૧૨. દક્ખિણાવિભઙ્ગસુત્તં

૩૭૬. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સક્કેસુ વિહરતિ કપિલવત્થુસ્મિં નિગ્રોધારામે. અથ ખો મહાપજાપતિ [મહાપજાપતી (સી. સ્યા. કં. પી.)] ગોતમી નવં દુસ્સયુગં આદાય યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા ભગવન્તં અભિવાદેત્વા એકમન્તં નિસીદિ. એકમન્તં નિસિન્ના ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, નવં દુસ્સયુગં ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ સામં કન્તં સામં વાયિતં. તં મે, ભન્તે, ભગવા પટિગ્ગણ્હાતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. એવં વુત્તે, ભગવા મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચ – ‘‘સઙ્ઘે, ગોતમિ, દેહિ. સઙ્ઘે તે દિન્ને અહઞ્ચેવ પૂજિતો ભવિસ્સામિ સઙ્ઘો ચા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, નવં દુસ્સયુગં ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ સામં કન્તં સામં વાયિતં. તં મે, ભન્તે, ભગવા પટિગ્ગણ્હાતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. દુતિયમ્પિ ખો ભગવા મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચ – ‘‘સઙ્ઘે, ગોતમિ, દેહિ. સઙ્ઘે તે દિન્ને અહઞ્ચેવ પૂજિતો ભવિસ્સામિ સઙ્ઘો ચા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘ઇદં મે, ભન્તે, નવં દુસ્સયુગં ભગવન્તં ઉદ્દિસ્સ સામં કન્તં સામં વાયિતં. તં મે, ભન્તે, ભગવા પટિગ્ગણ્હાતુ અનુકમ્પં ઉપાદાયા’’તિ. તતિયમ્પિ ખો ભગવા મહાપજાપતિં ગોતમિં એતદવોચ – ‘‘સઙ્ઘે, ગોતમિ, દેહિ. સઙ્ઘે તે દિન્ને અહઞ્ચેવ પૂજિતો ભવિસ્સામિ સઙ્ઘો ચા’’તિ.

૩૭૭. એવં વુત્તે, આયસ્મા આનન્દો ભગવન્તં એતદવોચ – ‘‘પટિગ્ગણ્હાતુ, ભન્તે, ભગવા મહાપજાપતિયા ગોતમિયા નવં દુસ્સયુગં. બહૂપકારા [બહુકારા (સ્યા. કં.)], ભન્તે, મહાપજાપતિ ગોતમી ભગવતો માતુચ્છા આપાદિકા પોસિકા ખીરસ્સ દાયિકા; ભગવન્તં જનેત્તિયા કાલઙ્કતાય થઞ્ઞં પાયેસિ. ભગવાપિ, ભન્તે, બહૂપકારો મહાપજાપતિયા ગોતમિયા. ભગવન્તં, ભન્તે, આગમ્મ મહાપજાપતિ ગોતમી બુદ્ધં સરણં ગતા, ધમ્મં સરણં ગતા, સઙ્ઘં સરણં ગતા. ભગવન્તં, ભન્તે, આગમ્મ મહાપજાપતિ ગોતમી પાણાતિપાતા પટિવિરતા અદિન્નાદાના પટિવિરતા કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતા મુસાવાદા પટિવિરતા સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતા. ભગવન્તં, ભન્તે, આગમ્મ મહાપજાપતિ ગોતમી બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, ધમ્મે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા, સઙ્ઘે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતા અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતા. ભગવન્તં, ભન્તે, આગમ્મ મહાપજાપતિ ગોતમી દુક્ખે નિક્કઙ્ખા, દુક્ખસમુદયે નિક્કઙ્ખા, દુક્ખનિરોધે નિક્કઙ્ખા, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય નિક્કઙ્ખા. ભગવાપિ, ભન્તે, બહૂપકારો મહાપજાપતિયા ગોતમિયા’’તિ.

૩૭૮. ‘‘એવમેતં, આનન્દ. યં હાનન્દ, પુગ્ગલો પુગ્ગલં આગમ્મ બુદ્ધં સરણં ગતો હોતિ, ધમ્મં સરણં ગતો હોતિ, સઙ્ઘં સરણં ગતો હોતિ, ઇમસ્સાનન્દ, પુગ્ગલસ્સ ઇમિના પુગ્ગલેન ન સુપ્પતિકારં વદામિ, યદિદં – અભિવાદન-પચ્ચુટ્ઠાન-અઞ્જલિકમ્મ સામીચિકમ્મચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલા- નપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનુપ્પદાનેન.

‘‘યં હાનન્દ, પુગ્ગલો પુગ્ગલં આગમ્મ પાણાતિપાતા પટિવિરતો હોતિ, અદિન્નાદાના પટિવિરતો હોતિ, કામેસુમિચ્છાચારા પટિવિરતો હોતિ, મુસાવાદા પટિવિરતો હોતિ, સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના પટિવિરતો હોતિ, ઇમસ્સાનન્દ, પુગ્ગલસ્સ ઇમિના પુગ્ગલેન ન સુપ્પતિકારં વદામિ, યદિદં – અભિવાદન-પચ્ચુટ્ઠાન-અઞ્જલિકમ્મ-સામીચિકમ્મચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલા- નપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનુપ્પદાનેન.

‘‘યં હાનન્દ, પુગ્ગલો પુગ્ગલં આગમ્મ બુદ્ધે અવેચ્ચપ્પસાદેન સમન્નાગતો હોતિ, ધમ્મે… સઙ્ઘે… અરિયકન્તેહિ સીલેહિ સમન્નાગતો હોતિ, ઇમસ્સાનન્દ, પુગ્ગલસ્સ ઇમિના પુગ્ગલેન ન સુપ્પતિકારં વદામિ, યદિદં – અભિવાદન-પચ્ચુટ્ઠાન-અઞ્જલિકમ્મ-સામીચિકમ્મચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલા- નપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનુપ્પદાનેન.

‘‘યં હાનન્દ, પુગ્ગલો પુગ્ગલં આગમ્મ દુક્ખે નિક્કઙ્ખો હોતિ, દુક્ખસમુદયે નિક્કઙ્ખો હોતિ, દુક્ખનિરોધે નિક્કઙ્ખો હોતિ, દુક્ખનિરોધગામિનિયા પટિપદાય નિક્કઙ્ખો હોતિ, ઇમસ્સાનન્દ, પુગ્ગલસ્સ ઇમિના પુગ્ગલેન ન સુપ્પતિકારં વદામિ, યદિદં – અભિવાદન-પચ્ચુટ્ઠાનઅઞ્જલિકમ્મ-સામીચિકમ્મ-ચીવરપિણ્ડપાતસેનાસનગિલા- નપ્પચ્ચયભેસજ્જપરિક્ખારાનુપ્પદાનેન.

૩૭૯. ‘‘ચુદ્દસ ખો પનિમાનન્દ, પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. કતમા ચુદ્દસ? તથાગતે અરહન્તે સમ્માસમ્બુદ્ધે દાનં દેતિ – અયં પઠમા પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. પચ્ચેકસમ્બુદ્ધે [પચ્ચેકબુદ્ધે (સી. પી.)] દાનં દેતિ – અયં દુતિયા પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. તથાગતસાવકે અરહન્તે દાનં દેતિ – અયં તતિયા પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. અરહત્તફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને દાનં દેતિ – અયં ચતુત્થી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. અનાગામિસ્સ દાનં દેતિ – અયં પઞ્ચમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને દાનં દેતિ – અયં છટ્ઠી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. સકદાગામિસ્સ દાનં દેતિ – અયં સત્તમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને દાનં દેતિ – અયં અટ્ઠમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. સોતાપન્ને દાનં દેતિ – અયં નવમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને દાનં દેતિ – અયં દસમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. બાહિરકે કામેસુ વીતરાગે દાનં દેતિ – અયં એકાદસમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. પુથુજ્જનસીલવન્તે દાનં દેતિ – અયં દ્વાદસમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. પુથુજ્જનદુસ્સીલે દાનં દેતિ – અયં તેરસમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણા. તિરચ્છાનગતે દાનં દેતિ – અયં ચુદ્દસમી પાટિપુગ્ગલિકા દક્ખિણાતિ.

‘‘તત્રાનન્દ, તિરચ્છાનગતે દાનં દત્વા સતગુણા દક્ખિણા પાટિકઙ્ખિતબ્બા, પુથુજ્જનદુસ્સીલે દાનં દત્વા સહસ્સગુણા દક્ખિણા પાટિકઙ્ખિતબ્બા, પુથુજ્જનસીલવન્તે દાનં દત્વા સતસહસ્સગુણા દક્ખિણા પાટિકઙ્ખિતબ્બા, બાહિરકે કામેસુ વીતરાગે દાનં દત્વા કોટિસતસહસ્સગુણા દક્ખિણા પાટિકઙ્ખિતબ્બા, સોતાપત્તિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને દાનં દત્વા અસઙ્ખેય્યા અપ્પમેય્યા દક્ખિણા પાટિકઙ્ખિતબ્બા, કો પન વાદો સોતાપન્ને, કો પન વાદો સકદાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને, કો પન વાદો સકદાગામિસ્સ, કો પન વાદો અનાગામિફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને, કો પન વાદો અનાગામિસ્સ, કો પન વાદો અરહત્તફલસચ્છિકિરિયાય પટિપન્ને, કો પન વાદો અરહન્તે, કો પન વાદો પચ્ચેકસમ્બુદ્ધે, કો પન વાદો તથાગતે અરહન્તે સમ્માસમ્બુદ્ધે!

૩૮૦. ‘‘સત્ત ખો પનિમાનન્દ, સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. કતમા સત્ત? બુદ્ધપ્પમુખે ઉભતોસઙ્ઘે દાનં દેતિ – અયં પઠમા સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. તથાગતે પરિનિબ્બુતે ઉભતોસઙ્ઘે દાનં દેતિ – અયં દુતિયા સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. ભિક્ખુસઙ્ઘે દાનં દેતિ – અયં તતિયા સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. ભિક્ખુનિસઙ્ઘે દાનં દેતિ – અયં ચતુત્થી સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. ‘એત્તકા મે ભિક્ખૂ ચ ભિક્ખુનિયો ચ સઙ્ઘતો ઉદ્દિસ્સથા’તિ દાનં દેતિ – અયં પઞ્ચમી સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. ‘એત્તકા મે ભિક્ખૂ સઙ્ઘતો ઉદ્દિસ્સથા’તિ દાનં દેતિ – અયં છટ્ઠી સઙ્ઘગતા દક્ખિણા. ‘એત્તકા મે ભિક્ખુનિયો સઙ્ઘતો ઉદ્દિસ્સથા’તિ દાનં દેતિ – અયં સત્તમી સઙ્ઘગતા દક્ખિણા.

‘‘ભવિસ્સન્તિ ખો પનાનન્દ, અનાગતમદ્ધાનં ગોત્રભુનો કાસાવકણ્ઠા દુસ્સીલા પાપધમ્મા. તેસુ દુસ્સીલેસુ સઙ્ઘં ઉદ્દિસ્સ દાનં દસ્સન્તિ. તદાપાહં, આનન્દ, સઙ્ઘગતં દક્ખિણં અસઙ્ખેય્યં અપ્પમેય્યં વદામિ. ન ત્વેવાહં, આનન્દ, કેનચિ પરિયાયેન સઙ્ઘગતાય દક્ખિણાય પાટિપુગ્ગલિકં દાનં મહપ્ફલતરં વદામિ.

૩૮૧. ‘‘ચતસ્સો ખો ઇમા, આનન્દ, દક્ખિણા વિસુદ્ધિયો. કતમા ચતસ્સો? અત્થાનન્દ, દક્ખિણા દાયકતો વિસુજ્ઝતિ નો પટિગ્ગાહકતો. અત્થાનન્દ, દક્ખિણા પટિગ્ગાહકતો વિસુજ્ઝતિ નો દાયકતો. અત્થાનન્દ, દક્ખિણા નેવ દાયકતો વિસુજ્ઝતિ નો પટિગ્ગાહકતો. અત્થાનન્દ, દક્ખિણા દાયકતો ચેવ વિસુજ્ઝતિ પટિગ્ગાહકતો ચ.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, દક્ખિણા દાયકતો વિસુજ્ઝતિ નો પટિગ્ગાહકતો? ઇધાનન્દ, દાયકો હોતિ સીલવા કલ્યાણધમ્મો, પટિગ્ગાહકા હોન્તિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા – એવં ખો, આનન્દ, દક્ખિણા દાયકતો વિસુજ્ઝતિ નો પટિગ્ગાહકતો.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, દક્ખિણા પટિગ્ગાહકતો વિસુજ્ઝતિ નો દાયકતો? ઇધાનન્દ, દાયકો હોતિ દુસ્સીલો પાપધમ્મો, પટિગ્ગાહકા હોન્તિ સીલવન્તો [સીલવન્તા (સી.)] કલ્યાણધમ્મા – એવં ખો, આનન્દ, દક્ખિણા પટિગ્ગાહકતો વિસુજ્ઝતિ નો દાયકતો.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, દક્ખિણા નેવ દાયકતો વિસુજ્ઝતિ નો પટિગ્ગાહકતો? ઇધાનન્દ, દાયકો ચ હોતિ દુસ્સીલો પાપધમ્મો, પટિગ્ગાહકા ચ હોન્તિ દુસ્સીલા પાપધમ્મા – એવં ખો, આનન્દ, દક્ખિણા નેવ દાયકતો વિસુજ્ઝતિ નો પટિગ્ગાહકતો.

‘‘કથઞ્ચાનન્દ, દક્ખિણા દાયકતો ચેવ વિસુજ્ઝતિ પટિગ્ગાહકતો ચ? ઇધાનન્દ, દાયકો ચ હોતિ સીલવા કલ્યાણધમ્મો, પટિગ્ગાહકા ચ હોન્તિ સીલવન્તો કલ્યાણધમ્મા – એવં ખો, આનન્દ, દક્ખિણા દાયકતો ચેવ વિસુજ્ઝતિ પટિગ્ગાહકતો ચ. ઇમા ખો, આનન્દ, ચતસ્સો દક્ખિણા વિસુદ્ધિયો’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. ઇદં વત્વાન સુગતો અથાપરં એતદવોચ સત્થા –

૩૮૨. ‘‘યો સીલવા દુસ્સીલેસુ દદાતિ દાનં,

ધમ્મેન લદ્ધં [લદ્ધા (સી. પી.)] સુપસન્નચિત્તો;

અભિસદ્દહં કમ્મફલં ઉળારં,

સા દક્ખિણા દાયકતો વિસુજ્ઝતિ.

‘‘યો દુસ્સીલો સીલવન્તેસુ દદાતિ દાનં,

અધમ્મેન લદ્ધં અપ્પસન્નચિત્તો;

અનભિસદ્દહં કમ્મફલં ઉળારં,

સા દક્ખિણા પટિગ્ગાહકતો વિસુજ્ઝતિ.

‘‘યો દુસ્સીલો દુસ્સીલેસુ દદાતિ દાનં,

અધમ્મેન લદ્ધં અપ્પસન્નચિત્તો;

અનભિસદ્દહં કમ્મફલં ઉળારં,

ન તં દાનં વિપુલપ્ફલન્તિ બ્રૂમિ.

‘‘યો સીલવા સીલવન્તેસુ દદાતિ દાનં,

ધમ્મેન લદ્ધં સુપસન્નચિત્તો;

અભિસદ્દહં કમ્મફલં ઉળારં,

તં વે દાનં વિપુલપ્ફલન્તિ બ્રૂમિ [સા દક્ખિણા નેવુભતો વિસુજ્ઝતિ (સી. પી.)].

‘‘યો વીતરાગો વીતરાગેસુ દદાતિ દાનં,

ધમ્મેન લદ્ધં સુપસન્નચિત્તો;

અભિસદ્દહં કમ્મફલં ઉળારં,

તં વે દાનં આમિસદાનાનમગ્ગ’’ [તં વે દાનં વિપુલન્તિ બ્રૂમિ (સી.)] ન્તિ.

દક્ખિણાવિભઙ્ગસુત્તં નિટ્ઠિતં દ્વાદસમં.

વિભઙ્ગવગ્ગો નિટ્ઠિતો ચતુત્થો.