૮. ધમ્માભિસમયપઞ્હો

૮. ‘‘ભન્તે નાગસેન, યે તે સમ્મા પટિપજ્જન્તિ, તેસં સબ્બેસં યેવ ધમ્માભિસમયો હોતિ, ઉદાહુ કસ્સચિ ન હોતી’’તિ? ‘‘કસ્સચિ, મહારાજ, હોતિ, કસ્સચિ ન હોતી’’તિ. ‘‘કસ્સ ભન્તે હોતિ, કસ્સ ન હોતી’’તિ? ‘‘તિરચ્છાનગતસ્સ, મહારાજ, સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ, પેત્તિવિસયૂપપન્નસ્સ…પે… મિચ્છાદિટ્ઠિકસ્સ…પે… કુહકસ્સ…પે… માતુઘાતકસ્સ…પે… પિતુઘાતકસ્સ…પે… અરહન્તઘાતકસ્સ…પે… સઙ્ઘભેદકસ્સ…પે… લોહિતુપ્પાદકસ્સ…પે… થેય્યસંવાસકસ્સ…પે… તિત્થિયપક્કન્તસ્સ…પે… ભિક્ખુનિદૂસકસ્સ…પે… તેરસન્નં ગરુકાપત્તીનં અઞ્ઞતરં આપજ્જિત્વા અવુટ્ઠિતસ્સ…પે… પણ્ડકસ્સ…પે… ઉભતોબ્યઞ્જનકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ…પે… યોપિ મનુસ્સદહરકો ઊનકસત્તવસ્સિકો, તસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ. ઇમેસં ખો, મહારાજ, સોળસન્નં પુગ્ગલાનં સુપ્પટિપન્નાનમ્પિ ધમ્માભિસમયો ન હોતી’’તિ.

‘‘ભન્તે નાગસેન, યે તે પન્નરસ પુગ્ગલા વિરુદ્ધા યેવ, તેસં ધમ્માભિસમયો હોતુ વા મા વા હોતુ, અથ કેન કારણેન મનુસ્સદહરકસ્સ ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ? એત્થ તાવ પઞ્હો ભવતિ ‘નનુ નામ દહરકસ્સ ન રાગો હોતિ, ન દોસો હોતિ, ન મોહો હોતિ, ન માનો હોતિ, ન મિચ્છાદિટ્ઠિ હોતિ, ન અરતિ હોતિ, ન કામવિતક્કો હોતિ, અમિસ્સિતો કિલેસેહિ, સો નામ દહરકો યુત્તો ચ પત્તો ચ અરહતિ ચ ચત્તારિ સચ્ચાનિ એકપટિવેધેન પટિવિજ્ઝિતુ’’’ન્તિ.

‘‘તઞ્ઞેવેત્થ, મહારાજ, કારણં, યેનાહં કારણેન ભણામિ ‘ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતી’તિ. યદિ, મહારાજ, ઊનકસત્તવસ્સિકો રજનીયે રજ્જેય્ય, દુસ્સનીયે દુસ્સેય્ય, મોહનીયે મુય્હેય્ય, મદનીયે મજ્જેય્ય, દિટ્ઠિં વિજાનેય્ય, રતિઞ્ચ અરતિઞ્ચ વિજાનેય્ય, કુસલાકુસલં વિતક્કેય્ય, ભવેય્ય તસ્સ ધમ્માભિસમયો, અપિ ચ, મહારાજ, ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ ચિત્તં અબલં દુબ્બલં પરિત્તં અપ્પં થોકં મન્દં અવિભૂતં, અસઙ્ખતા નિબ્બાનધાતુ ગરુકા ભારિકા વિપુલા મહતી. ઊનકસત્તવસ્સિકો, મહારાજ, તેન દુબ્બલેન ચિત્તેન પરિત્તકેન મન્દેન અવિભૂતેન ન સક્કોતિ ગરુકં ભારિકં વિપુલં મહતિં અસઙ્ખતં નિબ્બાનધાતું પટિવિજ્ઝિતું.

‘‘યથા, મહારાજ, સિનેરુપબ્બતરાજા ગરુકો ભારિકો વિપુલો મહન્તો, અપિ નુ ખો તં, મહારાજ, પુરિસો અત્તનો પાકતિકેન થામબલવીરિયેન સક્કુણેય્ય સિનેરુપબ્બતરાજાનં ઉદ્ધરિતુ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કેન કારણેન મહારાજા’’તિ? ‘‘દુબ્બલત્તા, ભન્તે, પુરિસસ્સ, મહન્તત્તા સિનેરુપબ્બતરાજસ્સા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ ચિત્તં અબલં દુબ્બલં પરિત્તં અપ્પં થોકં મન્દં અવિભૂતં, અસઙ્ખતા નિબ્બાનધાતુ ગરુકા ભારિકા વિપુલા મહતી. ઊનકસત્તવસ્સિકો તેન દુબ્બલેન ચિત્તેન પરિત્તેન મન્દેન અવિભૂતેન ન સક્કોતિ ગરુકં ભારિકં વિપુલં મહતિં અસઙ્ખતં નિબ્બાનધાતું પટિવિજ્ઝિતું, તેન કારણેન ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, અયં મહાપથવી દીઘા આયતા પુથુલા વિત્થતા વિસાલા વિત્થિણ્ણા વિપુલા મહન્તા, અપિ નુ ખો તં, મહારાજ, મહાપથવિં સક્કા પરિત્તકેન ઉદકબિન્દુકેન તેમેત્વા ઉદકચિક્ખલ્લં કાતુ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કેન કારણેન, મહારાજા’’તિ? ‘‘પરિત્તત્તા, ભન્તે, ઉદકબિન્દુસ્સ, મહન્તત્તા મહાપથવિયા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ ચિત્તં અબલં દુબ્બલં પરિત્તં અપ્પં થોકં મન્દં અવિભૂતં, અસઙ્ખતા નિબ્બાનધાતુ દીઘા આયતા પુથુલા વિત્થતા વિસાલા વિત્થિણ્ણા વિપુલા મહન્તા. ઊનકસત્તવસ્સિકો તેન દુબ્બલેન ચિત્તેન પરિત્તકેન મન્દેન અવિભૂતેન ન સક્કોતિ મહતિં અસઙ્ખતં નિબ્બાનધાતું પટિવિજ્ઝિતું, તેન કારણેન ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, અબલદુબ્બલપરિત્તઅપ્પથોકમન્દગ્ગિ ભવેય્ય, અપિ નુ ખો, મહારાજ, તાવતકેન મન્દેન અગ્ગિના સક્કા સદેવકે લોકે અન્ધકારં વિધમિત્વા આલોકં દસ્સેતુ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કેન કારણેન મહારાજા’’તિ? ‘‘મન્દત્તા, ભન્તે, અગ્ગિસ્સ, લોકસ્સ મહન્તત્તા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ ચિત્તં અબલં દુબ્બલં પરિત્તં અપ્પં થોકં મન્દં અવિભૂતં, મહતા ચ અવિજ્જન્ધકારેન પિહિતં. તસ્મા દુક્કરં ઞાણાલોકં દસ્સયિતું, તેન કારણેન ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, આતુરો કિસો અણુપરિમિતકાયો સાલકકિમિ હત્થિનાગં તિધા પભિન્નં નવાયતં તિવિત્થતં દસપરિણાહં અટ્ઠરતનિકં સકટ્ઠાનમુપગતં દિસ્વા ગિલિતું પરિકડ્ઢેય્ય, અપિ નુ ખો સો, મહારાજ, સાલકકિમિ સક્કુણેય્ય તં હત્થિનાગં ગિલિતુ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કેન કારણેન, મહારાજા’’તિ? ‘‘પરિત્તત્તા, ભન્તે, સાલકકિમિસ્સ, મહન્તત્તા હત્થિનાગસ્સા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ ચિત્તં અબલં દુબ્બલં પરિત્તં અપ્પં થોકં મન્દં અવિભૂતં, મહતી અસઙ્ખતા નિબ્બાનધાતુ. સો તેન દુબ્બલેન ચિત્તેન પરિત્તકેન મન્દેન અવિભૂતેન ન સક્કોતિ મહતિં અસઙ્ખતં નિબ્બાનધાતું પટિવિજ્ઝિતું, તેન કારણેન ઊનકસત્તવસ્સિકસ્સ સુપ્પટિપન્નસ્સાપિ ધમ્માભિસમયો ન હોતી’’તિ. ‘‘સાધુ, ભન્તે નાગસેન, એવમેતં તથા સમ્પટિચ્છામી’’તિ.

ધમ્માભિસમયપઞ્હો અટ્ઠમો.