૧. ભદ્દેકરત્તસુત્તં

૨૭૨. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘ભદ્દેકરત્તસ્સ વો, ભિક્ખવે, ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ દેસેસ્સામિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો [યં (નેત્તિપાળિ)] ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં [અસંહિરં (સ્યા. કં. ક.)] અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં [કિચ્ચં આતપ્પં (સી. ક.)], કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુનિ’’ [મુનીતિ (સી. સ્યા. કં. પી.)].

૨૭૩. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતીતં અન્વાગમેતિ? ‘એવંરૂપો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંવેદનો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઞ્ઞો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઙ્ખારો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, ‘એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અતીતં અન્વાગમેતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અતીતં નાન્વાગમેતિ? ‘એવંરૂપો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંવેદનો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઞ્ઞો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંસઙ્ખારો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, ‘એવંવિઞ્ઞાણો અહોસિં અતીતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અતીતં નાન્વાગમેતિ.

૨૭૪. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ? ‘એવંરૂપો સિયં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો સિયં…પે… એવંસઞ્ઞો સિયં… એવંસઙ્ખારો સિયં… એવંવિઞ્ઞાણો સિયં અનાગતમદ્ધાનન્તિ તત્થ નન્દિં સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અનાગતં પટિકઙ્ખતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ? ‘એવંરૂપો સિયં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ, એવંવેદનો સિયં … એવંસઞ્ઞો સિયં… એવંસઙ્ખારો સિયં… ‘એવંવિઞ્ઞાણો સિયં અનાગતમદ્ધાન’ન્તિ તત્થ નન્દિં ન સમન્વાનેતિ – એવં ખો, ભિક્ખવે, અનાગતં નપ્પટિકઙ્ખતિ.

૨૭૫. ‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, અસ્સુતવા પુથુજ્જનો અરિયાનં અદસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદો અરિયધમ્મે અવિનીતો સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં; વેદનં…પે… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં – એવં ખો, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ સંહીરતિ.

‘‘કથઞ્ચ, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ? ઇધ, ભિક્ખવે, સુતવા અરિયસાવકો અરિયાનં દસ્સાવી અરિયધમ્મસ્સ કોવિદો અરિયધમ્મે સુવિનીતો સપ્પુરિસાનં દસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ કોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે સુવિનીતો ન રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન રૂપવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા રૂપં, ન રૂપસ્મિં વા અત્તાનં; ન વેદનં… ન સઞ્ઞં… ન સઙ્ખારે… ન વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ન વિઞ્ઞાણવન્તં વા અત્તાનં, ન અત્તનિ વા વિઞ્ઞાણં, ન વિઞ્ઞાણસ્મિં વા અત્તાનં – એવં ખો, ભિક્ખવે, પચ્ચુપ્પન્નેસુ ધમ્મેસુ ન સંહીરતિ.

‘‘અતીતં નાન્વાગમેય્ય, નપ્પટિકઙ્ખે અનાગતં;

યદતીતં પહીનં તં, અપ્પત્તઞ્ચ અનાગતં.

‘‘પચ્ચુપ્પન્નઞ્ચ યો ધમ્મં, તત્થ તત્થ વિપસ્સતિ;

અસંહીરં અસંકુપ્પં, તં વિદ્વા મનુબ્રૂહયે.

‘‘અજ્જેવ કિચ્ચમાતપ્પં, કો જઞ્ઞા મરણં સુવે;

ન હિ નો સઙ્ગરં તેન, મહાસેનેન મચ્ચુના.

‘‘એવં વિહારિં આતાપિં, અહોરત્તમતન્દિતં;

તં વે ભદ્દેકરત્તોતિ, સન્તો આચિક્ખતે મુની’’તિ.

‘‘‘ભદ્દેકરત્તસ્સ વો, ભિક્ખવે, ઉદ્દેસઞ્ચ વિભઙ્ગઞ્ચ દેસેસ્સામી’તિ – ઇતિ યં તં વુત્તં ઇદમેતં પટિચ્ચ વુત્ત’’ન્તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

ભદ્દેકરત્તસુત્તં નિટ્ઠિતં પઠમં.