૬. ઇસિગિલિસુત્તં

૧૩૩. એવં મે સુતં – એકં સમયં ભગવા રાજગહે વિહરતિ ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે. તત્ર ખો ભગવા ભિક્ખૂ આમન્તેસિ – ‘‘ભિક્ખવો’’તિ. ‘‘ભદન્તે’’તિ તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં વેભારં પબ્બત’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એતસ્સપિ ખો, ભિક્ખવે, વેભારસ્સ પબ્બતસ્સ અઞ્ઞાવ સમઞ્ઞા અહોસિ અઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ’’.

‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં પણ્ડવં પબ્બત’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એતસ્સપિ ખો, ભિક્ખવે, પણ્ડવસ્સ પબ્બતસ્સ અઞ્ઞાવ સમઞ્ઞા અહોસિ અઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ’’.

‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં વેપુલ્લં પબ્બત’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એતસ્સપિ ખો, ભિક્ખવે, વેપુલ્લસ્સ પબ્બતસ્સ અઞ્ઞાવ સમઞ્ઞા અહોસિ અઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ’’.

‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, એતં ગિજ્ઝકૂટં પબ્બત’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘એતસ્સપિ ખો, ભિક્ખવે, ગિજ્ઝકૂટસ્સ પબ્બતસ્સ અઞ્ઞાવ સમઞ્ઞા અહોસિ અઞ્ઞા પઞ્ઞત્તિ’’.

‘‘પસ્સથ નો તુમ્હે, ભિક્ખવે, ઇમં ઇસિગિલિં પબ્બત’’ન્તિ? ‘‘એવં, ભન્તે’’. ‘‘ઇમસ્સ ખો પન, ભિક્ખવે, ઇસિગિલિસ્સ પબ્બતસ્સ એસાવ સમઞ્ઞા અહોસિ એસા પઞ્ઞત્તિ’’.

‘‘ભૂતપુબ્બં, ભિક્ખવે, પઞ્ચ પચ્ચેકબુદ્ધસતાનિ ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસિનો અહેસું. તે ઇમં પબ્બતં પવિસન્તા દિસ્સન્તિ, પવિટ્ઠા ન દિસ્સન્તિ. તમેનં મનુસ્સા દિસ્વા એવમાહંસુ – ‘અયં પબ્બતો ઇમે ઇસી [ઇસયો (ક.)] ગિલતી’તિ; ‘ઇસિગિલિ ઇસિગિલિ’ ત્વેવ સમઞ્ઞા ઉદપાદિ. આચિક્ખિસ્સામિ [અચિક્ખિસ્સામિ વો (ક.)], ભિક્ખવે, પચ્ચેકબુદ્ધાનં નામાનિ; કિત્તયિસ્સામિ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકબુદ્ધાનં નામાનિ; દેસેસ્સામિ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકબુદ્ધાનં નામાનિ. તં સુણાથ, સાધુકં મનસિ કરોથ; ભાસિસ્સામી’’તિ. ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ ખો તે ભિક્ખૂ ભગવતો પચ્ચસ્સોસું. ભગવા એતદવોચ –

૧૩૪. ‘‘અરિટ્ઠો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો [પચ્ચેકબુદ્ધો (ક. સી. પી.)] ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; ઉપરિટ્ઠો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; તગરસિખી [તગ્ગરસિખી (ક.)] નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; યસસ્સી નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; સુદસ્સનો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; પિયદસ્સી નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; ગન્ધારો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; પિણ્ડોલો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; ઉપાસભો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; નીતો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; તથો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ, સુતવા નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ; ભાવિતત્તો નામ, ભિક્ખવે, પચ્ચેકસમ્બુદ્ધો ઇમસ્મિં ઇસિગિલિસ્મિં પબ્બતે ચિરનિવાસી અહોસિ.

૧૩૫. ‘‘યે સત્તસારા અનીઘા નિરાસા,

પચ્ચેકમેવજ્ઝગમંસુ બોધિં [પચ્ચેકમેવજ્ઝગમું સુબોધિં (સી. સ્યા. કં. પી.)];

તેસં વિસલ્લાન નરુત્તમાનં,

નામાનિ મે કિત્તયતો સુણાથ.

‘‘અરિટ્ઠો ઉપરિટ્ઠો તગરસિખી યસસ્સી,

સુદસ્સનો પિયદસ્સી ચ સુસમ્બુદ્ધો [બુદ્ધો (સી. સ્યા. કં. પી.)];

ગન્ધારો પિણ્ડોલો ઉપાસભો ચ,

નીતો તથો સુતવા ભાવિતત્તો.

‘‘સુમ્ભો સુભો મતુલો [મેથુલો (સી. સ્યા. કં. પી.)] અટ્ઠમો ચ,

અથસ્સુમેઘો [અટ્ઠસુમેધો (ક.)] અનીઘો સુદાઠો;

પચ્ચેકબુદ્ધા ભવનેત્તિખીણા,

હિઙ્ગૂ ચ હિઙ્ગો ચ મહાનુભાવા.

‘‘દ્વે જાલિનો મુનિનો અટ્ઠકો ચ,

અથ કોસલ્લો બુદ્ધો અથો સુબાહુ;

ઉપનેમિસો નેમિસો સન્તચિત્તો,

સચ્ચો તથો વિરજો પણ્ડિતો ચ.

‘‘કાળૂપકાળા વિજિતો જિતો ચ,

અઙ્ગો ચ પઙ્ગો ચ ગુત્તિજિતો ચ;

પસ્સિ જહિ ઉપધિદુક્ખમૂલં [પસ્સી જહી ઉપધિં દુક્ખમૂલં (સી. સ્યા. કં. પી.)],

અપરાજિતો મારબલં અજેસિ.

‘‘સત્થા પવત્તા સરભઙ્ગો લોમહંસો,

ઉચ્ચઙ્ગમાયો અસિતો અનાસવો;

મનોમયો માનચ્છિદો ચ બન્ધુમા,

તદાધિમુત્તો વિમલો ચ કેતુમા.

‘‘કેતુમ્ભરાગો ચ માતઙ્ગો અરિયો,

અથચ્ચુતો અચ્ચુતગામબ્યામકો;

સુમઙ્ગલો દબ્બિલો સુપતિટ્ઠિતો,

અસય્હો ખેમાભિરતો ચ સોરતો.

‘‘દુરન્નયો સઙ્ઘો અથોપિ ઉજ્જયો,

અપરો મુનિ સય્હો અનોમનિક્કમો;

આનન્દો નન્દો ઉપનન્દો દ્વાદસ,

ભારદ્વાજો અન્તિમદેહધારી [અન્તિમદેહધારિ (સી.)].

‘‘બોધિ મહાનામો અથોપિ ઉત્તરો,

કેસી સિખી સુન્દરો દ્વારભાજો;

તિસ્સૂપતિસ્સા ભવબન્ધનચ્છિદા,

ઉપસિખિ તણ્હચ્છિદો ચ સિખરિ [ઉપસીદરી તણ્હચ્છિદો ચ સીદરી (સી. સ્યા. કં. પી.)].

‘‘બુદ્ધો અહુ મઙ્ગલો વીતરાગો,

ઉસભચ્છિદા જાલિનિં દુક્ખમૂલં;

સન્તં પદં અજ્ઝગમોપનીતો,

ઉપોસથો સુન્દરો સચ્ચનામો.

‘‘જેતો જયન્તો પદુમો ઉપ્પલો ચ,

પદુમુત્તરો રક્ખિતો પબ્બતો ચ;

માનત્થદ્ધો સોભિતો વીતરાગો,

કણ્હો ચ બુદ્ધો સુવિમુત્તચિત્તો.

‘‘એતે ચ અઞ્ઞે ચ મહાનુભાવા,

પચ્ચેકબુદ્ધા ભવનેત્તિખીણા;

તે સબ્બસઙ્ગાતિગતે મહેસી,

પરિનિબ્બુતે વન્દથ અપ્પમેય્યે’’તિ.

ઇસિગિલિસુત્તં નિટ્ઠિતં છટ્ઠં.