૂ ચ ભિક્ખુ – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – અરુણવતિયા રાજધાનિયા અન્તરહિતા તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહેસું.

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભું ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘પટિભાતુ, બ્રાહ્મણ, તં બ્રહ્મુનો ચ બ્રહ્મપરિસાય ચ બ્રહ્મપારિસજ્જાનઞ્ચ ધમ્મી કથા’તિ. ‘એવં, ભન્તે’તિ ખો, ભિક્ખવે, અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પટિસ્સુત્વા, બ્રહ્માનઞ્ચ બ્રહ્મપરિસઞ્ચ બ્રહ્મપારિસજ્જે ચ ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ. તત્ર સુદં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા ચ બ્રહ્મપરિસા ચ બ્રહ્મપારિસજ્જા ચ ઉજ્ઝાયન્તિ ખિય્યન્તિ [ખીયન્તિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] વિપાચેન્તિ – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત ભો, કથઞ્હિ નામ સત્થરિ સમ્મુખીભૂતે સાવકો ધમ્મં દેસેસ્સતી’’’તિ!

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભું ભિક્ખું આમન્તેસિ – ‘ઉજ્ઝાયન્તિ ખો તે, બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મા ચ બ્રહ્મપરિસા ચ બ્રહ્મપારિસજ્જા ચ – અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો, કથઞ્હિ નામ સત્થરિ સમ્મુખીભૂતે સાવકો ધમ્મં દેસેસ્સતીતિ! તેન હિ ત્વં બ્રાહ્મણ, ભિય્યોસોમત્તાય બ્રહ્માનઞ્ચ બ્રહ્મપરિસઞ્ચ બ્રહ્મપારિસજ્જે ચ સંવેજેહી’તિ. ‘એવં, ભન્તે’તિ ખો, ભિક્ખવે, અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પટિસ્સુત્વા દિસ્સમાનેનપિ કાયેન ધમ્મં દેસેસિ, અદિસ્સમાનેનપિ કાયેન ધમ્મં દેસેસિ, દિસ્સમાનેનપિ હેટ્ઠિમેન ઉપડ્ઢકાયેન અદિસ્સમાનેન ઉપરિમેન ઉપડ્ઢકાયેન ધમ્મં દેસેસિ, દિસ્સમાનેનપિ ઉપરિમેન ઉપડ્ઢકાયેન અદિસ્સમાનેન હેટ્ઠિમેન ઉપડ્ઢકાયેન ધમ્મં દેસેસિ. તત્ર સુદં, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા ચ બ્રહ્મપરિસા ચ બ્રહ્મપારિસજ્જા ચ અચ્છરિયબ્ભુતચિત્તજાતા અહેસું – ‘અચ્છરિયં વત, ભો, અબ્ભુતં વત, ભો, સમણસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા’’’તિ!

‘‘અથ ખો અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિં ભગવન્તં અરહન્તં સમ્માસમ્બુદ્ધં એતદવોચ – ‘અભિજાનામિ ખ્વાહં, ભન્તે, ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ મજ્ઝે એવરૂપિં વાચં ભાસિતા – પહોમિ ખ્વાહં આવુસો, બ્રહ્મલોકે ઠિતો સહસ્સિલોકધાતું [સહસ્સીલોકધાતું (સી. સ્યા. કં. પી.)] સરેન વિઞ્ઞાપેતુ’ન્તિ. ‘એતસ્સ, બ્રાહ્મણ, કાલો, એતસ્સ, બ્રાહ્મણ, કાલો; યં ત્વં, બ્રાહ્મણ, બ્રહ્મલોકે ઠિતો સહસ્સિલોકધાતું સરેન વિઞ્ઞાપેય્યાસી’તિ. ‘એવં, ભન્તે’તિ ખો, ભિક્ખવે, અભિભૂ ભિક્ખુ સિખિસ્સ ભગવતો અરહતો સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ પટિસ્સુત્વા બ્રહ્મલોકે ઠિતો ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘આરમ્ભથ [આરબ્ભથ (સબ્બત્થ)] નિક્કમથ [નિક્ખમથ (સી. પી.)], યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને;

ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરો.

‘‘યો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે, અપ્પમત્તો વિહસ્સતિ;

પહાય જાતિસંસારં, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સતી’’તિ.

‘‘અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ચ ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો અભિભૂ ચ ભિક્ખુ બ્રહ્માનઞ્ચ બ્રહ્મપરિસઞ્ચ બ્રહ્મપારિસજ્જે ચ સંવેજેત્વા – સેય્યથાપિ નામ…પે… તસ્મિં બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતા અરુણવતિયા રાજધાનિયા પાતુરહેસું. અથ ખો, ભિક્ખવે, સિખી ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘અસ્સુત્થ નો, તુમ્હે, ભિક્ખવે, અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સા’તિ? ‘અસ્સુમ્હ ખો મયં, ભન્તે, અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સા’તિ. ‘યથા કથં પન તુમ્હે, ભિક્ખવે, અસ્સુત્થ અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સા’’’તિ? એવં ખો મયં, ભન્તે, અસ્સુમ્હ અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સ –

‘‘આરમ્ભથ નિક્કમથ, યુઞ્જથ બુદ્ધસાસને;

ધુનાથ મચ્ચુનો સેનં, નળાગારંવ કુઞ્જરો.

‘‘યો ઇમસ્મિં ધમ્મવિનયે, અપ્પમત્તો વિહસ્સતિ;

પહાય જાતિસંસારં, દુક્ખસ્સન્તં કરિસ્સતી’’તિ.

‘‘‘એવં ખો મયં, ભન્તે, અસ્સુમ્હ અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સા’તિ. ‘સાધુ સાધુ, ભિક્ખવે; સાધુ ખો તુમ્હે, ભિક્ખવે! અસ્સુત્થ અભિભુસ્સ ભિક્ખુનો બ્રહ્મલોકે ઠિતસ્સ ગાથાયો ભાસમાનસ્સા’’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા, અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.