૫. પરિનિબ્બાનસુત્તં

૧૮૬. એકં સમયં ભગવા કુસિનારાયં વિહરતિ ઉપવત્તને મલ્લાનં સાલવને અન્તરેન યમકસાલાનં પરિનિબ્બાનસમયે. અથ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘હન્દ દાનિ, ભિક્ખવે, આમન્તયામિ વો – ‘વયધમ્મા સઙ્ખારા, અપ્પમાદેન સમ્પાદેથા’તિ. અયં તથાગતસ્સ પચ્છિમા વાચા’’.

અથ ખો ભગવા પઠમં ઝાનં [પઠમજ્ઝાનં (સ્યા. કં.) એવં દુતિયં ઝાનં ઇચ્ચાદીસુપિ] સમાપજ્જિ. પઠમા ઝાના [પઠમજ્ઝાના (સ્યા. કં.) એવં દુતિયા ઝાના ઇચ્ચાદીસુપિ] વુટ્ઠહિત્વા દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જિ. દુતિયા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા તતિયં ઝાનં સમાપજ્જિ. તતિયા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જિ. ચતુત્થા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા આકાસાનઞ્ચાયતનં સમાપજ્જિ. આકાસાનઞ્ચાયતના વુટ્ઠહિત્વા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમાપજ્જિ. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતના વુટ્ઠહિત્વા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જિ. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતના વુટ્ઠહિત્વા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જિ. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતના વુટ્ઠહિત્વા સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધં સમાપજ્જિ.

સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધા વુટ્ઠહિત્વા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જિ. નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતના વુટ્ઠહિત્વા આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનં સમાપજ્જિ. આકિઞ્ચઞ્ઞાયતના વુટ્ઠહિત્વા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનં સમાપજ્જિ. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતના વુટ્ઠહિત્વા આકાસાનઞ્ચાયતનં સમાપજ્જિ. આકાસાનઞ્ચાયતના વુટ્ઠહિત્વા ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જિ. ચતુત્થા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા તતિયં ઝાનં સમાપજ્જિ. તતિયા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જિ. દુતિયા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા પઠમં ઝાનં સમાપજ્જિ. પઠમા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા દુતિયં ઝાનં સમાપજ્જિ. દુતિયા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા તતિયં ઝાનં સમાપજ્જિ. તતિયા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા ચતુત્થં ઝાનં સમાપજ્જિ. ચતુત્થા ઝાના વુટ્ઠહિત્વા સમનન્તરં ભગવા પરિનિબ્બાયિ. પરિનિબ્બુતે ભગવતિ સહ પરિનિબ્બાના બ્રહ્મા સહમ્પતિ ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘સબ્બેવ નિક્ખિપિસ્સન્તિ, ભૂતા લોકે સમુસ્સયં;

યત્થ એતાદિસો સત્થા, લોકે અપ્પટિપુગ્ગલો;

તથાગતો બલપ્પત્તો, સમ્બુદ્ધો પરિનિબ્બુતો’’તિ.

પરિનિબ્બુતે ભગવતિ સહ પરિનિબ્બાના સક્કો દેવાનમિન્દો ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘અનિચ્ચા વત સઙ્ખારા, ઉપ્પાદવયધમ્મિનો;

ઉપ્પજ્જિત્વા નિરુજ્ઝન્તિ, તેસં વૂપસમો સુખો’’તિ.

પરિનિબ્બુતે ભગવતિ સહ પરિનિબ્બાના આયસ્મા આનન્દો ઇમં ગાથં અભાસિ –

‘‘તદાસિ યં ભિંસનકં, તદાસિ લોમહંસનં;

સબ્બાકારવરૂપેતે, સમ્બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે’’તિ.

પરિનિબ્બુતે ભગવતિ સહ પરિનિબ્બાના આયસ્મા અનુરુદ્ધો ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘નાહુ અસ્સાસપસ્સાસો, ઠિતચિત્તસ્સ તાદિનો;

અનેજો સન્તિમારબ્ભ, ચક્ખુમા પરિનિબ્બુતો [યં કાલમકરી મુનિ (મહાપરિનિબ્બાનસુત્તે)].

‘‘અસલ્લીનેન ચિત્તેન, વેદનં અજ્ઝવાસયિ;

પજ્જોતસ્સેવ નિબ્બાનં, વિમોક્ખો ચેતસો અહૂ’’તિ.

દુતિયો વગ્ગો.

તસ્સુદ્દાનં –

બ્રહ્માસનં દેવદત્તો, અન્ધકવિન્દો અરુણવતી;

પરિનિબ્બાનેન ચ દેસિતં, ઇદં બ્રહ્મપઞ્ચકન્તિ.

બ્રહ્મસંયુત્તં સમત્તં. [ઇતો પરં મરમ્મપોત્થકેસુ એવમ્પિ દિસ્સતિ –§બ્રહ્માયાચનં અગારવઞ્ચ, બ્રહ્મદેવો બકો ચ બ્રહ્મા.§અઞ્ઞતરો ચ બ્રહ્માકોકાલિકઞ્ચ, તિસ્સકઞ્ચ તુરૂ ચ.§બ્રહ્મા કોકાલિકભિક્ખુ, સનઙ્કુમારેન દેવદત્તં.§અન્ધકવિન્દં અરુણવતિ, પરિનિબ્બાનેન પન્નરસાતિ.]