૮. નગરવિન્દેય્યસુત્તં

૪૩૪. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં યેન નગરવિન્દં નામ કોસલાનં બ્રાહ્મણાનં ગામો તદવસરિ. અસ્સોસું ખો નગરવિન્દેય્યકા [નગરવિન્દેય્યા (ક.)] બ્રાહ્મણગહપતિકા – ‘‘સમણો ખલુ, ભો, ગોતમો સક્યપુત્તો સક્યકુલા પબ્બજિતો કોસલેસુ ચારિકં ચરમાનો મહતા ભિક્ખુસઙ્ઘેન સદ્ધિં નગરવિન્દં અનુપ્પત્તો. તં ખો પન ભવન્તં ગોતમં એવં કલ્યાણો કિત્તિસદ્દો અબ્ભુગ્ગતો – ‘ઇતિપિ સો ભગવા અરહં સમ્માસમ્બુદ્ધો વિજ્જાચરણસમ્પન્નો સુગતો લોકવિદૂ અનુત્તરો પુરિસદમ્મસારથિ સત્થા દેવમનુસ્સાનં બુદ્ધો ભગવા’તિ. સો ઇમં લોકં સદેવકં સમારકં સબ્રહ્મકં સસ્સમણબ્રાહ્મણિં પજં સદેવમનુસ્સં સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા પવેદેતિ. સો ધમ્મં દેસેતિ આદિકલ્યાણં મજ્ઝેકલ્યાણં પરિયોસાનકલ્યાણં સાત્થં સબ્યઞ્જનં, કેવલપરિપુણ્ણં પરિસુદ્ધં બ્રહ્મચરિયં પકાસેતિ. સાધુ ખો પન તથારૂપાનં અરહતં દસ્સનં હોતી’’તિ.

અથ ખો નગરવિન્દેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિંસુ; ઉપસઙ્કમિત્વા અપ્પેકચ્ચે ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિંસુ; સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે યેન ભગવા તેનઞ્જલિં પણામેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે ભગવતો સન્તિકે નામગોત્તં સાવેત્વા એકમન્તં નિસીદિંસુ. અપ્પેકચ્ચે તુણ્હીભૂતા એકમન્તં નિસીદિંસુ. એકમન્તં નિસિન્ને ખો નગરવિન્દેય્યકે બ્રાહ્મણગહપતિકે ભગવા એતદવોચ –

૪૩૫. ‘‘સચે વો, ગહપતયો, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કથંભૂતા, ગહપતયો, સમણબ્રાહ્મણા ન સક્કાતબ્બા ન ગરુકાતબ્બા ન માનેતબ્બા ન પૂજેતબ્બા’તિ? એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ગહપતયો, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ – ‘યે તે સમણબ્રાહ્મણા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ અવીતરાગા અવીતદોસા અવીતમોહા, અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તચિત્તા, સમવિસમં ચરન્તિ કાયેન વાચાય મનસા, એવરૂપા સમણબ્રાહ્મણા ન સક્કાતબ્બા ન ગરુકાતબ્બા ન માનેતબ્બા ન પૂજેતબ્બા. તં કિસ્સ હેતુ? મયમ્પિ હિ ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ અવીતરાગા અવીતદોસા અવીતમોહા, અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તચિત્તા, સમવિસમં ચરામ કાયેન વાચાય મનસા, તેસં નો સમચરિયમ્પિ હેતં ઉત્તરિ અપસ્સતં. તસ્મા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા ન સક્કાતબ્બા ન ગરુકાતબ્બા ન માનેતબ્બા ન પૂજેતબ્બા. યે તે સમણબ્રાહ્મણા સોતવિઞ્ઞેય્યેસુ સદ્દેસુ… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેસુ ગન્ધેસુ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેસુ રસેસુ… કાયવિઞ્ઞેય્યેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ… મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ અવીતરાગા અવીતદોસા અવીતમોહા, અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તચિત્તા, સમવિસમં ચરન્તિ કાયેન વાચાય મનસા, એવરૂપા સમણબ્રાહ્મણા ન સક્કાતબ્બા ન ગરુકાતબ્બા ન માનેતબ્બા ન પૂજેતબ્બા. તં કિસ્સ હેતુ? મયમ્પિ હિ મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ અવીતરાગા અવીતદોસા અવીતમોહા, અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તચિત્તા, સમવિસમં ચરામ કાયેન વાચાય મનસા, તેસં નો સમચરિયમ્પિ હેતં ઉત્તરિ અપસ્સતં. તસ્મા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા ન સક્કાતબ્બા ન ગરુકાતબ્બા ન માનેતબ્બા ન પૂજેતબ્બા’તિ. એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ગહપતયો, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ.

૪૩૬. ‘‘સચે પન વો, ગહપતયો, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કથંભૂતા, ગહપતયો, સમણબ્રાહ્મણા સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા’તિ? એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ગહપતયો, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ – ‘યે તે સમણબ્રાહ્મણા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ વીતરાગા વીતદોસા વીતમોહા, અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તા, સમચરિયં ચરન્તિ કાયેન વાચાય મનસા, એવરૂપા સમણબ્રાહ્મણા સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા. તં કિસ્સ હેતુ? મયમ્પિ હિ [મયં હિ (?)] ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યેસુ રૂપેસુ અવીતરાગા અવીતદોસા અવીતમોહા, અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તચિત્તા, સમવિસમં ચરામ કાયેન વાચાય મનસા, તેસં નો સમચરિયમ્પિ હેતં ઉત્તરિ પસ્સતં. તસ્મા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા. યે તે સમણબ્રાહ્મણા સોતવિઞ્ઞેય્યેસુ સદ્દેસુ… ઘાનવિઞ્ઞેય્યેસુ ગન્ધેસુ… જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યેસુ રસેસુ… કાયવિઞ્ઞેય્યેસુ ફોટ્ઠબ્બેસુ… મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ વીતરાગા વીતદોસા વીતમોહા, અજ્ઝત્તં વૂપસન્તચિત્તા, સમચરિયં ચરન્તિ કાયેન વાચાય મનસા, એવરૂપા સમણબ્રાહ્મણા સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા. તં કિસ્સ હેતુ? મયમ્પિ હિ મનોવિઞ્ઞેય્યેસુ ધમ્મેસુ અવીતરાગા અવીતદોસા અવીતમોહા અજ્ઝત્તં અવૂપસન્તચિત્તા, સમવિસમં ચરામ કાયેન વાચાય મનસા, તેસં નો સમચરિયમ્પિ હેતં ઉત્તરિ પસ્સતં. તસ્મા તે ભોન્તો સમણબ્રાહ્મણા સક્કાતબ્બા ગરુકાતબ્બા માનેતબ્બા પૂજેતબ્બા’તિ. એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ગહપતયો, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ.

૪૩૭. ‘‘સચે પન વો [સચે તે (સ્યા. કં. પી. ક.)], ગહપતયો, અઞ્ઞતિત્થિયા પરિબ્બાજકા એવં પુચ્છેય્યું – ‘કે પનાયસ્મન્તાનં આકારા, કે અન્વયા, યેન તુમ્હે આયસ્મન્તો એવં વદેથ? અદ્ધા તે આયસ્મન્તો વીતરાગા વા રાગવિનયાય વા પટિપન્ના, વીતદોસા વા દોસવિનયાય વા પટિપન્ના, વીતમોહા વા મોહવિનયાય વા પટિપન્ના’તિ? એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ગહપતયો, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથ – ‘તથા હિ તે આયસ્મન્તો અરઞ્ઞવનપત્થાનિ પન્તાનિ સેનાસનાનિ પટિસેવન્તિ. નત્થિ ખો પન તત્થ તથારૂપા ચક્ખુવિઞ્ઞેય્યા રૂપા યે દિસ્વા દિસ્વા અભિરમેય્યું, નત્થિ ખો પન તત્થ તથારૂપા સોતવિઞ્ઞેય્યા સદ્દા યે સુત્વા સુત્વા અભિરમેય્યું, નત્થિ ખો પન તત્થ તથારૂપા ઘાનવિઞ્ઞેય્યા ગન્ધા યે ઘાયિત્વા ઘાયિત્વા અભિરમેય્યું, નત્થિ ખો પન તત્થ તથારૂપા જિવ્હાવિઞ્ઞેય્યા રસા યે સાયિત્વા સાયિત્વા અભિરમેય્યું, નત્થિ ખો પન તત્થ તથારૂપા કાયવિઞ્ઞેય્યા ફોટ્ઠબ્બા યે ફુસિત્વા ફુસિત્વા અભિરમેય્યું. ઇમે ખો નો, આવુસો, આકારા, ઇમે અન્વયા, યેન મયં [યેન મયં આયસ્મન્તો (સી. પી.), યેન મયં આયસ્મન્તે (સ્યા. કં.)] એવં વદેમ – અદ્ધા તે આયસ્મન્તો વીતરાગા વા રાગવિનયાય વા પટિપન્ના, વીતદોસા વા દોસવિનયાય વા પટિપન્ના, વીતમોહા વા મોહવિનયાય વા પટિપન્ના’તિ. એવં પુટ્ઠા તુમ્હે, ગહપતયો, તેસં અઞ્ઞતિત્થિયાનં પરિબ્બાજકાનં એવં બ્યાકરેય્યાથા’’તિ.

એવં વુત્તે, નગરવિન્દેય્યકા બ્રાહ્મણગહપતિકા ભગવન્તં એતદવોચું – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એતે મયં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકે નો ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતે સરણં ગતે’’તિ.

નગરવિન્દેય્યસુત્તં નિટ્ઠિતં અટ્ઠમં.