૯. કાયગતાસતિસુત્તં

૧૫૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. અથ ખો સમ્બહુલાનં ભિક્ખૂનં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો! યાવઞ્ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન કાયગતાસતિ [કાયગતા સતિ (સ્યા. કં. પી.)] ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા વુત્તા મહાનિસંસા’’તિ. અયઞ્ચ હિદં તેસં ભિક્ખૂનં અન્તરાકથા વિપ્પકતા હોતિ, અથ ખો ભગવા સાયન્હસમયં પટિસલ્લાના વુટ્ઠિતો યેન ઉપટ્ઠાનસાલા તેનુપસઙ્કમિ; ઉપસઙ્કમિત્વા પઞ્ઞત્તે આસને નિસીદિ. નિસજ્જ ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘કાય નુત્થ, ભિક્ખવે, એતરહિ કથાય સન્નિસિન્ના, કા ચ પન વો અન્તરાકથા વિપ્પકતા’’તિ? ‘‘ઇધ, ભન્તે, અમ્હાકં પચ્છાભત્તં પિણ્ડપાતપટિક્કન્તાનં ઉપટ્ઠાનસાલાયં સન્નિસિન્નાનં સન્નિપતિતાનં અયમન્તરાકથા ઉદપાદિ – ‘અચ્છરિયં, આવુસો, અબ્ભુતં, આવુસો! યાવઞ્ચિદં તેન ભગવતા જાનતા પસ્સતા અરહતા સમ્માસમ્બુદ્ધેન કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા મહપ્ફલા વુત્તા મહાનિસંસા’તિ. અયં ખો નો, ભન્તે, અન્તરાકથા વિપ્પકતા, અથ ભગવા અનુપ્પત્તો’’તિ.

૧૫૪. ‘‘કથં ભાવિતા ચ, ભિક્ખવે, કાયગતાસતિ કથં બહુલીકતા મહપ્ફલા હોતિ મહાનિસંસા? ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અરઞ્ઞગતો વા રુક્ખમૂલગતો વા સુઞ્ઞાગારગતો વા નિસીદતિ પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા ઉજું કાયં પણિધાય પરિમુખં સતિં ઉપટ્ઠપેત્વા. સો સતોવ અસ્સસતિ સતોવ પસ્સસતિ; દીઘં વા અસ્સસન્તો ‘દીઘં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ, દીઘં વા પસ્સસન્તો ‘દીઘં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ; રસ્સં વા અસ્સસન્તો ‘રસ્સં અસ્સસામી’તિ પજાનાતિ, રસ્સં વા પસ્સસન્તો ‘રસ્સં પસ્સસામી’તિ પજાનાતિ; ‘સબ્બકાયપટિસંવેદી અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘સબ્બકાયપટિસંવેદી પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ; ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં અસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ, ‘પસ્સમ્ભયં કાયસઙ્ખારં પસ્સસિસ્સામી’તિ સિક્ખતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા [ગેહસ્સિતા (ટીકા)] સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ [એકોદી હોતિ (સી.), એકોદિભોતિ (સ્યા. કં.)] સમાધિયતિ. એવં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં [કાયગતં સતિં (સ્યા. કં. પી.)] ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ગચ્છન્તો વા ‘ગચ્છામી’તિ પજાનાતિ, ઠિતો વા ‘ઠિતોમ્હી’તિ પજાનાતિ, નિસિન્નો વા ‘નિસિન્નોમ્હી’તિ પજાનાતિ, સયાનો વા ‘સયાનોમ્હી’તિ પજાનાતિ. યથા યથા વા પનસ્સ કાયો પણિહિતો હોતિ, તથા તથા નં પજાનાતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ અભિક્કન્તે પટિક્કન્તે સમ્પજાનકારી હોતિ, આલોકિતે વિલોકિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, સમિઞ્જિતે પસારિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, સઙ્ઘાટિપત્તચીવરધારણે સમ્પજાનકારી હોતિ, અસિતે પીતે ખાયિતે સાયિતે સમ્પજાનકારી હોતિ, ઉચ્ચારપસ્સાવકમ્મે સમ્પજાનકારી હોતિ, ગતે ઠિતે નિસિન્ને સુત્તે જાગરિતે ભાસિતે તુણ્હીભાવે સમ્પજાનકારી હોતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ [નહારુ (સી. સ્યા. કં. પી.)] અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’ન્તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉભતોમુખા પુતોળિ [મૂતોળી (સી. સ્યા. કં. પી.)] પૂરા નાનાવિહિતસ્સ ધઞ્ઞસ્સ, સેય્યથિદં – સાલીનં વીહીનં મુગ્ગાનં માસાનં તિલાનં તણ્ડુલાનં, તમેનં ચક્ખુમા પુરિસો મુઞ્ચિત્વા પચ્ચવેક્ખેય્ય – ‘ઇમે સાલી ઇમે વીહી ઇમે મુગ્ગા ઇમે માસા ઇમે તિલા ઇમે તણ્ડુલા’તિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં ઉદ્ધં પાદતલા અધો કેસમત્થકા તચપરિયન્તં પૂરં નાનપ્પકારસ્સ અસુચિનો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે કેસા લોમા નખા દન્તા તચો મંસં ન્હારુ અટ્ઠિ અટ્ઠિમિઞ્જં વક્કં હદયં યકનં કિલોમકં પિહકં પપ્ફાસં અન્તં અન્તગુણં ઉદરિયં કરીસં પિત્તં સેમ્હં પુબ્બો લોહિતં સેદો મેદો અસ્સુ વસા ખેળો સિઙ્ઘાણિકા લસિકા મુત્ત’ન્તિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં યથાઠિતં યથાપણિહિતં ધાતુસો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ.

‘‘સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દક્ખો ગોઘાતકો વા ગોઘાતકન્તેવાસી વા ગાવિં વધિત્વા ચતુમહાપથે [ચાતુમ્મહાપથે (સી. સ્યા. કં. પી.)] બિલસો વિભજિત્વા [પટિવિભજિત્વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] નિસિન્નો અસ્સ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં યથાઠિતં યથાપણિહિતં ધાતુસો પચ્ચવેક્ખતિ – ‘અત્થિ ઇમસ્મિં કાયે પથવીધાતુ આપોધાતુ તેજોધાતુ વાયોધાતૂ’તિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સેય્યથાપિ પસ્સેય્ય સરીરં સિવથિકાય [સીવથિકાય (સી. સ્યા. કં. પી.)] છડ્ડિતં એકાહમતં વા દ્વીહમતં વા તીહમતં વા ઉદ્ધુમાતકં વિનીલકં વિપુબ્બકજાતં. સો ઇમમેવ કાયં ઉપસંહરતિ – ‘અયમ્પિ ખો કાયો એવંધમ્મો એવંભાવી એવંઅનતીતો’તિ [એતં અનતીતોતિ (સી.)]. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સેય્યથાપિ પસ્સેય્ય સરીરં સિવથિકાય છડ્ડિતં કાકેહિ વા ખજ્જમાનં કુલલેહિ વા ખજ્જમાનં ગિજ્ઝેહિ વા ખજ્જમાનં કઙ્કેહિ વા ખજ્જમાનં સુનખેહિ વા ખજ્જમાનં બ્યગ્ઘેહિ વા ખજ્જમાનં દીપીહિ વા ખજ્જમાનં સિઙ્ગાલેહિ વા [ગિજ્ઝેહિ વા ખજ્જમાનં સુવાનેહિ વા ખજ્જમાનં સિગાલેહિ વા (સી. સ્યા. કં. પી.)] ખજ્જમાનં વિવિધેહિ વા પાણકજાતેહિ ખજ્જમાનં. સો ઇમમેવ કાયં ઉપસંહરતિ – ‘અયમ્પિ ખો કાયો એવંધમ્મો એવંભાવી એવંઅનતીતો’તિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ…પે… એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સેય્યથાપિ પસ્સેય્ય સરીરં સિવથિકાય છડ્ડિતં અટ્ઠિકસઙ્ખલિકં સમંસલોહિતં ન્હારુસમ્બન્ધં…પે… અટ્ઠિકસઙ્ખલિકં નિમ્મંસલોહિતમક્ખિતં ન્હારુસમ્બન્ધં…પે… અટ્ઠિકસઙ્ખલિકં અપગતમંસલોહિતં ન્હારુસમ્બન્ધં…પે… અટ્ઠિકાનિ અપગતસમ્બન્ધાનિ [અપગતનહારૂસમ્બન્ધાનિ (સ્યા. કં.)] દિસાવિદિસાવિક્ખિત્તાનિ [દિસાવિદિસાસુ વિક્ખિતાનિ (સી. પી.)] અઞ્ઞેન હત્થટ્ઠિકં અઞ્ઞેન પાદટ્ઠિકં અઞ્ઞેન ગોપ્ફકટ્ઠિકં [અઞ્ઞેન ગોપ્ફકટ્ઠિકન્તિ ઇદં સી. સ્યા. કં. પી. પોત્થકેસુ નત્થિ] અઞ્ઞેન જઙ્ઘટ્ઠિકં અઞ્ઞેન ઊરુટ્ઠિકં અઞ્ઞેન કટિટ્ઠિકં [અઞ્ઞેન કટટ્ઠિકં અઞ્ઞેન પિટ્ઠિકણ્ડકં અઞ્ઞેન સીસકટાહં (સી. સ્યા. કં. પી.)] અઞ્ઞેન ફાસુકટ્ઠિકં અઞ્ઞેન પિટ્ઠિટ્ઠિકં અઞ્ઞેન ખન્ધટ્ઠિકં અઞ્ઞેન ગીવટ્ઠિકં અઞ્ઞેન હનુકટ્ઠિકં અઞ્ઞેન દન્તટ્ઠિકં અઞ્ઞેન સીસકટાહં [અઞ્ઞેન કટટ્ઠિકં અઞ્ઞેન પિટ્ઠિકણ્ડકં અઞ્ઞેન સીસકટાહં (સી. સ્યા. કં. પી.)]. સો ઇમમેવ કાયં ઉપસંહરતિ – ‘અયમ્પિ ખો કાયો એવંધમ્મો એવંભાવી એવંઅનતીતો’તિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ…પે… એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સેય્યથાપિ પસ્સેય્ય સરીરં સિવથિકાય છડ્ડિતં – અટ્ઠિકાનિ સેતાનિ સઙ્ખવણ્ણપટિભાગાનિ [સઙ્ખવણ્ણૂપનિભાનિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] …પે… અટ્ઠિકાનિ પુઞ્જકિતાનિ તેરોવસ્સિકાનિ…પે… અટ્ઠિકાનિ પૂતીનિ ચુણ્ણકજાતાનિ. સો ઇમમેવ કાયં ઉપસંહરતિ – ‘અયમ્પિ ખો કાયો એવંધમ્મો એવંભાવી એવંઅનતીતો’તિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ…પે… એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

૧૫૫. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિવિચ્ચેવ કામેહિ…પે… પઠમં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં વિવેકજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ વિવેકજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, દક્ખો ન્હાપકો [નહાપકો (સી. સ્યા. કં. પી.)] વા ન્હાપકન્તેવાસી વા કંસથાલે ન્હાનીયચુણ્ણાનિ [નહાનીયચુણ્ણાનિ (સી. સ્યા. કં. પી.)] આકિરિત્વા ઉદકેન પરિપ્ફોસકં પરિપ્ફોસકં સન્નેય્ય, સાયં ન્હાનીયપિણ્ડિ [સાસ્સ નહાનીયપિણ્ડી (સી. સ્યા. કં. પી.)] સ્નેહાનુગતા સ્નેહપરેતા સન્તરબાહિરા ફુટા સ્નેહેન ન ચ પગ્ઘરિણી; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં વિવેકજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ; નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ વિવેકજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ…પે… એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ વિતક્કવિચારાનં વૂપસમા…પે… દુતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં સમાધિજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ; નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ સમાધિજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉદકરહદો ગમ્ભીરો ઉબ્ભિદોદકો [ઉબ્ભિતોદકો (સ્યા. કં. ક.)]. તસ્સ નેવસ્સ પુરત્થિમાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં ન પચ્છિમાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં ન ઉત્તરાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં ન દક્ખિણાય દિસાય ઉદકસ્સ આયમુખં; દેવો ચ ન કાલેન કાલં સમ્મા ધારં અનુપ્પવેચ્છેય્ય; અથ ખો તમ્હાવ ઉદકરહદા સીતા વારિધારા ઉબ્ભિજ્જિત્વા તમેવ ઉદકરહદં સીતેન વારિના અભિસન્દેય્ય પરિસન્દેય્ય પરિપૂરેય્ય પરિપ્ફરેય્ય, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો ઉદકરહદસ્સ સીતેન વારિના અપ્ફુટં અસ્સ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં સમાધિજેન પીતિસુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ સમાધિજેન પીતિસુખેન અપ્ફુટં હોતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ…પે… એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ પીતિયા ચ વિરાગા…પે… તતિયં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં નિપ્પીતિકેન સુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ નિપ્પીતિકેન સુખેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉપ્પલિનિયં વા પદુમિનિયં વા પુણ્ડરીકિનિયં વા અપ્પેકચ્ચાનિ ઉપ્પલાનિ વા પદુમાનિ વા પુણ્ડરીકાનિ વા ઉદકે જાતાનિ ઉદકે સંવડ્ઢાનિ ઉદકાનુગ્ગતાનિ અન્તોનિમુગ્ગપોસીનિ, તાનિ યાવ ચગ્ગા યાવ ચ મૂલા સીતેન વારિના અભિસન્નાનિ પરિસન્નાનિ [અભિસન્દાનિ પરિસન્દાનિ (ક.)] પરિપૂરાનિ પરિપ્ફુટાનિ, નાસ્સ [ન નેસં (?)] કિઞ્ચિ સબ્બાવતં ઉપ્પલાનં વા પદુમાનં વા પુણ્ડરીકાનં વા સીતેન વારિના અપ્ફુટં અસ્સ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં નિપ્પીતિકેન સુખેન અભિસન્દેતિ પરિસન્દેતિ પરિપૂરેતિ પરિપ્ફરતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ નિપ્પીતિકેન સુખેન અપ્ફુટં હોતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ…પે… એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સુખસ્સ ચ પહાના…પે… ચતુત્થં ઝાનં ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. સો ઇમમેવ કાયં પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન ફરિત્વા નિસિન્નો હોતિ; નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન અપ્ફુટં હોતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો ઓદાતેન વત્થેન સસીસં પારુપિત્વા નિસિન્નો અસ્સ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ ઓદાતેન વત્થેન અપ્ફુટં અસ્સ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ઇમમેવ કાયં પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન ફરિત્વા નિસિન્નો હોતિ, નાસ્સ કિઞ્ચિ સબ્બાવતો કાયસ્સ પરિસુદ્ધેન ચેતસા પરિયોદાતેન અપ્ફુટં હોતિ. તસ્સ એવં અપ્પમત્તસ્સ આતાપિનો પહિતત્તસ્સ વિહરતો યે ગેહસિતા સરસઙ્કપ્પા તે પહીયન્તિ. તેસં પહાના અજ્ઝત્તમેવ ચિત્તં સન્તિટ્ઠતિ, સન્નિસીદતિ એકોદિ હોતિ સમાધિયતિ. એવમ્પિ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ કાયગતાસતિં ભાવેતિ.

૧૫૬. ‘‘યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, અન્તોગધાવાસ્સ [અન્તોગધા તસ્સ (સી. પી.)] કુસલા ધમ્મા યે કેચિ વિજ્જાભાગિયા. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ મહાસમુદ્દો ચેતસા ફુટો, અન્તોગધાવાસ્સ કુન્નદિયો યા કાચિ સમુદ્દઙ્ગમા; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, અન્તોગધાવાસ્સ કુસલા ધમ્મા યે કેચિ વિજ્જાભાગિયા.

‘‘યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, કાયગતાસતિ અભાવિતા અબહુલીકતા, લભતિ તસ્સ મારો ઓતારં, લભતિ તસ્સ મારો આરમ્મણં [આરમણં (?)]. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો ગરુકં સિલાગુળં અલ્લમત્તિકાપુઞ્જે પક્ખિપેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ તં ગરુકં સિલાગુળં અલ્લમત્તિકાપુઞ્જે લભેથ ઓતાર’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ અભાવિતા અબહુલીકતા, લભતિ તસ્સ મારો ઓતારં, લભતિ તસ્સ મારો આરમ્મણં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સુક્ખં કટ્ઠં કોળાપં [કોળાપં આરકા ઉદકા થલે નિક્ખિત્તં (ક.)]; અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઉત્તરારણિં આદાય – ‘અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેસ્સામિ, તેજો પાતુકરિસ્સામી’તિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સો પુરિસો અમું સુક્ખં કટ્ઠં કોળાપં ઉત્તરારણિં આદાય અભિમન્થેન્તો [અભિમન્થેન્તો (સ્યા. કં. પી. ક.)] અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્યા’’તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ અભાવિતા અબહુલીકતા, લભતિ તસ્સ મારો ઓતારં, લભતિ તસ્સ મારો આરમ્મણં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉદકમણિકો રિત્તો તુચ્છો આધારે ઠપિતો; અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઉદકભારં આદાય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સો પુરિસો લભેથ ઉદકસ્સ નિક્ખેપન’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ અભાવિતા અબહુલીકતા, લભતિ તસ્સ મારો ઓતારં, લભતિ તસ્સ મારો આરમ્મણં’’.

૧૫૭. ‘‘યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, ન તસ્સ લભતિ મારો ઓતારં, ન તસ્સ લભતિ મારો આરમ્મણં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, પુરિસો લહુકં સુત્તગુળં સબ્બસારમયે અગ્ગળફલકે પક્ખિપેય્ય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સો પુરિસો તં લહુકં સુત્તગુળં સબ્બસારમયે અગ્ગળફલકે લભેથ ઓતાર’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, ન તસ્સ લભતિ મારો ઓતારં, ન તસ્સ લભતિ મારો આરમ્મણં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, અલ્લં કટ્ઠં સસ્નેહં [સસ્નેહં આરકા ઉદકા થલે નિક્ખિત્તં (ક.)]; અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઉત્તરારણિં આદાય – ‘અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેસ્સામિ, તેજો પાતુકરિસ્સામી’તિ. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સો પુરિસો અમું અલ્લં કટ્ઠં સસ્નેહં ઉત્તરારણિં આદાય અભિમન્થેન્તો અગ્ગિં અભિનિબ્બત્તેય્ય, તેજો પાતુકરેય્યા’’તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, ન તસ્સ લભતિ મારો ઓતારં, ન તસ્સ લભતિ મારો આરમ્મણં. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉદકમણિકો પૂરો ઉદકસ્સ સમતિત્તિકો કાકપેય્યો આધારે ઠપિતો; અથ પુરિસો આગચ્છેય્ય ઉદકભારં આદાય. તં કિં મઞ્ઞથ, ભિક્ખવે, અપિ નુ સો પુરિસો લભેથ ઉદકસ્સ નિક્ખેપન’’ન્તિ? ‘‘નો હેતં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, ન તસ્સ લભતિ મારો ઓતારં, ન તસ્સ લભતિ મારો આરમ્મણં’’.

૧૫૮. ‘‘યસ્સ કસ્સચિ, ભિક્ખવે, કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, સો યસ્સ યસ્સ અભિઞ્ઞાસચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ અભિઞ્ઞાસચ્છિકિરિયાય, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ઉદકમણિકો પૂરો ઉદકસ્સ સમતિત્તિકો કાકપેય્યો આધારે ઠપિતો. તમેનં બલવા પુરિસો યતો યતો આવિઞ્છેય્ય, આગચ્છેય્ય ઉદક’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા સો, યસ્સ યસ્સ અભિઞ્ઞાસચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ અભિઞ્ઞાસચ્છિકિરિયાય, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સમે ભૂમિભાગે ચતુરસ્સા પોક્ખરણી [પોક્ખરિણી (સી.)] અસ્સ આળિબન્ધા પૂરા ઉદકસ્સ સમતિત્તિકા કાકપેય્યા. તમેનં બલવા પુરિસો યતો યતો આળિં મુઞ્ચેય્ય આગચ્છેય્ય ઉદક’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, સો યસ્સ યસ્સ અભિઞ્ઞાસચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ અભિઞ્ઞાસચ્છિકિરિયાય, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, સુભૂમિયં ચતુમહાપથે આજઞ્ઞરથો યુત્તો અસ્સ ઠિતો ઓધસ્તપતોદો [ઓભસ્તપતોદો (ક.), ઉભન્તરપટોદો (સ્યા. કં.) અવ + ધંસુ + ત = ઓધસ્ત-ઇતિપદવિભાગો]; તમેનં દક્ખો યોગ્ગાચરિયો અસ્સદમ્મસારથિ અભિરુહિત્વા વામેન હત્થેન રસ્મિયો ગહેત્વા દક્ખિણેન હત્થેન પતોદં ગહેત્વા યેનિચ્છકં યદિચ્છકં સારેય્યાપિ પચ્ચાસારેય્યાપિ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, યસ્સ કસ્સચિ કાયગતાસતિ ભાવિતા બહુલીકતા, સો યસ્સ યસ્સ અભિઞ્ઞાસચ્છિકરણીયસ્સ ધમ્મસ્સ ચિત્તં અભિનિન્નામેતિ અભિઞ્ઞાસચ્છિકિરિયાય, તત્ર તત્રેવ સક્ખિભબ્બતં પાપુણાતિ સતિ સતિઆયતને’’.

૧૫૯. ‘‘કાયગતાય, ભિક્ખવે, સતિયા આસેવિતાય ભાવિતાય બહુલીકતાય યાનીકતાય વત્થુકતાય અનુટ્ઠિતાય પરિચિતાય સુસમારદ્ધાય દસાનિસંસા પાટિકઙ્ખા. અરતિરતિસહો હોતિ, ન ચ તં અરતિ સહતિ, ઉપ્પન્નં અરતિં અભિભુય્ય વિહરતિ.

‘‘ભયભેરવસહો હોતિ, ન ચ તં ભયભેરવં સહતિ, ઉપ્પન્નં ભયભેરવં અભિભુય્ય વિહરતિ.

‘‘ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સ જિઘચ્છાય પિપાસાય ડંસમકસવાતાતપસરીસપસમ્ફસ્સાનં દુરુત્તાનં દુરાગતાનં વચનપથાનં, ઉપ્પન્નાનં સારીરિકાનં વેદનાનં દુક્ખાનં તિબ્બાનં ખરાનં કટુકાનં અસાતાનં અમનાપાનં પાણહરાનં અધિવાસકજાતિકો હોતિ.

‘‘ચતુન્નં ઝાનાનં આભિચેતસિકાનં દિટ્ઠધમ્મસુખવિહારાનં નિકામલાભી હોતિ અકિચ્છલાભી અકસિરલાભી.

‘‘સો અનેકવિહિતં ઇદ્ધિવિધં પચ્ચાનુભોતિ. એકોપિ હુત્વા બહુધા હોતિ, બહુધાપિ હુત્વા એકો હોતિ, આવિભાવં…પે… યાવ બ્રહ્મલોકાપિ કાયેન વસં વત્તેતિ.

‘‘દિબ્બાય સોતધાતુયા વિસુદ્ધાય અતિક્કન્તમાનુસિકાય ઉભો સદ્દે સુણાતિ દિબ્બે ચ માનુસે ચ, યે દૂરે સન્તિકે ચ…પે….

‘‘પરસત્તાનં પરપુગ્ગલાનં ચેતસા ચેતો પરિચ્ચ પજાનાતિ. સરાગં વા ચિત્તં ‘સરાગં ચિત્ત’ન્તિ પજાનાતિ, વીતરાગં વા ચિત્તં…પે… સદોસં વા ચિત્તં… વીતદોસં વા ચિત્તં… સમોહં વા ચિત્તં… વીતમોહં વા ચિત્તં… સંખિત્તં વા ચિત્તં… વિક્ખિત્તં વા ચિત્તં… મહગ્ગતં વા ચિત્તં… અમહગ્ગતં વા ચિત્તં… સઉત્તરં વા ચિત્તં… અનુત્તરં વા ચિત્તં… સમાહિતં વા ચિત્તં… અસમાહિતં વા ચિત્તં… વિમુત્તં વા ચિત્તં… અવિમુત્તં વા ચિત્તં ‘અવિમુત્તં ચિત્ત’ન્તિ પજાનાતિ.

‘‘સો અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ, સેય્યથિદં – એકમ્પિ જાતિં દ્વેપિ જાતિયો…પે… ઇતિ સાકારં સઉદ્દેસં અનેકવિહિતં પુબ્બેનિવાસં અનુસ્સરતિ.

‘‘દિબ્બેન ચક્ખુના વિસુદ્ધેન અતિક્કન્તમાનુસકેન સત્તે પસ્સતિ ચવમાને ઉપપજ્જમાને હીને પણીતે સુવણ્ણે દુબ્બણ્ણે, સુગતે દુગ્ગતે યથાકમ્મૂપગે સત્તે પજાનાતિ.

‘‘આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ.

‘‘કાયગતાય, ભિક્ખવે, સતિયા આસેવિતાય ભાવિતાય બહુલીકતાય યાનીકતાય વત્થુકતાય અનુટ્ઠિતાય પરિચિતાય સુસમારદ્ધાય ઇમે દસાનિસંસા પાટિકઙ્ખા’’તિ.

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

કાયગતાસતિસુત્તં નિટ્ઠિતં નવમં.