૨. આનન્દભદ્દેકરત્તસુત્તં

૨૭૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તેન ખો પન સમયેન આયસ્મા આનન્દો ઉપટ્ઠાનસાલાયં ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેતિ સમાદપેતિ સમુત્તેજેતિ સમ્પહંસેતિ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ ભાસતિ.

અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનુપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કો નુ ખો, ભિક્ખવે, ઉપટ્ઠાનસાલાયં ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસી’’તિ? ‘‘આયસ્મા, ભન્તે, આનન્દો ઉપટ્ઠાનસાલાયં ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસી’’તિ.

અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘યથા કથં પન ત્વં, આનન્દ, ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસી’’તિ? ‘‘એવં ખો અહં, ભન્તે, ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિં સમાદપેસિં સમુત્તેજેસિં સમ્પહંસેસિં, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસિં –

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુનિ’’.

૨૭૭. ‘‘કથઞ્ચ, આવુસો, અતીતં અન્વાગમેતિ? એવંરૂપો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંસઞ્ઞો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંસઙ્ખારો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ – એવં ખો, આવુસો, અતીતં અન્વાગમેતિ.

‘‘કથઞ્ચ, આવુસો, અતીતં નાન્વાગમેતિ? એવંરૂપો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંસઞ્ઞો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંસઙ્ખારો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ – એવં ખો, આવુસો, અતીતં નાન્વાગમેતિ.

‘‘કથઞ્ચ, આવુસો, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ? એવંરૂપો સિયં અનાગતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો સિયં…પે… એવંસઞ્ઞો સિયં… એવંસઙ્ખારો સિયં… એવંવિઞ્ઞાણો સિયં અનાગતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ – એવં ખો, આવુસો, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ.

‘‘કથઞ્ચ, આવુસો, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ? એવંરૂપો સિયં અનાગતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો સિયં…પે… એવંસઞ્ઞો સિયં… એવંસઙ્ખારો સિયં… એવંવિઞ્ઞાણો સિયં અનાગતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ – એવં ખો, આવુસો, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ.

‘‘કથઞ્ચ, આવુસો, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ? ઇધ, આવુસો, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં; વેદનં… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં – એવં ખો, આવુસો, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ.

‘‘કથઞ્ચ, આવુસો, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ? ઇધ, આવુસો, સુતવા અરિયસાવકો અરિયાનં દસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ કોવિદો અરિયધમ્મે સુવિનીતો સપ્પુરિસાનં દસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ કોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે સુવિનીતો ન રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન રૂપવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા રૂપં, ન રૂપસ્મિં વા અત્તાનં; ન વેદનં… ન સઞ્ઞં… ન સઙ્ખારે… ન વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, ન વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં – એવં ખો, આવુસો, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ.

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

‘‘એવં ખો અહં, ભન્તે, ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિં સમાદપેસિં સમુત્તેજેસિં સમ્પહંસેસિં, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસિ’’ન્તિ.

૨૭૮. ‘‘સાધુ, સાધુ, આનન્દ! સાધુ ખો ત્વં, આનન્દ, ભિક્ખૂનં ધમ્મિયા કથાય સન્દસ્સેસિ સમાદપેસિ સમુત્તેજેસિ સમ્પહંસેસિ, ભદ્દેકરત્તસ્સ ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ અભાસિ –

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય…પે…

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

‘‘કથઞ્ચ, આનન્દ, અતીતં અન્વાગમેતિ…પે… એવં ખો, આનન્દ, અતીતં અન્વાગમેતિ. કથઞ્ચ, આનન્દ, અતીતં નાન્વાગમેતિ…પે… એવં ખો, આનન્દ, અતીતં નાન્વાગમેતિ. કથઞ્ચ, આનન્દ, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ…પે… એવં ખો, આનન્દ, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ. કથઞ્ચ, આનન્દ, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ…પે… એવં ખો, આનન્દ, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ. કથઞ્ચ, આનન્દ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ…પે… એવં ખો, આનન્દ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ. કથઞ્ચ, આનન્દ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ…પે… એવં ખો, આનન્દ, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ.

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય…પે…

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમનો આયસ્મા આનન્દો ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દીતિ.

આનન્દભદ્દેકરત્તસુત્તં નિટ્ઠિતં દુતિયં.