૫. આદિત્તવગ્ગો

૧. આદિત્તસુત્તં

૪૧. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો અઞ્ઞતરા દેવતા અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણા કેવલકપ્પં જેતવનં ઓભાસેત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતા ખો સા દેવતા ભગવતો સન્તિકે ઇમા ગાથાયો અભાસિ –

‘‘આદિત્તસ્મિં અગારસ્મિં, યં નીહરતિ ભાજનં;

તં તસ્સ હોતિ અત્થાય, નો ચ યં તત્થ ડય્હતિ.

‘‘એવં આદિત્તકો લોકો, જરાય મરણેન ચ;

નીહરેથેવ દાનેન, દિન્નં હોતિ સુનીહતં.

‘‘દિન્નં સુખફલં હોતિ, નાદિન્નં હોતિ તં તથા;

ચોરા હરન્તિ રાજાનો, અગ્ગિ ડહતિ નસ્સતિ.

‘‘અથ અન્તેન જહતિ, સરીરં સપરિગ્ગહં;

એતદઞ્ઞાય મેધાવી, ભુઞ્જેથ ચ દદેથ ચ;

દત્વા ચ ભુત્વા ચ યથાનુભાવં;

અનિન્દિતો સગ્ગમુપેતિ ઠાન’’ન્તિ.

૨. કિંદદસુત્તં

૪૨. ‘‘કિંદદો બલદો હોતિ, કિંદદો હોતિ વણ્ણદો;

કિંદદો સુખદો હોતિ, કિંદદો હોતિ ચક્ખુદો;

કો ચ સબ્બદદો હોતિ, તં મે અક્ખાહિ પુચ્છિતો’’તિ.

‘‘અન્નદો બલદો હોતિ, વત્થદો હોતિ વણ્ણદો;

યાનદો સુખદો હોતિ, દીપદો હોતિ ચક્ખુદો.

‘‘સો ચ સબ્બદદો હોતિ, યો દદાતિ ઉપસ્સયં;

અમતં દદો ચ સો હોતિ, યો ધમ્મમનુસાસતી’’તિ.

૩. અન્નસુત્તં

૪૩. ‘‘અન્નમેવાભિનન્દન્તિ, ઉભયે દેવમાનુસા;

અથ કો નામ સો યક્ખો, યં અન્નં નાભિનન્દતી’’તિ.

‘‘યે નં દદન્તિ સદ્ધાય, વિપ્પસન્નેન ચેતસા;

તમેવ અન્નં ભજતિ, અસ્મિં લોકે પરમ્હિ ચ.

‘‘તસ્મા વિનેય્ય મચ્છેરં, દજ્જા દાનં મલાભિભૂ;

પુઞ્ઞાનિ પરલોકસ્મિં, પતિટ્ઠા હોન્તિ પાણિન’’ન્તિ.

૪. એકમૂલસુત્તં

૪૪. ‘‘એકમૂલં દ્વિરાવટ્ટં, તિમલં પઞ્ચપત્થરં;

સમુદ્દં દ્વાદસાવટ્ટં, પાતાલં અતરી ઇસી’’તિ.

૫. અનોમસુત્તં

૪૫. ‘‘અનોમનામં નિપુણત્થદસ્સિં, પઞ્ઞાદદં કામાલયે અસત્તં;

તં પસ્સથ સબ્બવિદું સુમેધં, અરિયે પથે કમમાનં મહેસિ’’ન્તિ.

૬. અચ્છરાસુત્તં

૪૬. ‘‘અચ્છરાગણસઙ્ઘુટ્ઠં, પિસાચગણસેવિતં;

વનન્તં મોહનં નામ, કથં યાત્રા ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘ઉજુકો નામ સો મગ્ગો, અભયા નામ સા દિસા;

રથો અકૂજનો નામ, ધમ્મચક્કેહિ સંયુતો.

‘‘હિરી તસ્સ અપાલમ્બો, સત્યસ્સ પરિવારણં;

ધમ્માહં સારથિં બ્રૂમિ, સમ્માદિટ્ઠિપુરેજવં.

‘‘યસ્સ એતાદિસં યાનં, ઇત્થિયા પુરિસસ્સ વા;

સ વે એતેન યાનેન, નિબ્બાનસ્સેવ સન્તિકે’’તિ.

૭. વનરોપસુત્તં

૪૭. ‘‘કેસં દિવા ચ રત્તો ચ, સદા પુઞ્ઞં પવડ્ઢતિ;

ધમ્મટ્ઠા સીલસમ્પન્ના, કે જના સગ્ગગામિનો’’તિ.

‘‘આરામરોપા વનરોપા, યે જના સેતુકારકા;

પપઞ્ચ ઉદપાનઞ્ચ, યે દદન્તિ ઉપસ્સયં.

‘‘તેસં દિવા ચ રત્તો ચ, સદા પુઞ્ઞં પવડ્ઢતિ;

ધમ્મટ્ઠા સીલસમ્પન્ના, તે જના સગ્ગગામિનો’’તિ.

૮. જેતવનસુત્તં

૪૮. ‘‘ઇદઞ્હિ તં જેતવનં, ઇસિસઙ્ઘનિસેવિતં;

આવુત્થં [આવુટ્ઠં (ક.)] ધમ્મરાજેન, પીતિસઞ્જનનં મમ.

‘‘કમ્મં વિજ્જા ચ ધમ્મો ચ, સીલં જીવિતમુત્તમં;

એતેન મચ્ચા સુજ્ઝન્તિ, ન ગોત્તેન ધનેન વા.

‘‘તસ્મા હિ પણ્ડિતો પોસો, સમ્પસ્સં અત્થમત્તનો;

યોનિસો વિચિને ધમ્મં, એવં તત્થ વિસુજ્ઝતિ.

‘‘સારિપુત્તોવ પઞ્ઞાય, સીલેન ઉપસમેન ચ;

યોપિ પારઙ્ગતો ભિક્ખુ, એતાવપરમો સિયા’’તિ.

૯. મચ્છરિસુત્તં

૪૯. ‘‘યેધ મચ્છરિનો લોકે, કદરિયા પરિભાસકા;

અઞ્ઞેસં દદમાનાનં, અન્તરાયકરા નરા.

‘‘કીદિસો તેસં વિપાકો, સમ્પરાયો ચ કીદિસો;

ભગવન્તં પુટ્ઠુમાગમ્મ, કથં જાનેમુ તં મય’’ન્તિ.

‘‘યેધ મચ્છરિનો લોકે, કદરિયા પરિભાસકા;

અઞ્ઞેસં દદમાનાનં, અન્તરાયકરા નરા.

‘‘નિરયં તિરચ્છાનયોનિં, યમલોકં ઉપપજ્જરે;

સચે એન્તિ મનુસ્સત્તં, દલિદ્દે જાયરે કુલે.

‘‘ચોળં પિણ્ડો રતી ખિડ્ડા, યત્થ કિચ્છેન લબ્ભતિ;

પરતો આસીસરે [આસિંસરે (સી. સ્યા. કં. પી.)] બાલા, તમ્પિ તેસં ન લબ્ભતિ;

દિટ્ઠે ધમ્મેસ વિપાકો, સમ્પરાયે [સમ્પરાયો (સ્યા. કં. પી.)] ચ દુગ્ગતી’’તિ.

‘‘ઇતિહેતં વિજાનામ, અઞ્ઞં પુચ્છામ ગોતમ;

યેધ લદ્ધા મનુસ્સત્તં, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરા.

‘‘બુદ્ધે પસન્ના ધમ્મે ચ, સઙ્ઘે ચ તિબ્બગારવા;

કીદિસો તેસં વિપાકો, સમ્પરાયો ચ કીદિસો;

ભગવન્તં પુટ્ઠુમાગમ્મ, કથં જાનેમુ તં મય’’ન્તિ.

‘‘યેધ લદ્ધા મનુસ્સત્તં, વદઞ્ઞૂ વીતમચ્છરા;

બુદ્ધે પસન્ના ધમ્મે ચ, સઙ્ઘે ચ તિબ્બગારવા;

એતે સગ્ગા [સગ્ગે (સી. સ્યા. કં.)] પકાસન્તિ, યત્થ તે ઉપપજ્જરે.

‘‘સચે એન્તિ મનુસ્સત્તં, અડ્ઢે આજાયરે કુલે;

ચોળં પિણ્ડો રતી ખિડ્ડા, યત્થાકિચ્છેન લબ્ભતિ.

‘‘પરસમ્ભતેસુ ભોગેસુ, વસવત્તીવ મોદરે;

દિટ્ઠે ધમ્મેસ વિપાકો, સમ્પરાયે ચ સુગ્ગતી’’તિ.

૧૦. ઘટીકારસુત્તં

૫૦. ‘‘અવિહં ઉપપન્નાસે, વિમુત્તા સત્ત ભિક્ખવો;

રાગદોસપરિક્ખીણા, તિણ્ણા લોકે વિસત્તિક’’ન્તિ.

‘‘કે ચ તે અતરું પઙ્કં [સઙ્ગં (સી. સ્યા.)], મચ્ચુધેય્યં સુદુત્તરં;

કે હિત્વા માનુસં દેહં, દિબ્બયોગં ઉપચ્ચગુ’’ન્તિ.

‘‘ઉપકો પલગણ્ડો ચ, પુક્કુસાતિ ચ તે તયો;

ભદ્દિયો ખણ્ડદેવો ચ, બાહુરગ્ગિ ચ સિઙ્ગિયો [બહુદન્તી ચ પિઙ્ગયો (સી.)];

તે હિત્વા માનુસં દેહં, દિબ્બયોગં ઉપચ્ચગુ’’ન્તિ.

‘‘કુસલી ભાસસી તેસં, મારપાસપ્પહાયિનં;

કસ્સ તે ધમ્મમઞ્ઞાય, અચ્છિદું ભવબન્ધન’’ન્તિ.

‘‘ન અઞ્ઞત્ર ભગવતા, નાઞ્ઞત્ર તવ સાસના;

યસ્સ તે ધમ્મમઞ્ઞાય, અચ્છિદું ભવબન્ધનં.

‘‘યત્થ નામઞ્ચ રૂપઞ્ચ, અસેસં ઉપરુજ્ઝતિ;

તં તે ધમ્મં ઇધઞ્ઞાય, અચ્છિદું ભવબન્ધન’’ન્તિ.

‘‘ગમ્ભીરં ભાસસી વાચં, દુબ્બિજાનં સુદુબ્બુધં;

કસ્સ ત્વં ધમ્મમઞ્ઞાય, વાચં ભાસસિ ઈદિસ’’ન્તિ.

‘‘કુમ્ભકારો પુરે આસિં, વેકળિઙ્ગે [વેહળિઙ્ગે (સી.), વેભળિઙ્ગે (સ્યા. કં.)] ઘટીકરો;

માતાપેત્તિભરો આસિં, કસ્સપસ્સ ઉપાસકો.

‘‘વિરતો મેથુના ધમ્મા, બ્રહ્મચારી નિરામિસો;

અહુવા તે સગામેય્યો, અહુવા તે પુરે સખા.

‘‘સોહમેતે પજાનામિ, વિમુત્તે સત્ત ભિક્ખવો;

રાગદોસપરિક્ખીણે, તિણ્ણે લોકે વિસત્તિક’’ન્તિ.

‘‘એવમેતં તદા આસિ, યથા ભાસસિ ભગ્ગવ;

કુમ્ભકારો પુરે આસિ, વેકળિઙ્ગે ઘટીકરો;

માતાપેત્તિભરો આસિ, કસ્સપસ્સ ઉપાસકો.

‘‘વિરતો મેથુના ધમ્મા, બ્રહ્મચારી નિરામિસો;

અહુવા મે સગામેય્યો, અહુવા મે પુરે સખા’’તિ.

‘‘એવમેતં પુરાણાનં, સહાયાનં અહુ સઙ્ગમો;

ઉભિન્નં ભાવિતત્તાનં, સરીરન્તિમધારિન’’ન્તિ.

આદિત્તવગ્ગો પઞ્ચમો.

તસ્સુદ્દાનં –

આદિત્તં કિંદદં અન્નં, એકમૂલઅનોમિયં;

અચ્છરાવનરોપજેતં, મચ્છરેન ઘટીકરોતિ.