૩. પથવીવગ્ગો

૧. પથવીઅઙ્ગપઞ્હો

૧. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘પથવિયા પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, પથવી ઇટ્ઠાનિટ્ઠાનિ કપ્પૂરાગરુતગરચન્દનકુઙ્કુમાદીનિ આકિરન્તેપિ પિત્તસેમ્હપુબ્બરુહિરસેદમેદખેળસિઙ્ઘાણિકલસિક- મુત્તકરીસાદીનિ આકિરન્તેપિ તાદિસા યેવ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઇટ્ઠાનિટ્ઠે લાભાલાભે યસાયસે નિન્દાપસંસાય સુખદુક્ખે સબ્બત્થ તાદિના યેવ ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પથવિયા પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પથવી મણ્ડનવિભૂસનાપગતા સકગન્ધપરિભાવિતા, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન વિભૂસનાપગતેન સકસીલગન્ધપરિભાવિતેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પથવિયા દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પથવી નિરન્તરા અખણ્ડચ્છિદ્દા અસુસિરા બહલા ઘના વિત્થિણ્ણા, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન નિરન્તરમખણ્ડચ્છિદ્દમસુસિરબહલઘનવિત્થિણ્ણસીલેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પથવિયા તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પથવી ગામનિગમનગરજનપદરુક્ખપબ્બતનદીતળાકપોક્ખરણીમિગપક્ખિમનુજનરનારિગણં ધારેન્તીપિ અકિલાસુ હોતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઓવદન્તેનપિ અનુસાસન્તેનપિ વિઞ્ઞાપેન્તેનપિ સન્દસ્સેન્તેનપિ સમાદપેન્તેનપિ સમુત્તેજેન્તેનપિ સમ્પહંસેન્તેનપિ ધમ્મદેસનાસુ અકિલાસુના ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પથવિયા ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પથવી અનુનયપ્પટિઘવિપ્પમુત્તા, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અનુનયપ્પટિઘવિપ્પમુત્તેન પથવિસમેન ચેતસા વિહરિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પથવિયા પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ઉપાસિકાય ચૂળસુભદ્દાય સકસમણે પરિકિત્તયમાનાય –

‘‘‘એકઞ્ચે બાહં વાસિયા, તચ્છે કુપિતમાનસા [કુપિતમાનસો (ક.)];

એકઞ્ચેબાહં ગન્ધેન, આલિમ્પેય્ય પમોદિતા [પમોદિતો (ક.)].

‘‘‘અમુસ્મિં પટિઘો નત્થિ, રાગો અસ્મિં ન વિજ્જતિ;

પથવીસમચિત્તા તે, તાદિસા સમણા મમા’’’તિ.

પથવીઅઙ્ગપઞ્હો પઠમો.

૨. આપઙ્ગપઞ્હો

૨. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘આપસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, આપો સુસણ્ઠિતમકમ્પિતમલુળિતસભાવપરિસુદ્ધો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન કુહનલપનનેમિત્તકનિપ્પેસિકતં અપનેત્વા સુસણ્ઠિતમકમ્પિતમલુળિતસભાવપરિસુદ્ધાચારેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આપસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આપો સીતલસભાવસણ્ઠિતો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બસત્તેસુ ખન્તિમેત્તાનુદ્દયસમ્પન્નેન હિતેસિના અનુકમ્પકેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આપસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આપો અસુચિં સુચિં કરોતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ગામે વા અરઞ્ઞે વા ઉપજ્ઝાયે ઉપજ્ઝાયમત્તેસુ આચરિયે આચરિયમત્તેસુ સબ્બત્થ અનધિકરણેન ભવિતબ્બં અનવસેસકારિના. ઇદં, મહારાજ, આપસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આપો બહુજનપત્થિતો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અપ્પિચ્છસન્તુટ્ઠપવિવિત્તપટિસલ્લાનેન સતતં સબ્બલોકમભિપત્થિતેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આપસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આપો ન કસ્સચિ અહિતમુપદહતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન પરભણ્ડનકલહવિગ્ગહવિવાદરિત્તજ્ઝાનઅરતિજનનં કાયવચીચિત્તેહિ પાપકં ન કરણીયં. ઇદં, મહારાજ, આપસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં મહારાજ, ભગવતા, દેવાતિદેવેન કણ્હજાતકે –

‘‘‘વરઞ્ચે મે અદો સક્ક, સબ્બભૂતાનમિસ્સર;

ન મનો વા સરીરં વા, મં-કતે સક્ક કસ્સચિ;

કદાચિ ઉપહઞ્ઞેથ, એતં સક્ક વરં વરે’’’તિ.

આપઙ્ગપઞ્હો દુતિયો.

૩. તેજઙ્ગપઞ્હો

૩. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘તેજસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, તેજો તિણકટ્ઠસાખાપલાસં ડહતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન યે તે અબ્ભન્તરા વા બાહિરા વા કિલેસા ઇટ્ઠાનિટ્ઠારમ્મણાનુભવના, સબ્બે તે ઞાણગ્ગિના ડહિતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, તેજસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, તેજો નિદ્દયો અકારુણિકો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બકિલેસેસુ કારુઞ્ઞાનુદ્દયા ન કાતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, તેજસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, તેજો સીતં પટિહનતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન વીરિયસન્તાપતેજં અભિજનેત્વા કિલેસા પટિહન્તબ્બા. ઇદં, મહારાજ, તેજસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, તેજો અનુનયપ્પટિઘવિપ્પમુત્તો ઉણ્હમભિજનેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અનુનયપ્પટિઘવિપ્પમુત્તેન તેજોસમેન ચેતસા વિહરિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, તેજસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, તેજો અન્ધકારં વિધમિત્વા [વિધમતિ (સી. પી. ક.)] આલોકં દસ્સયતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અવિજ્જન્ધકારં વિધમિત્વા ઞાણાલોકં દસ્સયિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, તેજસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન સકં પુત્તં રાહુલં ઓવદન્તેન –

‘તેજોસમં [મ. નિ. ૨.૧૧૯], રાહુલ, ભાવનં ભાવેહિ, તેજોસમં હિ તે, રાહુલ, ભાવનં ભાવયતો ઉપ્પન્ના? મનાપામનાપા ફસ્સા ચિત્તં ન પરિયાદાય ઠસ્સન્તી’’’તિ.

તેજઙ્ગપઞ્હો તતિયો.

૪. વાયુઙ્ગપઞ્હો

૪. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘વાયુસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, વાયુ સુપુપ્ફિતવનસણ્ડન્તરં અભિવાયતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન વિમુત્તિવરકુસુમપુપ્ફિતારમ્મણવનન્તરે રમિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, વાયુસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, વાયુ ધરણીરુહપાદપગણે મથયતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન વનન્તરગતેન સઙ્ખારે વિચિનન્તેન કિલેસા મથયિતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, વાયુસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, વાયુ આકાસે ચરતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન લોકુત્તરધમ્મેસુ માનસં સઞ્ચારયિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, વાયુસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, વાયુ ગન્ધં અનુભવતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અત્તનો સીલવરસુરભિગન્ધો [સીલસુરભિગન્દો (સી. પી.)] અનુભવિતબ્બો. ઇદં, મહારાજ, વાયુસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, વાયુ નિરાલયો અનિકેતવાસી, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન નિરાલયમનિકેતમસન્થવેન સબ્બત્થ વિમુત્તેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, વાયુસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન સુત્તનિપાતે –

‘‘‘સન્થવાતો ભયં જાતં, નિકેતા જાયતે રજો;

અનિકેતમસન્થવં, એતં વે મુનિદસ્સન’’’ન્તિ.

વાયુઙ્ગપઞ્હો ચતુત્થો.

૫. પબ્બતઙ્ગપઞ્હો

૫. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘પબ્બતસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, પબ્બતો અચલો અકમ્પિતો [અકમ્પિયો (સી. પી.)] અસમ્પવેધી, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સમ્માનને વિમાનને સક્કારે અસક્કારે ગરુકારે અગરુકારે યસે અયસે નિન્દાય પસંસાય સુખે દુક્ખે ઇટ્ઠાનિટ્ઠેસુ સબ્બત્થ રૂપસદ્દગન્ધરસફોટ્ઠબ્બધમ્મેસુ રજનીયેસુ ન રજ્જિતબ્બં, દુસ્સનીયેસુ ન દુસ્સિતબ્બં, મુય્હનીયેસુ ન મુય્હિતબ્બં, ન કમ્પિતબ્બં ન ચલિતબ્બં, પબ્બતેન વિય અચલેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પબ્બતસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન –

‘‘‘સેલો યથા એકઘનો [એકગ્ઘનો (ક.) ધ. પ. ૮૧ ધમ્મપદે], વાતેન ન સમીરતિ;

એવં નિન્દાપસંસાસુ, ન સમિઞ્જન્તિ પણ્ડિતા’તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પબ્બતો થદ્ધો ન કેનચિ સંસટ્ઠો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન થદ્ધેન અસંસટ્ઠેન ભવિતબ્બં, ન કેનચિ સંસગ્ગો કરણીયો. ઇદં, મહારાજ, પબ્બતસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન –

‘‘‘અસંસટ્ઠં ગહટ્ઠેહિ, અનાગારેહિ ચૂભયં;

અનોકસારિમપ્પિચ્છં, તમહં બ્રૂમિ બ્રાહ્મણ’ન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પબ્બતે બીજં ન વિરૂહતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સકમાનસે કિલેસા ન વિરૂહાપેતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, પબ્બતસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, થેરેન સુભૂતિના –

‘‘‘રાગૂપસંહિતં ચિત્તં, યદા ઉપ્પજ્જતે મમ;

સયંવ પચ્ચવેક્ખામિ [પચ્ચવેક્ખિત્વા (સબ્બત્થ)], એકગ્ગો [એકકો (સબ્બત્થ)] તં દમેમહં.

‘‘‘રજ્જસે [રજ્જસિ (સી.), રઞ્જસિ (પી.)] રજનીયે ચ, દુસ્સનીયે ચ દુસ્સસે;

મુય્હસે [મુય્હસિ (સી.)] મોહનીયે ચ, નિક્ખમસ્સુ વના તુવં.

‘‘‘વિસુદ્ધાનં અયં વાસો, નિમ્મલાનં તપસ્સિનં;

મા ખો વિસુદ્ધં દૂસેસિ, નિક્ખમસ્સુ વના તુવ’ન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પબ્બતો અચ્ચુગ્ગતો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઞાણચ્ચુગ્ગતેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, પબ્બતસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન –

‘‘‘પમાદં અપ્પમાદેન, યદા નુદતિ પણ્ડિતો;

પઞ્ઞાપાસાદમારુય્હ, અસોકો સોકિનિં પજં;

પબ્બતટ્ઠોવ ભૂમટ્ઠે [ભુમ્મટ્ઠે (સી. પી.)], ધીરો બાલે અવેક્ખતી’તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, પબ્બતો અનુન્નતો અનોનતો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઉન્નતાવનતિ ન કરણીયા. ઇદં, મહારાજ, પબ્બતસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ઉપાસિકાય ચૂળસુભદ્દાય સકસમણે પરિકિત્તયમાનાય –

‘‘‘લાભેન ઉન્નતો લોકો, અલાભેન ચ ઓનતો;

લાભાલાભેન એકત્થા [એકટ્ઠા (સી. પી.)], તાદિસા સમણા મમા’’’તિ.

પબ્બતઙ્ગપઞ્હો પઞ્ચમો.

૬. આકાસઙ્ગપઞ્હો

૬. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘આકાસસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, આકાસો સબ્બસો અગય્હો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બસો કિલેસેહિ અગય્હેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આકાસસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આકાસો ઇસિતાપસભૂતદિજગણાનુસઞ્ચરિતો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ‘અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તા’તિ સઙ્ખારેસુ માનસં સઞ્ચારયિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આકાસસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આકાસો સન્તાસનીયો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બભવપટિસન્ધીસુ માનસં ઉબ્બેજયિતબ્બં, અસ્સાદો ન કાતબ્બો. ઇદં, મહારાજ, આકાસસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આકાસો અનન્તો અપ્પમાણો અપરિમેય્યો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અનન્તસીલેન અપરિમિતઞાણેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આકાસસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, આકાસો અલગ્ગો અસત્તો અપ્પતિટ્ઠિતો અપલિબુદ્ધો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન કુલે ગણે લાભે આવાસે પલિબોધે પચ્ચયે સબ્બકિલેસેસુ ચ સબ્બત્થ અલગ્ગેન ભવિતબ્બં, અનાસત્તેન અપ્પતિટ્ઠિતેન અપલિબુદ્ધેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, આકાસસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન સકં પુત્તં રાહુલં ઓવદન્તેન – ‘સેય્યથાપિ, રાહુલ [મ. નિ. ૨.૧૧૯], આકાસો ન કત્થચિ પતિટ્ઠિતો, એવમેવ ખો ત્વં, રાહુલ, આકાસસમં ભાવનં ભાવેહિ, આકાસસમં હિ તે, રાહુલ, ભાવનં ભાવયતો ઉપ્પન્ના મનાપામનાપા ફસ્સા ચિત્તં પરિયાદાય ઠસ્સન્તી’’’તિ.

આકાસઙ્ગપઞ્હો છટ્ઠો.

૭. ચન્દઙ્ગપઞ્હો

૭. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘ચન્દસ્સ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ પઞ્ચ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, ચન્દો સુક્કપક્ખે ઉદયન્તો ઉત્તરુત્તરિં વડ્ઢતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન આચારસીલગુણવત્તપ્પટિપત્તિયા આગમાધિગમે પટિસલ્લાને સતિપટ્ઠાને ઇન્દ્રિયેસુ ગુત્તદ્વારતાય ભોજને મત્તઞ્ઞુતાય જાગરિયાનુયોગે ઉત્તરુત્તરિં વડ્ઢિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ચન્દસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચન્દો ઉળારાધિપતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઉળારેન છન્દાધિપતિના ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ચન્દસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચન્દો નિસાય ચરતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન પવિવિત્તેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ચન્દસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચન્દો વિમાનકેતુ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સીલકેતુના ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ચન્દસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચન્દો આયાચિતપત્થિતો ઉદેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન આયાચિતપત્થિતેન કુલાનિ ઉપસઙ્કમિતબ્બાનિ. ઇદં, મહારાજ, ચન્દસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન સંયુત્તનિકાયવરે ‘ચન્દૂપમા, ભિક્ખવે, કુલાનિ ઉપસઙ્કમથ, અપકસ્સેવ કાયં અપકસ્સ ચિત્તં નિચ્ચનવકા કુલેસુ અપ્પગબ્ભા’’’તિ [અપ્પગબ્બાતિ (ક.) સં. નિ. ૨.૧૪૬].

ચન્દઙ્ગપઞ્હો સત્તમો.

૮. સૂરિયઙ્ગપઞ્હો

૮. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘સૂરિયસ્સ [સુરિયસ્સ (સી. સ્યા. પી.)] સત્ત અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ સત્ત અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, સૂરિયો સબ્બં ઉદકં પરિસોસેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બકિલેસા અનવસેસં પરિસોસેતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સૂરિયો તમન્ધકારં વિધમતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સબ્બં રાગતમં દોસતમં મોહતમં માનતમં દિટ્ઠિતમં કિલેસતમં સબ્બં દુચ્ચરિતતમં વિધમયિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સૂરિયો અભિક્ખણં ચરતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અભિક્ખણં યોનિસો મનસિકારો કાતબ્બો. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સૂરિયો રંસિમાલી, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન આરમ્મણમાલિના ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સૂરિયો મહાજનકાયં સન્તાપેન્તો ચરતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન આચારસીલગુણવત્તપ્પટિપત્તિયા ઝાનવિમોક્ખસમાધિસમાપત્તિઇન્દ્રિયબલબોજ્ઝઙ્ગસતિપટ્ઠાનસમ્મપ્પધાનઇદ્ધિપાદેહિ સદેવકો લોકો સન્તાપયિતબ્બો. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ પઞ્ચમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સૂરિયો રાહુભયા ભીતો ચરતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન દુચ્ચરિતદુગ્ગતિવિસમકન્તારવિપાકવિનિપાતકિલેસજાલજટિતે દિટ્ઠિસઙ્ઘાટપટિમુક્કે કુપથપક્ખન્દે કુમ્મગ્ગપટિપન્ને [કુમગ્ગપટિપન્ને (સ્યા. ક.)] સત્તે દિસ્વા મહતા સંવેગભયેન માનસં સંવેજેતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ છટ્ઠં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સૂરિયો કલ્યાણપાપકે દસ્સેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ઇન્દ્રિયબલબોજ્ઝઙ્ગસતિપટ્ઠાનસમ્મપ્પધાનઇદ્ધિપાદલોકિયલોકુત્તરધમ્મા દસ્સેતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, સૂરિયસ્સ સત્તમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, થેરેન વઙ્ગીસેન –

‘‘‘યથાપિ સૂરિયો ઉદયન્તો, રૂપં દસ્સેતિ પાણિનં;

સુચિઞ્ચ અસુચિઞ્ચાપિ, કલ્યાણઞ્ચાપિ પાપકં.

‘‘‘તથા ભિક્ખુ ધમ્મધરો, અવિજ્જાપિહિતં જનં;

પથં દસ્સેતિ વિવિધં, આદિચ્ચોવુદયં યથા’’’તિ.

સૂરિયઙ્ગપઞ્હો અટ્ઠમો.

૯. સક્કઙ્ગપઞ્હો

૯. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘સક્કસ્સ તીણિ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ તીણિ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, સક્કો એકન્તસુખસમપ્પિતો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન એકન્તપવિવેકસુખાભિરતેન ભવિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, સક્કસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સક્કો દેવે દિસ્વા પગ્ગણ્હાતિ, હાસમભિજનેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન કુસલેસુ ધમ્મેસુ અલીનમતન્દિતં સન્તં માનસં પગ્ગહેતબ્બં, હાસમભિજનેતબ્બં, ઉટ્ઠહિતબ્બં ઘટિતબ્બં વાયમિતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, સક્કસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, સક્કસ્સ અનભિરતિ નુપ્પજ્જતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન સુઞ્ઞાગારે અનભિરતિ ન ઉપ્પાદેતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, સક્કસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, થેરેન સુભૂતિના –

‘‘‘સાસને તે મહાવીર, યતો પબ્બજિતો અહં;

નાભિજાનામિ ઉપ્પન્નં, માનસં કામસંહિત’’’ન્તિ.

સક્કઙ્ગપઞ્હો નવમો.

૧૦. ચક્કવત્તિઙ્ગપઞ્હો

૧૦. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ‘ચક્કવત્તિસ્સ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’તિ યં વદેસિ, કતમાનિ તાનિ ચત્તારિ અઙ્ગાનિ ગહેતબ્બાની’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, ચક્કવત્તી ચતૂહિ સઙ્ગહવત્થૂહિ જનં સઙ્ગણ્હાતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન ચતસ્સન્નં પરિસાનં માનસં સઙ્ગહેતબ્બં અનુગ્ગહેતબ્બં સમ્પહંસેતબ્બં. ઇદં, મહારાજ, ચક્કવત્તિસ્સ પઠમં અઙ્ગં ગહેતબ્બં.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચક્કવત્તિસ્સ વિજિતે ચોરા ન ઉટ્ઠહન્તિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન કામરાગબ્યાપાદવિહિંસાવિતક્કા ન ઉપ્પાદેતબ્બા. ઇદં, મહારાજ, ચક્કવત્તિસ્સ દુતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન –

‘‘‘વિતક્કૂપસમે ચ યો રતો, અસુભં ભાવયતે [ભાવયતી (સ્યા.) ધ. પ. ૩૫૦ ધમ્મપદે] સદા સતો;

એસ ખો બ્યન્તિકાહિતિ, એસ છેચ્છતિ મારબન્ધન’ન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચક્કવત્તી દિવસે દિવસે સમુદ્દપરિયન્તં મહાપથવિં અનુયાયતિ કલ્યાણપાપકાનિ વિચિનમાનો, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન કાયકમ્મં વચીકમ્મં મનોકમ્મં દિવસે દિવસે પચ્ચવેક્ખિતબ્બં ‘કિં નુ ખો મે ઇમેહિ તીહિ ઠાનેહિ અનુપવજ્જસ્સ દિવસો વીતિવત્તતી’તિ. ઇદં, મહારાજ, ચક્કવત્તિસ્સ તતિયં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન અઙ્ગુત્તરનિકાયવરે –

‘કથમ્ભૂતસ્સ મે રત્તિન્દિવા વીતિવત્તન્તીતિ [વીતિપતન્તીતિ (સી. પી.)] પબ્બજિતેન અભિણ્હં પચ્ચવેક્ખિતબ્બ’ન્તિ.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, ચક્કવત્તિસ્સ અબ્ભન્તરબાહિરારક્ખા સુસંવિહિતા હોતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, યોગિના યોગાવચરેન અબ્ભન્તરાનં બાહિરાનં કિલેસાનં આરક્ખાય સતિદોવારિકો ઠપેતબ્બો. ઇદં, મહારાજ, ચક્કવત્તિસ્સ ચતુત્થં અઙ્ગં ગહેતબ્બં. ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા દેવાતિદેવેન –

‘સતિદોવારિકો, ભિક્ખવે, અરિયસાવકો અકુસલં પજહતિ કુસલં ભાવેતિ, સાવજ્જં પજહતિ, અનવજ્જં ભાવેતિ, સુદ્ધમત્તાનં પરિહરતી’’’તિ.

ચક્કવત્તિઙ્ગપઞ્હો દસમો.

પથવીવગ્ગો તતિયો.

તસ્સુદ્દાનં –

પથવી આપો ચ તેજો ચ, વાયો ચ પબ્બતેન ચ;

આકાસો ચન્દસૂરિયો ચ, સક્કો ચ ચક્કવત્તિનાતિ.