૧૦. સઙ્ખારુપપત્તિસુત્તં

૧૬૦. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા સાવત્થિયં વિહરતિ જેતવને અનાથપિણ્ડિકસ્સ આરામે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ – ‘‘સઙ્ખારુપપત્તિં [સઙ્ખારૂપપત્તિં (સ્યા. કં.), સઙ્ખારુપ્પત્તિં (સી. પી.)] વો, ભિક્ખવે, દેસેસ્સામિ, તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૧૬૧. ‘‘ઇધ, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન સમન્નાગતો હોતિ, ચાગેન સમન્નાગતો હોતિ, પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ખત્તિયમહાસાલાનં [ખત્તિયમહાસાલાનં વા (સ્યા. કં. પી.)] સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા [વિહારો (સી. પી.)] ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા [તત્રૂપપત્તિયા (સ્યા. કં.), તત્રુપ્પત્તિયા (સી. પી.)] સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૨. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન સમન્નાગતો હોતિ, ચાગેન સમન્નાગતો હોતિ, પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા બ્રાહ્મણમહાસાલાનં…પે… ગહપતિમહાસાલાનં [બ્રાહ્મણમહાસાલાનં વા ગહપતિમહાસાલાનં વા (સ્યા. કં. પી.)] સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૩. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન સમન્નાગતો હોતિ, ચાગેન સમન્નાગતો હોતિ, પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – ‘ચાતુમહારાજિકા [ચાતુમ્મહારાજિકા (સી. સ્યા. કં. પી.)] દેવા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો સુખબહુલા’તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા ચાતુમહારાજિકાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૪. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન સમન્નાગતો હોતિ, ચાગેન સમન્નાગતો હોતિ, પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – તાવતિંસા દેવા…પે… યામા દેવા… તુસિતા દેવા… નિમ્માનરતી દેવા… પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો સુખબહુલાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પરનિમ્મિતવસવત્તીનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૫. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન સમન્નાગતો હોતિ, ચાગેન સમન્નાગતો હોતિ, પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – ‘સહસ્સો બ્રહ્મા દીઘાયુકો વણ્ણવા સુખબહુલો’તિ. સહસ્સો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સહસ્સિલોકધાતું [સહસ્સિં લોકધાતું (સી.)] ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા [અધિમુઞ્ચિત્વા (ક.)] વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ચક્ખુમા પુરિસો એકં આમણ્ડં હત્થે કરિત્વા પચ્ચવેક્ખેય્ય; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, સહસ્સો બ્રહ્મા સહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સહસ્સસ્સ બ્રહ્મુનો સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૬. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – દ્વિસહસ્સો બ્રહ્મા…પે… તિસહસ્સો બ્રહ્મા… ચતુસહસ્સો બ્રહ્મા… પઞ્ચસહસ્સો બ્રહ્મા દીઘાયુકો વણ્ણવા સુખબહુલોતિ. પઞ્ચસહસ્સો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા પઞ્ચસહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, ચક્ખુમા પુરિસો પઞ્ચ આમણ્ડાનિ હત્થે કરિત્વા પચ્ચવેક્ખેય્ય; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, પઞ્ચસહસ્સો બ્રહ્મા પઞ્ચસહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા પઞ્ચસહસ્સસ્સ બ્રહ્મુનો સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૭. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન સમન્નાગતો હોતિ, સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – ‘દસસહસ્સો બ્રહ્મા દીઘાયુકો વણ્ણવા સુખબહુલો’તિ. દસસહસ્સો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા દસસહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, મણિ વેળુરિયો સુભો જાતિમા અટ્ઠંસો સુપરિકમ્મકતો પણ્ડુકમ્બલે નિક્ખિત્તો ભાસતે ચ તપતે ચ [ભાસતિ ચ તપતિ ચ (સી. સ્યા. કં. પી.)] વિરોચતિ ચ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, દસસહસ્સો બ્રહ્મા દસસહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા દસસહસ્સસ્સ બ્રહ્મુનો સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૮. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – ‘સતસહસ્સો બ્રહ્મા દીઘાયુકો વણ્ણવા સુખબહુલો’તિ. સતસહસ્સો, ભિક્ખવે, બ્રહ્મા સતસહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. સેય્યથાપિ, ભિક્ખવે, નિક્ખં જમ્બોનદં [નેક્ખં (સી. સ્યા. કં. પી.)] દક્ખકમ્મારપુત્તઉક્કામુખસુકુસલસમ્પહટ્ઠં પણ્ડુકમ્બલે નિક્ખિત્તં ભાસતે ચ તપતે ચ વિરોચતિ ચ; એવમેવ ખો, ભિક્ખવે, સતસહસ્સો બ્રહ્મા સતસહસ્સિલોકધાતું ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. યેપિ તત્થ સત્તા ઉપપન્ના તેપિ ફરિત્વા અધિમુચ્ચિત્વા વિહરતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સતસહસ્સસ્સ બ્રહ્મુનો સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૬૯. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – આભા દેવા…પે… પરિત્તાભા દેવા… અપ્પમાણાભા દેવા… આભસ્સરા દેવા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો સુખબહુલાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા આભસ્સરાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૭૦. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન … સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – પરિત્તસુભા દેવા…પે… અપ્પમાણસુભા દેવા… સુભકિણ્હા દેવા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો સુખબહુલાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા સુભકિણ્હાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૭૧. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – વેહપ્ફલા દેવા…પે… અવિહા દેવા… અતપ્પા દેવા… સુદસ્સા દેવા… સુદસ્સી દેવા… અકનિટ્ઠા દેવા દીઘાયુકા વણ્ણવન્તો સુખબહુલાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા અકનિટ્ઠાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૭૨. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – ‘આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગા દેવા દીઘાયુકા ચિરટ્ઠિતિકા સુખબહુલા’તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા આકાસાનઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૭૩. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – ‘વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનૂપગા દેવા દીઘાયુકા ચિરટ્ઠિતિકા સુખબહુલા’તિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનૂપગાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૭૪. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ સુતં હોતિ – આકિઞ્ચઞ્ઞાયતનૂપગા દેવા…પે… નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનૂપગા દેવા દીઘાયુકા ચિરટ્ઠિતિકા સુખબહુલાતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં કાયસ્સ ભેદા પરં મરણા નેવસઞ્ઞાનાસઞ્ઞાયતનૂપગાનં દેવાનં સહબ્યતં ઉપપજ્જેય્ય’ન્તિ. સો તં ચિત્તં દહતિ, તં ચિત્તં અધિટ્ઠાતિ, તં ચિત્તં ભાવેતિ. તસ્સ તે સઙ્ખારા ચ વિહારા ચ એવં ભાવિતા એવં બહુલીકતા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તન્તિ. અયં, ભિક્ખવે, મગ્ગો અયં પટિપદા તત્રુપપત્તિયા સંવત્તતિ.

૧૭૫. ‘‘પુન ચપરં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ સદ્ધાય સમન્નાગતો હોતિ, સીલેન… સુતેન… ચાગેન… પઞ્ઞાય સમન્નાગતો હોતિ. તસ્સ એવં હોતિ – ‘અહો વતાહં આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરેય્ય’ન્તિ. સો આસવાનં ખયા અનાસવં ચેતોવિમુત્તિં પઞ્ઞાવિમુત્તિં દિટ્ઠેવ ધમ્મે સયં અભિઞ્ઞા સચ્છિકત્વા ઉપસમ્પજ્જ વિહરતિ. અયં, ભિક્ખવે, ભિક્ખુ ન કત્થચિ ઉપપજ્જતી’’તિ [ન કત્થચિ ઉપપજ્જતિ, ન કુહિઞ્ચિ ઉપપજ્જતીતિ (સી. પી.), ન કત્થચિ ઉપપજ્જતિ, ન કુહિઞ્ચિ ઉપસમ્પજ્જ વિહરતીતિ. (ક.)].

ઇદમવોચ ભગવા. અત્તમના તે ભિક્ખૂ ભગવતો ભાસિતં અભિનન્દુન્તિ.

સઙ્ખારુપપત્તિસુત્તં નિટ્ઠિતં દસમં.

અનુપદવગ્ગો નિટ્ઠિતો દુતિયો.