૭. મહાસળાયતનિકસુત્તં

૪૨૮. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘મહાસળાયતનિકં વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૪૨૯. ‘‘ચક્ખું, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, રૂપે અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, ચક્ખુસમ્ફસ્સં અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, યમિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, ચક્ખુસ્મિં સારજ્જતિ, રૂપેસુ સારજ્જતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણે સારજ્જતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સે સારજ્જતિ, યમિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ સારજ્જતિ.

‘‘તસ્સ સારત્તસ્સ સંયુત્તસ્સ સમ્મૂળ્હસ્સ અસ્સાદાનુપસ્સિનો વિહરતો આયતિં પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા ઉપચયં ગચ્છન્તિ. તણ્હા ચસ્સ પોનોબ્ભવિકા નન્દીરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સા ચસ્સ પવડ્ઢતિ. તસ્સ કાયિકાપિ દરથા પવડ્ઢન્તિ, ચેતસિકાપિ દરથા પવડ્ઢન્તિ; કાયિકાપિ સન્તાપા પવડ્ઢન્તિ, ચેતસિકાપિ સન્તાપા પવડ્ઢન્તિ; કાયિકાપિ પરિળાહા પવડ્ઢન્તિ, ચેતસિકાપિ પરિળાહા પવડ્ઢન્તિ. સો કાયદુક્ખમ્પિ [કાયિકદુક્ખમ્પિ (સ્યા. કં.), કાયિકં દુક્ખમ્પિ (ક.)] ચેતોદુક્ખમ્પિ પટિસંવેદેતિ.

‘‘સોતં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં…પે… ઘાનં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં…પે… જિવ્હં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં…પે… કાયં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં…પે… મનં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, ધમ્મે, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, મનોવિઞ્ઞાણં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, મનોસમ્ફસ્સં, ભિક્ખવે, અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, યમિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ અજાનં અપસ્સં યથાભૂતં, મનસ્મિં સારજ્જતિ, ધમ્મેસુ સારજ્જતિ, મનોવિઞ્ઞાણે સારજ્જતિ, મનોસમ્ફસ્સે સારજ્જતિ, યમિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ સારજ્જતિ.

‘‘તસ્સ સારત્તસ્સ સંયુત્તસ્સ સમ્મૂળ્હસ્સ અસ્સાદાનુપસ્સિનો વિહરતો આયતિં પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા ઉપચયં ગચ્છન્તિ. તણ્હા ચસ્સ પોનોબ્ભવિકા નન્દીરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સા ચસ્સ પવડ્ઢતિ. તસ્સ કાયિકાપિ દરથા પવડ્ઢન્તિ, ચેતસિકાપિ દરથા પવડ્ઢન્તિ; કાયિકાપિ સન્તાપા પવડ્ઢન્તિ, ચેતસિકાપિ સન્તાપા પવડ્ઢન્તિ; કાયિકાપિ પરિળાહા પવડ્ઢન્તિ, ચેતસિકાપિ પરિળાહા પવડ્ઢન્તિ. સો કાયદુક્ખમ્પિ ચેતોદુક્ખમ્પિ પટિસંવેદેતિ.

૪૩૦. ‘‘ચક્ખુઞ્ચ ખો, ભિક્ખવે, જાનં પસ્સં યથાભૂતં, રૂપે જાનં પસ્સં યથાભૂતં, ચક્ખુવિઞ્ઞાણં જાનં પસ્સં યથાભૂતં, ચક્ખુસમ્ફસ્સં જાનં પસ્સં યથાભૂતં, યમિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ જાનં પસ્સં યથાભૂતં, ચક્ખુસ્મિં ન સારજ્જતિ, રૂપેસુ ન સારજ્જતિ, ચક્ખુવિઞ્ઞાણે ન સારજ્જતિ, ચક્ખુસમ્ફસ્સે ન સારજ્જતિ, યમિદં ચક્ખુસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ ન સારજ્જતિ.

‘‘તસ્સ અસારત્તસ્સ અસંયુત્તસ્સ અસમ્મૂળ્હસ્સ આદીનવાનુપસ્સિનો વિહરતો આયતિં પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા અપચયં ગચ્છન્તિ. તણ્હા ચસ્સ પોનોબ્ભવિકા નન્દીરાગસહગતા તત્રતત્રાભિનન્દિની, સા ચસ્સ પહીયતિ. તસ્સ કાયિકાપિ દરથા પહીયન્તિ, ચેતસિકાપિ દરથા પહીયન્તિ; કાયિકાપિ સન્તાપા પહીયન્તિ, ચેતસિકાપિ સન્તાપા પહીયન્તિ; કાયિકાપિ પરિળાહા પહીયન્તિ, ચેતસિકાપિ પરિળાહા પહીયન્તિ. સો કાયસુખમ્પિ ચેતોસુખમ્પિ પટિસંવેદેતિ.

૪૩૧. ‘‘યા તથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ (સી. પી.)] દિટ્ઠિ સાસ્સ હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ; યો તથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ (સી. પી.)] સઙ્કપ્પો સ્વાસ્સ હોતિ સમ્માસઙ્કપ્પો; યો તથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ (સી. પી.)] વાયામો સ્વાસ્સ હોતિ સમ્માવાયામો; યા તથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ (સી. પી.)] સતિ સાસ્સ હોતિ સમ્માસતિ; યો તથાભૂતસ્સ [યથાભૂતસ્સ (સી. પી.)] સમાધિ સ્વાસ્સ હોતિ સમ્માસમાધિ. પુબ્બેવ ખો પનસ્સ કાયકમ્મં વચીકમ્મં આજીવો સુપરિસુદ્ધો હોતિ. એવમસ્સાયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છતિ.

‘‘તસ્સ એવં ઇમં અરિયં અટ્ઠઙ્ગિકં મગ્ગં ભાવયતો ચત્તારોપિ સતિપટ્ઠાના ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ, ચત્તારોપિ સમ્મપ્પધાના ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ, ચત્તારોપિ ઇદ્ધિપાદા ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ, પઞ્ચપિ ઇન્દ્રિયાનિ ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ, પઞ્ચપિ બલાનિ ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ, સત્તપિ બોજ્ઝઙ્ગા ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છન્તિ.

‘‘તસ્સિમે દ્વે ધમ્મા યુગનન્ધા [યુગનદ્ધા (સી. સ્યા. કં.)] વત્તન્તિ – સમથો ચ વિપસ્સના ચ. સો યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા પરિજાનાતિ. યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા પજહતિ. યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા ભાવેતિ. યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા સચ્છિકરોતિ.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા? ‘પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા’ તિસ્સ વચનીયં, સેય્યથિદં – રૂપુપાદાનક્ખન્ધો, વેદનુપાદાનક્ખન્ધો, સઞ્ઞુપાદાનક્ખન્ધો, સઙ્ખારુપાદાનક્ખન્ધો, વિઞ્ઞાણુપાદાનક્ખન્ધો. ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા? અવિજ્જા ચ ભવતણ્હા ચ – ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા? સમથો ચ વિપસ્સના ચ – ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા.

‘‘કતમે, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા? વિજ્જા ચ વિમુત્તિ ચ – ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા.

૪૩૨. ‘‘સોતં, ભિક્ખવે, જાનં પસ્સં યથાભૂતં…પે… ઘાનં ભિક્ખવે, જાનં પસ્સં યથાભૂતં…પે… જિવ્હં, ભિક્ખવે, જાનં પસ્સં યથાભૂતં… કાયં, ભિક્ખવે, જાનં પસ્સં યથાભૂતં… મનં, ભિક્ખવે, જાનં પસ્સં યથાભૂતં, ધમ્મે જાનં પસ્સં યથાભૂતં, મનોવિઞ્ઞાણં જાનં પસ્સં યથાભૂતં, મનોસમ્ફસ્સં જાનં પસ્સં યથાભૂતં, યમિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તમ્પિ જાનં પસ્સં યથાભૂતં, મનસ્મિં ન સારજ્જતિ, ધમ્મેસુ ન સારજ્જતિ, મનોવિઞ્ઞાણે ન સારજ્જતિ, મનોસમ્ફસ્સે ન સારજ્જતિ, યમિદં મનોસમ્ફસ્સપચ્ચયા ઉપ્પજ્જતિ વેદયિતં સુખં વા દુક્ખં વા અદુક્ખમસુખં વા તસ્મિમ્પિ ન સારજ્જતિ.

૪૩૩. ‘‘યા તથાભૂતસ્સ દિટ્ઠિ સાસ્સ હોતિ સમ્માદિટ્ઠિ; યો તથાભૂતસ્સ સઙ્કપ્પો સ્વાસ્સ હોતિ સમ્માસઙ્કપ્પો; યો તથાભૂતસ્સ વાયામો સ્વાસ્સ હોતિ સમ્માવાયામો; યા તથાભૂતસ્સ સતિ સાસ્સ હોતિ સમ્માસતિ; યો તથાભૂતસ્સ સમાધિ સ્વાસ્સ હોતિ સમ્માસમાધિ. પુબ્બેવ ખો પનસ્સ કાયકમ્મં વચીકમ્મં આજીવો સુપરિસુદ્ધો હોતિ. એવમસ્સાયં અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો ભાવનાપારિપૂરિં ગચ્છતિ.

‘‘તસ્સિમે દ્વે ધમ્મા યુગનન્ધા વત્તન્તિ – સમથો ચ વિપસ્સના ચ. સો યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા પરિઞ્ઞેય્યા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા પરિજાનાતિ. યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા પહાતબ્બા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા પજહતિ. યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા ભાવેતબ્બા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા ભાવેતિ. યે ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા તે ધમ્મે અભિઞ્ઞા સચ્છિકરોતિ.

‘‘કતમે ચ, ભિક્ખવે, ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા? વિજ્જા ચ વિમુત્તિ ચ – ઇમે ધમ્મા અભિઞ્ઞા સચ્છિકાતબ્બા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

મહાસળાયતનિકસુત્તં નિટ્ઠિતં સત્તમં.