૩. અચ્છરિયઅબ્ભુતસુત્તં

૧૯૭. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો, તથાગતસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા, યત્ર હિ નામ તથાગતો અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવત્તે જાનિસ્સતિ [અનુસ્સરિસ્સતિ જાનિસ્સતિ (ક.)] – ‘એવંજચ્ચા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંનામા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંગોત્તા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંસીલા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંધમ્મા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંપઞ્ઞા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંવિહારી તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપિ, ‘એવંવિમુત્તા તે ભગવન્તો અહેસું’ ઇતિપી’’તિ! એવં વુત્તે, આયસ્મા આનન્દો તે ભિક્ખૂ એતદવોચ – ‘‘અચ્છરિયા ચેવ, આવુસો, તથાગતા અચ્છરિયધમ્મસમન્નાગતા ચ; અબ્ભુતા ચેવ, આવુસો, તથાગતા અબ્ભુતધમ્મસમન્નાગતા ચા’’તિ. અયઞ્ચ હિદં તેસં ભિક્ખૂનં અન્તરાકથા વિપ્પકતા હોતિ.

૧૯૮. અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેનુપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ? ‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો, તથાગતસ્સ મહિદ્ધિકતા મહાનુભાવતા, યત્ર હિ નામ તથાગતો અતીતે બુદ્ધે પરિનિબ્બુતે છિન્નપપઞ્ચે છિન્નવટુમે પરિયાદિન્નવટ્ટે સબ્બદુક્ખવીતિવત્તે જાનિસ્સતિ – એવંજચ્ચા તે ભગવન્તો અહેસું ઇતિપિ, એવંનામા… એવંગોત્તા… એવંસીલા… એવંધમ્મા.. એવંપઞ્ઞા… એવંવિહારી… એવંવિમુત્તા તે ભગવન્તો અહેસું ઇતિપી’તિ! એવં વુત્તે, ભન્તે, આયસ્મા આનન્દો અમ્હે એતદવોચ – ‘અચ્છરિયા ચેવ, આવુસો, તથાગતા અચ્છરિયધમ્મસમન્નાગતા ચ, અબ્ભુતા ચેવ, આવુસો, તથાગતા અબ્ભુતધમ્મસમન્નાગતા ચા’તિ. અયં ખો નો, ભન્તે, અન્તરાકથા વિપ્પકતા; અથ ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ.

૧૯૯. અથ ખો ભગવા આયસ્મન્તં આનન્દં આમન્તેસિ – ‘‘તસ્માતિહ તં, આનન્દ, ભિય્યોસોમત્તાય પટિભન્તુ તથાગતસ્સ અચ્છરિયા અબ્ભુતધમ્મા’’તિ [અબ્ભુતા ધમ્માતિ (?)].

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘સતો સમ્પજાનો, આનન્દ, બોધિસત્તો તુસિતં કાયં ઉપપજ્જી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે, સતો સમ્પજાનો બોધિસત્તો તુસિતં કાયં ઉપપજ્જિ ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘સતો સમ્પજાનો, આનન્દ, બોધિસત્તો તુસિતે કાયે અટ્ઠાસી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે, સતો સમ્પજાનો બોધિસત્તો તુસિતે કાયે અટ્ઠાસિ ઇદંપાહં [ઇદંપહં (સી. સ્યા. કં. પી.)], ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૦. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યાવતાયુકં, આનન્દ, બોધિસત્તો તુસિતે કાયે અટ્ઠાસી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે, યાવતાયુકં બોધિસત્તો તુસિતે કાયે અટ્ઠાસિ ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘સતો સમ્પજાનો, આનન્દ, બોધિસત્તો તુસિતા, કાયા ચવિત્વા માતુકુચ્છિં ઓક્કમી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે, સતો સમ્પજાનો બોધિસત્તો તુસિતા કાયા ચવિત્વા માતુકુચ્છિં ઓક્કમિ ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૧. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો તુસિતા કાયા ચવિત્વા માતુકુચ્છિં ઓક્કમતિ, અથ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યાપિ તા લોકન્તરિકા અઘા અસંવુતા અન્ધકારા અન્ધકારતિમિસા, યત્થપિમે ચન્દિમસૂરિયા એવંમહિદ્ધિકા એવંમહાનુભાવા આભાય નાનુભોન્તિ તત્થપિ અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ તેનોભાસેન અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્જાનન્તિ – અઞ્ઞેપિ કિર, ભો, સન્તિ સત્તા ઇધૂપપન્નાતિ. અયઞ્ચ દસસહસ્સી લોકધાતુ સઙ્કમ્પતિ સમ્પકમ્પતિ સમ્પવેધતિ અપ્પમાણો ચ ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવ’ન્તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૨. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિં ઓક્કન્તો હોતિ, ચત્તારો દેવપુત્તા ચતુદ્દિસં આરક્ખાય ઉપગચ્છન્તિ – મા નં બોધિસત્તં વા બોધિસત્તમાતરં વા મનુસ્સો વા અમનુસ્સો વા કોચિ વા વિહેઠેસી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૩. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિં ઓક્કન્તો હોતિ, પકતિયા સીલવતી બોધિસત્તમાતા હોતિ વિરતા પાણાતિપાતા વિરતા અદિન્નાદાના વિરતા કામેસુમિચ્છાચારા વિરતા મુસાવાદા વિરતા સુરામેરયમજ્જપમાદટ્ઠાના’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિં ઓક્કન્તો હોતિ, ન બોધિસત્તમાતુ પુરિસેસુ માનસં ઉપ્પજ્જતિ કામગુણૂપસંહિતં, અનતિક્કમનીયા ચ બોધિસત્તમાતા હોતિ કેનચિ પુરિસેન રત્તચિત્તેના’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિં ઓક્કન્તો હોતિ, લાભિની બોધિસત્તમાતા હોતિ પઞ્ચન્નં કામગુણાનં. સા પઞ્ચહિ કામગુણેહિ સમપ્પિતા સમઙ્ગીભૂતા પરિચારેતી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૪. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિં ઓક્કન્તો હોતિ, ન બોધિસત્તમાતુ કોચિદેવ આબાધો ઉપ્પજ્જતિ; સુખિની બોધિસત્તમાતા હોતિ અકિલન્તકાયા; બોધિસત્તઞ્ચ બોધિસત્તમાતા તિરોકુચ્છિગતં પસ્સતિ સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગં અહીનિન્દ્રિયં. સેય્યથાપિ, આનન્દ, મણિ વેળુરિયો સુભો જાતિમા અટ્ઠંસો સુપરિકમ્મકતો. તત્રાસ્સ સુત્તં આવુતં નીલં વા પીતં વા લોહિતં વા ઓદાતં વા પણ્ડુસુત્તં વા. તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો હત્થે કરિત્વા પચ્ચવેક્ખેય્ય – અયં ખો મણિ વેળુરિયો સુભો જાતિમા અટ્ઠંસો સુપરિકમ્મકતો, તત્રિદં સુત્તં આવુતં નીલં વા પીતં વા લોહિતં વા ઓદાતં વા પણ્ડુસુત્તં વાતિ. એવમેવ ખો, આનન્દ, યદા બોધિસત્તો માતુકુચ્છિં ઓક્કન્તો હોતિ, ન બોધિસત્તમાતુ કોચિદેવ આબાધો ઉપ્પજ્જતિ; સુખિની બોધિસત્તમાતા હોતિ અકિલન્તકાયા; બોધિસત્તઞ્ચ બોધિસત્તમાતા તિરોકુચ્છિગતં પસ્સતિ સબ્બઙ્ગપચ્ચઙ્ગં અહીનિન્દ્રિય’ન્તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૫. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘સત્તાહજાતે, આનન્દ, બોધિસત્તે બોધિસત્તમાતા કાલં કરોતિ, તુસિતં કાયં ઉપપજ્જતી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યથા ખો પનાનન્દ, અઞ્ઞા ઇત્થિકા નવ વા દસ વા માસે ગબ્ભં કુચ્છિના પરિહરિત્વા વિજાયન્તિ, ન હેવં બોધિસત્તં બોધિસત્તમાતા વિજાયતિ. દસેવ માસાનિ બોધિસત્તં બોધિસત્તમાતા કુચ્છિના પરિહરિત્વા વિજાયતી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યથા ખો પનાનન્દ, અઞ્ઞા ઇત્થિકા નિસિન્ના વા નિપન્ના વા વિજાયન્તિ, ન હેવં બોધિસત્તં બોધિસત્તમાતા વિજાયતિ. ઠિતાવ બોધિસત્તં બોધિસત્તમાતા વિજાયતી’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, દેવા નં પઠમં પટિગ્ગણ્હન્તિ પચ્છા મનુસ્સા’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૬. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, અપ્પત્તોવ બોધિસત્તો પથવિં હોતિ, ચત્તારો નં દેવપુત્તા પટિગ્ગહેત્વા માતુ પુરતો ઠપેન્તિ – અત્તમના, દેવિ, હોહિ; મહેસક્ખો તે પુત્તો ઉપ્પન્નો’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, વિસદોવ નિક્ખમતિ અમક્ખિતો ઉદેન [ઉદ્દેન (સી. સ્યા. કં. પી.)] અમક્ખિતો સેમ્હેન અમક્ખિતો રુહિરેન અમક્ખિતો કેનચિ અસુચિના સુદ્ધો વિસદો [વિસુદ્ધો (સ્યા.)]. સેય્યથાપિ, આનન્દ, મણિરતનં કાસિકે વત્થે નિક્ખિત્તં નેવ મણિરતનં કાસિકં વત્થં મક્ખેતિ નાપિ કાસિકં વત્થં મણિરતનં મક્ખેતિ. તં કિસ્સ હેતુ? ઉભિન્નં સુદ્ધત્તા. એવમેવ ખો, આનન્દ, યદા બોધિસત્તો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, વિસદોવ નિક્ખમતિ અમક્ખિતો ઉદેન અમક્ખિતો સેમ્હેન અમક્ખિતો રુહિરેન અમક્ખિતો કેનચિ અસુચિના સુદ્ધો વિસદો’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, દ્વે ઉદકસ્સ ધારા અન્તલિક્ખા પાતુભવન્તિ – એકા સીતસ્સ, એકા ઉણ્હસ્સ; યેન બોધિસત્તસ્સ ઉદકકિચ્ચં કરોન્તિ માતુ ચા’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

૨૦૭. ‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘સમ્પતિજાતો, આનન્દ, બોધિસત્તો સમેહિ પાદેહિ પથવિયં પતિટ્ઠહિત્વા ઉત્તરાભિમુખો સત્તપદવીતિહારેન ગચ્છતિ, સેતમ્હિ છત્તે અનુધારિયમાને, સબ્બા ચ દિસા વિલોકેતિ, આસભિઞ્ચ વાચં ભાસતિ – અગ્ગોહમસ્મિ લોકસ્સ, જેટ્ઠોહમસ્મિ લોકસ્સ, સેટ્ઠોહમસ્મિ લોકસ્સ. અયમન્તિમા જાતિ, નત્થિ દાનિ પુનબ્ભવો’તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમિ.

‘‘સમ્મુખા મેતં, ભન્તે, ભગવતો સુતં, સમ્મુખા પટિગ્ગહિતં – ‘યદા, આનન્દ, બોધિસત્તો માતુકુચ્છિમ્હા નિક્ખમતિ, અથ સદેવકે લોકે સમારકે સબ્રહ્મકે સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાય અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યાપિ તા લોકન્તરિકા અઘા અસંવુતા અન્ધકારા અન્ધકારતિમિસા યત્થપિમે ચન્દિમસૂરિયા એવંમહિદ્ધિકા એવંમહાનુભાવા આભાય નાનુભોન્તિ તત્થપિ અપ્પમાણો ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવં. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ તેનોભાસેન અઞ્ઞમઞ્ઞં સઞ્જાનન્તિ – અઞ્ઞેપિ કિર, ભો, સન્તિ સત્તા ઇધૂપપન્નાતિ. અયઞ્ચ દસસહસ્સી લોકધાતુ સઙ્કમ્પતિ સમ્પકમ્પતિ સમ્પવેધતિ, અપ્પમાણો ચ ઉળારો ઓભાસો લોકે પાતુભવતિ અતિક્કમ્મેવ દેવાનં દેવાનુભાવ’ન્તિ. યમ્પિ, ભન્તે…પે… ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમી’’તિ.

૨૦૮. ‘‘તસ્માતિહ ત્વં, આનન્દ, ઇદમ્પિ તથાગતસ્સ અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેહિ. ઇધાનન્દ, તથાગતસ્સ વિદિતા વેદના ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; વિદિતા સઞ્ઞા ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; વિદિતા વિતક્કા ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ. ઇદમ્પિ ખો, ત્વં, આનન્દ, તથાગતસ્સ અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેહી’’તિ. ‘‘યમ્પિ, ભન્તે, ભગવતો વિદિતા વેદના ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ; વિદિતા સઞ્ઞા… વિદિતા વિતક્કા ઉપ્પજ્જન્તિ, વિદિતા ઉપટ્ઠહન્તિ, વિદિતા અબ્ભત્થં ગચ્છન્તિ. ઇદંપાહં, ભન્તે, ભગવતો અચ્છરિયં અબ્ભુતધમ્મં ધારેમી’’તિ.

ઇદમવોચ આયસ્મા આનન્દો. સમનુઞ્ઞો સત્થા અહોસિ; અત્તમના ચ તે ભિક્ખૂ આયસ્મતો આનન્દસ્સ ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

અચ્છરિયઅબ્ભુતસુત્તં નિટ્ઠિતં તતિયં.