૪. લોમસકઙ્ગિયભદ્દેકરત્તસુત્તં

૨૮૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા લોમસકઙ્ગિયો [લોમસકકઙ્ગિયો (ટીકા)] સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો ચન્દનો દેવપુત્તો અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં નિગ્રોધારામં ઓભાસેત્વા યેનાયસ્મા લોમસકઙ્ગિયો તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો ચન્દનો દેવપુત્તો આયસ્મન્તં લોમસકઙ્ગિયં એતદવોચ – ‘‘ધારેસિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચા’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, ધારેમિ ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ. ત્વં પનાવુસો, ધારેસિ ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચા’’તિ? ‘‘અહમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન ધારેમિ ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ. ધારેસિ પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’’તિ? ‘‘ન ખો અહં, આવુસો, ધારેમિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા. ત્વં પનાવુસો, ધારેસિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’’તિ? ‘‘ધારેમિ ખો અહં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’’તિ. ‘‘યથા કથં પન ત્વં, આવુસો, ધારેસિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’’તિ? ‘‘એકમિદં, ભિક્ખુ, સમયં ભગવા દેવેસુ તાવતિંસેસુ વિહરતિ પારિચ્છત્તકમૂલે પણ્ડુકમ્બલસિલાયં. તત્ર ભગવા દેવાનં તાવતિંસાનં ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસિ –

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

‘‘એવં ખો અહં, ભિક્ખુ, ધારેમિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા. ઉગ્ગણ્હાહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ; પરિયાપુણાહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ; ધારેહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ. અત્થસંહિતો, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસો ચ વિભઙ્ગો ચ આદિબ્રહ્મચરિયકો’’તિ. ઇદમવોચ ચન્દનો દેવપુત્તો. ઇદં વત્વા તત્થેવન્તરધાયિ.

૨૮૭. અથ ખો આયસ્મા લોમસકઙ્ગિયો તસ્સા રત્તિયા અચ્ચયેન સેનાસનં સંસામેત્વા પત્તચીવરમાદાય યેન સાવત્થિ તેન ચારિકં પક્કામિ. અનુપુબ્બેન ચારિકં ચરમાનો યેન સાવત્થિ જેતવનં અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામો યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્નો ખો આયસ્મા લોમસકઙ્ગિયો ભગવન્તં એતદવોચ –

‘‘એકમિદાહં, ભન્તે, સમયં સક્કેસુ વિહરામિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો, ભન્તે, અઞ્ઞતરો દેવપુત્તો અભિક્કન્તાય રત્તિયા અભિક્કન્તવણ્ણો કેવલકપ્પં નિગ્રોધારામં ઓભાસેત્વા યેનાહં તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા એકમન્તં અટ્ઠાસિ. એકમન્તં ઠિતો ખો, ભન્તે, સો દેવપુત્તો મં એતદવોચ – ‘ધારેસિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચા’તિ? એવં વુત્તે અહં, ભન્તે, તં દેવપુત્તં એતદવોચં – ‘ન ખો અહં, આવુસો, ધારેમિ ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ. ત્વં પનાવુસો, ધારેસિ ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચા’તિ? ‘અહમ્પિ ખો, ભિક્ખુ, ન ધારેમિ ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ. ધારેસિ પન ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’તિ? ‘ન ખો અહં, આવુસો, ધારેમિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા. ત્વં પનાવુસો, ધારેસિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’તિ? ‘ધારેમિ ખો અહં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’તિ. ‘યથા કથં પન ત્વં, આવુસો, ધારેસિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા’તિ? એકમિદં, ભિક્ખુ, સમયં ભગવા દેવેસુ તાવતિંસેસુ વિહરતિ પારિચ્છત્તકમૂલે પણ્ડુકમ્બલસિલાયં. તત્ર ખો ભગવા દેવાનં તાવતિંસાનં ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસિ –

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય…પે…

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

‘‘એવં ખો અહં, ભિક્ખુ, ધારેમિ ભદ્દેકરત્તિયો ગાથા. ઉગ્ગણ્હાહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ; પરિયાપુણાહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ; ધારેહિ ત્વં, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ. અત્થસંહિતો, ભિક્ખુ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસો ચ વિભઙ્ગો ચ આદિબ્રહ્મચરિયકો’તિ. ઇદમવોચ, ભન્તે, સો દેવપુત્તો; ઇદં વત્વા તત્થેવન્તરધાયિ. સાધુ મે, ભન્તે, ભગવા ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ દેસેતૂ’’તિ.

૨૮૮. ‘‘જાનાસિ પન ત્વં, ભિક્ખુ, તં દેવપુત્ત’’ન્તિ? ‘‘ન ખો અહં, ભન્તે, જાનામિ તં દેવપુત્ત’’ન્તિ. ‘‘ચન્દનો નામ સો, ભિક્ખુ, દેવપુત્તો. ચન્દનો, ભિક્ખુ, દેવપુત્તો અટ્ઠિં કત્વા [અટ્ઠિકત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] મનસિકત્વા સબ્બચેતસા [સબ્બં ચેતસો (સી. સ્યા. કં. પી.), સબ્બં ચેતસા (ક.)] સમન્નાહરિત્વા ઓહિતસોતો ધમ્મં સુણાતિ. તેન હિ, ભિક્ખુ, સુણાહિ, સાધુકં મનસિ કરોહિ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો આયસ્મા લોમસકઙ્ગિયો ભગવતો પચ્ચસ્સોસિ. ભગવા એતદવોચ –

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના;

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુનિ’’.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, અતીતં અન્વાગમેતિ…પે… એવં ખો, ભિક્ખુ, અતીતં અન્વાગમેતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, અતીતં નાન્વાગમેતિ…પે… એવં ખો, ભિક્ખુ, અતીતં નાન્વાગમેતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ…પે… એવં ખો, ભિક્ખુ, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ…પે… એવં ખો, ભિક્ખુ, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ…પે… એવં ખો, ભિક્ખુ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ. કથઞ્ચ, ભિક્ખુ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ…પે… એવં ખો, ભિક્ખુ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ.

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા લોમસકઙ્ગિયો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

લોમસકઙ્ગિયભદ્દેકરત્તસુત્તં નિટ્ઠિતં ચતુત્થં.