૫. ચૂળકમ્મવિભઙ્ગસુત્તં [સુભસુત્તન્તિપિ વુચ્ચતિ]

૨૮૯. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને, અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો સુભો માણવો તોદેય્યપુત્તો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદિ. સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો સુભો માણવો તોદેય્યપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘કો નુ ખો, ભો ગોતમ, હેતુ કો પચ્ચયો યેન મનુસ્સાનંયેવ સતં મનુસ્સભૂતાનં દિસ્સન્તિ હીનપ્પણીતતા? દિસ્સન્તિ હિ, ભો ગોતમ, મનુસ્સા અપ્પાયુકા, દિસ્સન્તિ દીઘાયુકા; દિસ્સન્તિ બવ્હાબાધા [બહ્વાબાધા (સ્યા. કં. ક.)], દિસ્સન્તિ અપ્પાબાધા; દિસ્સન્તિ દુબ્બણ્ણા, દિસ્સન્તિ વણ્ણવન્તો; દિસ્સન્તિ અપ્પેસક્ખા, દિસ્સન્તિ મહેસક્ખા; દિસ્સન્તિ અપ્પભોગા, દિસ્સન્તિ મહાભોગા; દિસ્સન્તિ નીચકુલીના, દિસ્સન્તિ ઉચ્ચાકુલીના; દિસ્સન્તિ દુપ્પઞ્ઞા, દિસ્સન્તિ પઞ્ઞવન્તો [પઞ્ઞાવન્તો (સી. પી.)]. કો નુ ખો, ભો ગોતમ, હેતુ કો પચ્ચયો યેન મનુસ્સાનંયેવ સતં મનુસ્સભૂતાનં દિસ્સન્તિ હીનપ્પણીતતા’’તિ?

‘‘કમ્મસ્સકા, માણવ, સત્તા કમ્મદાયાદા કમ્મયોની કમ્મબન્ધૂ [કમ્મયોનિ કમ્મબન્ધુ (સી.)] કમ્મપ્પટિસરણા. કમ્મં સત્તે વિભજતિ યદિદં – હીનપ્પણીતતાયાતિ. ન ખો અહં ઇમસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનામિ. સાધુ મે ભવં ગોતમો તથા ધમ્મં દેસેતુ યથા અહં ઇમસ્સ ભોતો ગોતમસ્સ સંખિત્તેન ભાસિતસ્સ વિત્થારેન અત્થં અવિભત્તસ્સ વિત્થારેન અત્થં આજાનેય્ય’’ન્તિ.

૨૯૦. ‘‘તેન હિ, માણવ, સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભો’’તિ ખો સુભો માણવો તોદેય્યપુત્તો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા પાણાતિપાતી હોતિ લુદ્દો લોહિતપાણિ હતપહતે નિવિટ્ઠો અદયાપન્નો પાણભૂતેસુ [સબ્બપાણભૂતેસુ (સી. ક.)]. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન [સમાદિણ્ણેન (પી. ક.)] કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ અપ્પાયુકો હોતિ. અપ્પાયુકસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – પાણાતિપાતી હોતિ લુદ્દો લોહિતપાણિ હતપહતે નિવિટ્ઠો અદયાપન્નો પાણભૂતેસુ.

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો, લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ દીઘાયુકો હોતિ. દીઘાયુકસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – પાણાતિપાતં પહાય પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ નિહિતદણ્ડો નિહિતસત્થો, લજ્જી દયાપન્નો સબ્બપાણભૂતહિતાનુકમ્પી વિહરતિ.

૨૯૧. ‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા સત્તાનં વિહેઠકજાતિકો હોતિ, પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ બવ્હાબાધો હોતિ. બવ્હાબાધસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – સત્તાનં વિહેઠકજાતિકો હોતિ પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા.

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા સત્તાનં અવિહેઠકજાતિકો હોતિ પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ અપ્પાબાધો હોતિ. અપ્પાબાધસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – સત્તાનં અવિહેઠકજાતિકો હોતિ પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા.

૨૯૨. ‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો. અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિટ્ઠીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ દુબ્બણ્ણો હોતિ. દુબ્બણ્ણસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – કોધનો હોતિ ઉપાયાસબહુલો; અપ્પમ્પિ વુત્તો સમાનો અભિસજ્જતિ કુપ્પતિ બ્યાપજ્જતિ પતિટ્ઠીયતિ કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ.

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અક્કોધનો હોતિ અનુપાયાસબહુલો; બહુમ્પિ વુત્તો સમાનો નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિટ્ઠીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ પાસાદિકો હોતિ. પાસાદિકસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – અક્કોધનો હોતિ અનુપાયાસબહુલો; બહુમ્પિ વુત્તો સમાનો નાભિસજ્જતિ ન કુપ્પતિ ન બ્યાપજ્જતિ ન પતિટ્ઠીયતિ ન કોપઞ્ચ દોસઞ્ચ અપ્પચ્ચયઞ્ચ પાતુકરોતિ.

૨૯૩. ‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા ઇસ્સામનકો હોતિ; પરલાભસક્કારગરુકારમાનનવન્દનપૂજનાસુ ઇસ્સતિ ઉપદુસ્સતિ ઇસ્સં બન્ધતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ અપ્પેસક્ખો હોતિ. અપ્પેસક્ખસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – ઇસ્સામનકો હોતિ; પરલાભસક્કારગરુકારમાનનવન્દનપૂજનાસુ ઇસ્સતિ ઉપદુસ્સતિ ઇસ્સં બન્ધતિ.

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અનિસ્સામનકો હોતિ; પરલાભસક્કારગરુકારમાનનવન્દનપૂજનાસુ ન ઇસ્સતિ ન ઉપદુસ્સતિ ન ઇસ્સં બન્ધતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ મહેસક્ખો હોતિ. મહેસક્ખસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – અનિસ્સામનકો હોતિ; પરલાભસક્કારગરુકારમાનનવન્દનપૂજનાસુ ન ઇસ્સતિ ન ઉપદુસ્સતિ ન ઇસ્સં બન્ધતિ.

૨૯૪. ‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા ન દાતા હોતિ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા અન્નં પાનં વત્થં યાનં માલાગન્ધવિલેપનં સેય્યાવસથપદીપેય્યં. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ અપ્પભોગો હોતિ. અપ્પભોગસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – ન દાતા હોતિ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા અન્નં પાનં વત્થં યાનં માલાગન્ધવિલેપનં સેય્યાવસથપદીપેય્યં.

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા દાતા હોતિ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા અન્નં પાનં વત્થં યાનં માલાગન્ધવિલેપનં સેય્યાવસથપદીપેય્યં. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ મહાભોગો હોતિ. મહાભોગસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – દાતા હોતિ સમણસ્સ વા બ્રાહ્મણસ્સ વા અન્નં પાનં વત્થં યાનં માલાગન્ધવિલેપનં સેય્યાવસથપદીપેય્યં.

૨૯૫. ‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા થદ્ધો હોતિ અતિમાની – અભિવાદેતબ્બં ન અભિવાદેતિ, પચ્ચુટ્ઠાતબ્બં ન પચ્ચુટ્ઠેતિ, આસનારહસ્સ ન આસનં દેતિ, મગ્ગારહસ્સ ન મગ્ગં દેતિ, સક્કાતબ્બં ન સક્કરોતિ, ગરુકાતબ્બં ન ગરુકરોતિ, માનેતબ્બં ન માનેતિ, પૂજેતબ્બં ન પૂજેતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ નીચકુલીનો હોતિ. નીચકુલીનસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – થદ્ધો હોતિ અતિમાની; અભિવાદેતબ્બં ન અભિવાદેતિ, પચ્ચુટ્ઠાતબ્બં ન પચ્ચુટ્ઠેતિ, આસનારહસ્સ ન આસનં દેતિ, મગ્ગારહસ્સ ન મગ્ગં દેતિ, સક્કાતબ્બં ન સક્કરોતિ, ગરુકાતબ્બં ન ગરુકરોતિ, માનેતબ્બં ન માનેતિ, પૂજેતબ્બં ન પૂજેતિ.

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા અત્થદ્ધો હોતિ અનતિમાની; અભિવાદેતબ્બં અભિવાદેતિ, પચ્ચુટ્ઠાતબ્બં પચ્ચુટ્ઠેતિ, આસનારહસ્સ આસનં દેતિ, મગ્ગારહસ્સ મગ્ગં દેતિ, સક્કાતબ્બં સક્કરોતિ, ગરુકાતબ્બં ગરુકરોતિ, માનેતબ્બં માનેતિ, પૂજેતબ્બં પૂજેતિ. સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ ઉચ્ચાકુલીનો હોતિ. ઉચ્ચાકુલીનસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – અત્થદ્ધો હોતિ અનતિમાની; અભિવાદેતબ્બં અભિવાદેતિ, પચ્ચુટ્ઠાતબ્બં પચ્ચુટ્ઠેતિ, આસનારહસ્સ આસનં દેતિ, મગ્ગારહસ્સ મગ્ગં દેતિ, સક્કાતબ્બં સક્કરોતિ, ગરુકાતબ્બં ગરુકરોતિ, માનેતબ્બં માનેતિ, પૂજેતબ્બં પૂજેતિ.

૨૯૬. ‘‘ઇધ, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા સમણં વા બ્રાહ્મણં વા ઉપસઙ્કમિત્વા ન પરિપુચ્છિતા હોતિ – ‘કિં, ભન્તે, કુસલં, કિં અકુસલં; કિં સાવજ્જં, કિં અનવજ્જં; કિં સેવિતબ્બં, કિં ન સેવિતબ્બં; કિં મે કરીયમાનં દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય હોતિ, કિં વા પન મે કરીયમાનં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય હોતી’તિ? સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અપાયં દુગ્ગતિં વિનિપાતં નિરયં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ દુપ્પઞ્ઞો હોતિ. દુપ્પઞ્ઞસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – સમણં વા બ્રાહ્મણં વા ઉપસઙ્કમિત્વા ન પરિપુચ્છિતા હોતિ – ‘કિં, ભન્તે, કુસલં, કિં અકુસલં; કિં સાવજ્જં, કિં અનવજ્જં; કિં સેવિતબ્બં, કિં ન સેવિતબ્બં; કિં મે કરીયમાનં દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય હોતિ, કિં વા પન મે કરીયમાનં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય હોતી’’’તિ?

‘‘ઇધ પન, માણવ, એકચ્ચો ઇત્થી વા પુરિસો વા સમણં વા બ્રાહ્મણં વા ઉપસઙ્કમિત્વા પરિપુચ્છિતા હોતિ – ‘કિં, ભન્તે, કુસલં, કિં અકુસલં; કિં સાવજ્જં, કિં અનવજ્જં; કિં સેવિતબ્બં, કિં ન સેવિતબ્બં; કિં મે કરીયમાનં દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય હોતિ, કિં વા પન મે કરીયમાનં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય હોતી’તિ? સો તેન કમ્મેન એવં સમત્તેન એવં સમાદિન્નેન કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ. નો ચે કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુગતિં સગ્ગં લોકં ઉપપજ્જતિ, સચે મનુસ્સત્તં આગચ્છતિ યત્થ યત્થ પચ્ચાજાયતિ મહાપઞ્ઞો હોતિ. મહાપઞ્ઞસંવત્તનિકા એસા, માણવ, પટિપદા યદિદં – સમણં વા બ્રાહ્મણં વા ઉપસઙ્કમિત્વા પરિપુચ્છિતા હોતિ – ‘કિં, ભન્તે, કુસલં, કિં અકુસલં; કિં સાવજ્જં, કિં અનવજ્જં; કિં સેવિતબ્બં, કિં ન સેવિતબ્બં; કિં મે કરીયમાનં દીઘરત્તં અહિતાય દુક્ખાય હોતિ, કિં વા પન મે કરીયમાનં દીઘરત્તં હિતાય સુખાય હોતી’’’તિ?

૨૯૭. ‘‘ઇતિ ખો, માણવ, અપ્પાયુકસંવત્તનિકા પટિપદા અપ્પાયુકત્તં ઉપનેતિ, દીઘાયુકસંવત્તનિકા પટિપદા દીઘાયુકત્તં ઉપનેતિ; બવ્હાબાધસંવત્તનિકા પટિપદા બવ્હાબાધત્તં ઉપનેતિ, અપ્પાબાધસંવત્તનિકા પટિપદા અપ્પાબાધત્તં ઉપનેતિ; દુબ્બણ્ણસંવત્તનિકા પટિપદા દુબ્બણ્ણત્તં ઉપનેતિ, પાસાદિકસંવત્તનિકા પટિપદા પાસાદિકત્તં ઉપનેતિ; અપ્પેસક્ખસંવત્તનિકા પટિપદા અપ્પેસક્ખત્તં ઉપનેતિ, મહેસક્ખસંવત્તનિકા પટિપદા મહેસક્ખત્તં ઉપનેતિ; અપ્પભોગસંવત્તનિકા પટિપદા અપ્પભોગત્તં ઉપનેતિ, મહાભોગસંવત્તનિકા પટિપદા મહાભોગત્તં ઉપનેતિ; નીચકુલીનસંવત્તનિકા પટિપદા નીચકુલીનત્તં ઉપનેતિ, ઉચ્ચાકુલીનસંવત્તનિકા પટિપદા ઉચ્ચાકુલીનત્તં ઉપનેતિ; દુપ્પઞ્ઞસંવત્તનિકા પટિપદા દુપ્પઞ્ઞત્તં ઉપનેતિ, મહાપઞ્ઞસંવત્તનિકા પટિપદા મહાપઞ્ઞત્તં ઉપનેતિ. કમ્મસ્સકા, માણવ, સત્તા કમ્મદાયાદા કમ્મયોની કમ્મબન્ધૂ કમ્મપ્પટિસરણા. કમ્મં સત્તે વિભજતિ યદિદં – હીનપ્પણીતતાયા’’તિ.

એવં વુત્તે, સુભો માણવો તોદેય્યપુત્તો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ, અભિક્કન્તં, ભો ગોતમ! સેય્યથાપિ, ભો ગોતમ, નિક્કુજ્જિતં વા ઉક્કુજ્જેય્ય, પટિચ્છન્નં વા વિવરેય્ય, મૂળ્હસ્સ વા મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, અન્ધકારે વા તેલપજ્જોતં ધારેય્ય – ‘ચક્ખુમન્તો રૂપાનિ દક્ખન્તી’તિ; એવમેવં ભોતા ગોતમેન અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતો. એસાહં ભવન્તં ગોતમં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચ. ઉપાસકં મં ભવં ગોતમો ધારેતુ અજ્જતગ્ગે પાણુપેતં સરણં ગત’’ન્તિ.

ચૂળકમ્મવિભઙ્ગસુત્તં નિટ્ઠિતં પઞ્ચમં.