૪. બકબ્રહ્મસુત્તં

૧૭૫. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન બકસ્સ બ્રહ્મુનો એવરૂપં પાપકં દિટ્ઠિગતં ઉપ્પન્નં હોતિ – ‘‘ઇદં નિચ્ચં, ઇદં ધુવં, ઇદં સસ્સતં, ઇદં કેવલં, ઇદં અચવનધમ્મં, ઇદઞ્હિ ન જાયતિ ન જીયતિ ન મીયતિ ન ચવતિ ન ઉપપજ્જતિ, ઇતો ચ પનઞ્ઞં ઉત્તરિં [ઉત્તરિં (સી. સ્યા. કં. પી.)] નિસ્સરણં નત્થી’’તિ.

અથ ખો ભગવા બકસ્સ બ્રહ્મુનો ચેતસા ચેતોપરિવિતક્કમઞ્ઞાય – સેય્યથાપિ નામ બલવા પુરિસો સમિઞ્જિતં વા બાહં પસારેય્ય, પસારિતં વા બાહં સમિઞ્જેય્ય એવમેવ – જેતવને અન્તરહિતો તસ્મિં બ્રહ્મલોકે પાતુરહોસિ. અદ્દસા ખો બકો બ્રહ્મા ભગવન્તં દૂરતોવ આગચ્છન્તં. દિસ્વાન ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘એહિ ખો મારિસ, સ્વાગતં તે, મારિસ! ચિરસ્સં ખો મારિસ! ઇમં પરિયાયમકાસિ યદિદં ઇધાગમનાય. ઇદઞ્હિ, મારિસ, નિચ્ચં, ઇદં ધુવં, ઇદં સસ્સતં, ઇદં કેવલં, ઇદં અચવનધમ્મં, ઇદઞ્હિ ન જાયતિ ન જીયતિ ન મીયતિ ન ચવતિ ન ઉપપજ્જતિ. ઇતો ચ પનઞ્ઞં ઉત્તરિ નિસ્સરણં નત્થી’’તિ.

એવં વુત્તે, ભગવા બકં બ્રહ્માનં એતદવોચ – ‘‘અવિજ્જાગતો વત, ભો, બકો બ્રહ્મા; અવિજ્જાગતો વત, ભો, બકો બ્રહ્મા. યત્ર હિ નામ અનિચ્ચંયેવ સમાનં નિચ્ચન્તિ વક્ખતિ, અધુવંયેવ સમાનં ધુવન્તિ વક્ખતિ, અસસ્સતંયેવ સમાનં સસ્સતન્તિ વક્ખતિ, અકેવલંયેવ સમાનં કેવલન્તિ વક્ખતિ, ચવનધમ્મંયેવ સમાનં અચવનધમ્મન્તિ વક્ખતિ. યત્થ ચ પન જાયતિ ચ જીયતિ ચ મીયતિ ચ ચવતિ ચ ઉપપજ્જતિ ચ, તઞ્ચ તથા વક્ખતિ – ‘ઇદઞ્હિ ન જાયતિ ન જીયતિ ન મીયતિ ન ચવતિ ન ઉપપજ્જતિ’. સન્તઞ્ચ પનઞ્ઞં ઉત્તરિ નિસ્સરણં, ‘નત્થઞ્ઞં ઉત્તરિ નિસ્સરણ’ન્તિ વક્ખતી’’તિ.

‘‘દ્વાસત્તતિ ગોતમ પુઞ્ઞકમ્મા,

વસવત્તિનો જાતિજરં અતીતા;

અયમન્તિમા વેદગૂ બ્રહ્મુપપત્તિ,

અસ્માભિજપ્પન્તિ જના અનેકા’’તિ.

‘‘અપ્પઞ્હિ એતં ન હિ દીઘમાયુ,

યં ત્વં બક મઞ્ઞસિ દીઘમાયું;

સતં સહસ્સાનં [સહસ્સાન (સ્યા. કં.)] નિરબ્બુદાનં,

આયું પજાનામિ તવાહં બ્રહ્મે’’તિ.

‘‘અનન્તદસ્સી ભગવાહમસ્મિ,

જાતિજરં સોકમુપાતિવત્તો;

કિં મે પુરાણં વતસીલવત્તં,

આચિક્ખ મે તં યમહં વિજઞ્ઞા’’તિ.

‘‘યં ત્વં અપાયેસિ બહૂ મનુસ્સે,

પિપાસિતે ઘમ્મનિ સમ્પરેતે;

તં તે પુરાણં વતસીલવત્તં,

સુત્તપ્પબુદ્ધોવ અનુસ્સરામિ.

‘‘યં એણિકૂલસ્મિં જનં ગહીતં,

અમોચયી ગય્હકં નીયમાનં;

તં તે પુરાણં વતસીલવત્તં,

સુત્તપ્પબુદ્ધોવ અનુસ્સરામિ.

‘‘ગઙ્ગાય સોતસ્મિં ગહીતનાવં,

લુદ્દેન નાગેન મનુસ્સકમ્યા;

પમોચયિત્થ બલસા પસય્હ,

તં તે પુરાણં વતસીલવત્તં,

સુત્તપ્પબુદ્ધોવ અનુસ્સરામિ.

‘‘કપ્પો ચ તે બદ્ધચરો અહોસિં,

સમ્બુદ્ધિમન્તં [સમ્બુદ્ધિવન્તં (બહૂસુ)] વતિનં અમઞ્ઞિ;

તં તે પુરાણં વતસીલવત્તં,

સુત્તપ્પબુદ્ધોવ અનુસ્સરામી’’તિ.

‘‘અદ્ધા પજાનાસિ મમેતમાયું,

અઞ્ઞેપિ [અઞ્ઞમ્પિ (સી. પી.)] જાનાસિ તથા હિ બુદ્ધો;

તથા હિ ત્યાયં જલિતાનુભાવો,

ઓભાસયં તિટ્ઠતિ બ્રહ્મલોક’’ન્તિ.