૫. અઞ્ઞતરબ્રહ્મસુત્તં

૧૭૬. સાવત્થિનિદાનં. તેન ખો પન સમયેન અઞ્ઞતરસ્સ બ્રહ્મુનો એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ – ‘‘નત્થિ સો સમણો વા બ્રાહ્મણો વા યો ઇધ આગચ્છેય્યા’’તિ. અથ ખો ભગવા તસ્સ બ્રહ્મુનો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો…પે… તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અથ ખો ભગવા તસ્સ બ્રહ્મુનો ઉપરિ વેહાસં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા.

અથ ખો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કહં નુ ખો ભગવા એતરહિ વિહરતી’’તિ? અદ્દસા ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો [મહામોગ્ગલાનો (ક.)] ભગવન્તં દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન તસ્સ બ્રહ્મુનો ઉપરિ વેહાસં પલ્લઙ્કેન નિસિન્નં તેજોધાતું સમાપન્નં. દિસ્વાન – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – જેતવને અન્તરહિતો તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો પુરત્થિમં દિસં નિસ્સાય [ઉપનિસ્સાય (સી.)] તસ્સ બ્રહ્મુનો ઉપરિ વેહાસં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા નીચતરં ભગવતો.

અથ ખો આયસ્મતો મહાકસ્સપસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કહં નુ ખો ભગવા એતરહિ વિહરતી’’તિ? અદ્દસા ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો ભગવન્તં દિબ્બેન ચક્ખુના…પે… દિસ્વાન – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો…પે… એવમેવ – જેતવને અન્તરહિતો તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકસ્સપો દક્ખિણં દિસં નિસ્સાય તસ્સ બ્રહ્મુનો ઉપરિ વેહાસં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા નીચતરં ભગવતો.

અથ ખો આયસ્મતો મહાકપ્પિનસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કહં નુ ખો ભગવા એતરહિ વિહરતી’’તિ? અદ્દસા ખો આયસ્મા મહાકપ્પિનો ભગવન્તં દિબ્બેન ચક્ખુના…પે… તેજોધાતું સમાપન્નં. દિસ્વાન – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો…પે… એવમેવ – જેતવને અન્તરહિતો તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અથ ખો આયસ્મા મહાકપ્પિનો પચ્છિમં દિસં નિસ્સાય તસ્સ બ્રહ્મુનો ઉપરિ વેહાસં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા નીચતરં ભગવતો.

અથ ખો આયસ્મતો અનુરુદ્ધસ્સ એતદહોસિ – ‘‘કહં નુ ખો ભગવા એતરહિ વિહરતી’’તિ? અદ્દસા ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો…પે… તેજોધાતું સમાપન્નં. દિસ્વાન – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો…પે… તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અથ ખો આયસ્મા અનુરુદ્ધો ઉત્તરં દિસં નિસ્સાય તસ્સ બ્રહ્મુનો ઉપરિ વેહાસં પલ્લઙ્કેન નિસીદિ તેજોધાતું સમાપજ્જિત્વા નીચતરં ભગવતો.

અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં બ્રહ્માનં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘અજ્જાપિ તે આવુસો સા દિટ્ઠિ, યા તે દિટ્ઠિ પુરે અહુ;

પસ્સસિ વીતિવત્તન્તં, બ્રહ્મલોકે પભસ્સર’’ન્તિ.

‘‘ન મે મારિસ સા દિટ્ઠિ, યા મે દિટ્ઠિ પુરે અહુ;

પસ્સામિ વીતિવત્તન્તં, બ્રહ્મલોકે પભસ્સરં;

સ્વાહં અજ્જ કથં વજ્જં, અહં નિચ્ચોમ્હિ સસ્સતો’’તિ.

અથ ખો ભગવા તં બ્રહ્માનં સંવેજેત્વા – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – તસ્મિં બ્રહ્મલોકે અન્તરહિતો જેતવને પાતુરહોસિ. અથ ખો સો બ્રહ્મા અઞ્ઞતરં બ્રહ્મપારિસજ્જં આમન્તેસિ – ‘‘એહિ ત્વં, મારિસ, યેનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તેનુપસઙ્કમ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એવં વદેહિ – ‘અત્થિ નુ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, અઞ્ઞેપિ તસ્સ ભગવતો સાવકા એવંમહિદ્ધિકા એવંમહાનુભાવા; સેય્યથાપિ ભવં મોગ્ગલ્લાનો કસ્સપો કપ્પિનો અનુરુદ્ધો’’’તિ? ‘‘એવં, મારિસા’’તિ ખો સો બ્રહ્મપારિસજ્જો તસ્સ બ્રહ્મુનો પટિસ્સુત્વા યેનાયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા આયસ્મન્તં મહામોગ્ગલ્લાનં એતદવોચ – ‘‘અત્થિ નુ ખો, મારિસ મોગ્ગલ્લાન, અઞ્ઞેપિ તસ્સ ભગવતો સાવકા એવંમહિદ્ધિકા એવંમહાનુભાવા; સેય્યથાપિ ભવં મોગ્ગલ્લાનો કસ્સપો કપ્પિનો અનુરુદ્ધો’’તિ? અથ ખો આયસ્મા મહામોગ્ગલ્લાનો તં બ્રહ્મપારિસજ્જં ગાથાય અજ્ઝભાસિ –

‘‘તેવિજ્જા ઇદ્ધિપત્તા ચ, ચેતોપરિયાયકોવિદા;

ખીણાસવા અરહન્તો, બહૂ બુદ્ધસ્સ સાવકા’’તિ.

અથ ખો સો બ્રહ્મપારિસજ્જો આયસ્મતો મહામોગ્ગલ્લાનસ્સ ભાસિતં અભિનન્દિત્વા અનુમોદિત્વા યેન સો બ્રહ્મા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા તં બ્રહ્માનં એતદવોચ – ‘‘આયસ્મા મારિસ, મહામોગ્ગલ્લાનો એવમાહ –

‘‘તેવિજ્જા ઇદ્ધિપત્તા ચ, ચેતોપરિયાયકોવિદા;

ખીણાસવા અરહન્તો, બહૂ બુદ્ધસ્સ સાવકા’’તિ.

ઇદમવોચ સો બ્રહ્મપારિસજ્જો. અત્તમનો ચ સો બ્રહ્મા તસ્સ બ્રહ્મપારિસજ્જસ્સ ભાસિતં અભિનન્દીતિ.