૯. ઉદકસત્તજીવપઞ્હો

૯. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ઇમં ઉદકં અગ્ગિમ્હિ તપ્પમાનં ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સદ્દાયતિ બહુવિધં, કિં નુ ખો, ભન્તે નાગસેન, ઉદકં જીવતિ, કિં કીળમાનં સદ્દાયતિ, ઉદાહુ અઞ્ઞેન પટિપીળિતં સદ્દાયતી’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજ, ઉદકં જીવતિ, નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અપિ ચ, મહારાજ, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સદ્દાયતિ બહુવિધ’’ન્તિ.

‘‘ભન્તે નાગસેન, ઇધેકચ્ચે તિત્થિયા ઉદકં જીવતીતિ સીતોદકં પટિક્ખિપિત્વા ઉદકં તાપેત્વા વેકતિકવેકતિકં પરિભુઞ્જન્તિ, તે તુમ્હે ગરહન્તિ પરિભવન્તિ ‘એકિન્દ્રિયં સમણા સક્યપુત્તિયા જીવં વિહેઠેન્તી’તિ, તં તેસં ગરહં પરિભવં વિનોદેહિ અપનેહિ નિચ્છારેહી’’તિ. ‘‘ન હિ, મહારાજ, ઉદકં જીવતિ, નત્થિ, મહારાજ, ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અપિ ચ, મહારાજ, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સદ્દાયતિ બહુવિધં.

‘‘યથા, મહારાજ, ઉદકં સોબ્ભસરસરિતદહતળાકકન્દરપદરઉદપાનનિન્નપોક્ખરણિગતં વાતાતપવેગસ્સ મહન્તતાય પરિયાદિયતિ પરિક્ખયં ગચ્છતિ, અપિ નુ તત્થ ઉદકં ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સદ્દાયતિ બહુવિધ’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘યદિ, મહારાજ, ઉદકં જીવેય્ય, તત્થાપિ ઉદકં સદ્દાયેય્ય, ઇમિનાપિ, મહારાજ, કારણેન જાનાહિ ‘નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સદ્દાયતિ બહુવિધ’ન્તિ.

‘‘અપરમ્પિ, મહારાજ, ઉત્તરિં કારણં સુણોહિ ‘નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં સદ્દાયતી’તિ. યદા પન, મહારાજ, ઉદકં તણ્ડુલેહિ સમ્મિસ્સિતં ભાજનગતં હોતિ પિહિતં ઉદ્ધને અઠપિતં, અપિ નુ તત્થ ઉદકં સદ્દાયતી’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, અચલં હોતિ સન્તસન્ત’’ન્તિ. ‘‘તં યેવ પન, મહારાજ, ઉદકં ભાજનગતં અગ્ગિં ઉજ્જાલેત્વા ઉદ્ધને ઠપિતં હોતિ, અપિ નુ તત્થ ઉદકં અચલં હોતિ સન્તસન્ત’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, ચલતિ ખુબ્ભતિ લુળતિ આવિલતિ ઊમિજાતં હોતિ, ઉદ્ધમધો દિસાવિદિસં ગચ્છતિ, ઉત્તરતિ પતરતિ ફેણમાલી હોતીતિ. કિસ્સ પન તં, મહારાજ, પાકતિકં ઉદકં ન ચલતિ સન્તસન્તં હોતિ, કિસ્સ પન અગ્ગિગતં ચલતિ ખુબ્ભતિ લુળતિ આવિલતિ ઊમિજાતં હોતિ, ઉદ્ધમધો દિસાવિદિસં ગચ્છતિ, ઉત્તરતિ પતરતિ ફેણમાલી હોતી’’તિ? ‘‘પાકતિકં, ભન્તે, ઉદકં ન ચલતિ, અગ્ગિકતં પન ઉદકં અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ચિચ્ચિટાયતિ ચિટિચિટાયતિ સદ્દાયતિ બહુવિધ’’ન્તિ. ‘‘ઇમિનાપિ મહારાજ, કારણેન જાનાહિ ‘નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં સદ્દાયતી’તિ.

‘‘અપરમ્પિ, મહારાજ, ઉત્તરં કારણં સુણોહિ, નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં સદ્દાયતિ. હોતિ તં, મહારાજ, ઉદકં ઘરે ઘરે ઉદકવારકગતં પિહિત’’ન્તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘અપિ નુ તં, મહારાજ, ઉદકં ચલતિ ખુબ્ભતિ લુળતિ આવિલતિ ઊમિજાતં હોતિ, ઉદ્ધમધો દિસાવિદિસં ગચ્છતિ, ઉત્તરતિ પતરતિ ફેણમાલી હોતી’’તિ. ‘‘ન હિ, ભન્તે, અચલં તં હોતિ પાકતિકં ઉદકવારકગતં ઉદક’’ન્તિ.

‘‘સુતપુબ્બં પન તયા, મહારાજ, ‘મહાસમુદ્દે ઉદકં ચલતિ ખુબ્ભતિ લુળતિ આવિલતિ ઊમિજાતં હોતિ, ઉદ્ધમધો દિસાવિદિસં ગચ્છતિ, ઉત્તરતિ પતરતિ ફેણમાલી હોતિ, ઉસ્સક્કિત્વા ઓસ્સક્કિત્વા [ઓસ્સક્કિત્વા’’તિ પદં સી. પી. પોત્થકેસુ નત્થિ] વેલાય પહરતિ સદ્દાયતિ બહુવિધ’’’ન્તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, સુતપુબ્બં એતં મયા દિટ્ઠપુબ્બઞ્ચ ‘મહાસમુદ્દે ઉદકં હત્થસતમ્પિ દ્વેપિ હત્થસતાનિ ગગને ઉસ્સક્કતી’’’તિ. ‘‘કિસ્સ, મહારાજ, ઉદકવારકગતં ઉદકં ન ચલતિ ન સદ્દાયતિ, કિસ્સ પન મહાસમુદ્દે ઉદકં ચલતિ સદ્દાયતી’’તિ? ‘‘વાતવેગસ્સ મહન્તતાય, ભન્તે, મહાસમુદ્દે ઉદકં ચલતિ સદ્દાયતિ, ઉદકવારકગતં ઉદકં અઘટ્ટિતં કેહિચિ ન ચલતિ ન સદ્દાયતી’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, વાતવેગસ્સ મહન્તતાય મહાસમુદ્દે ઉદકં ચલતિ સદ્દાયતિ એવમેવ અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં સદ્દાયતી’’તિ.

‘‘નનુ, મહારાજ, ભેરિપોક્ખરં સુક્ખં સુક્ખેન ગોચમ્મેન ઓનન્ધન્તી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’. ‘‘અપિ નુ, મહારાજ, ભેરિયા જીવો વા સત્તો વા અત્થી’’તિ. ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિસ્સ પન, મહારાજ, ભેરી સદ્દાયતી’’તિ? ‘‘ઇત્થિયા વા, ભન્તે, પુરિસસ્સ વા તજ્જેન વાયામેના’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, ઇત્થિયા વા પુરિસસ્સ વા તજ્જેન વાયામેન ભેરી સદ્દાયતિ, એવમેવ અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં સદ્દાયતિ. ઇમિનાપિ, મહારાજ, કારણેન જાનાહિ ‘નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા, અગ્ગિસન્તાપવેગસ્સ મહન્તતાય ઉદકં સદ્દાયતી’તિ.

‘‘મય્હમ્પિ તાવ, મહારાજ, તવ પુચ્છિતબ્બં અત્થિ, એવમેસો પઞ્હો સુવિનિચ્છિતો હોતિ, કિં નુ ખો, મહારાજ, સબ્બેહિપિ ભાજનેહિ ઉદકં તપ્પમાનં સદ્દાયતિ, ઉદાહુ એકચ્ચેહિ યેવ ભાજનેહિ તપ્પમાનં સદ્દાયતી’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, સબ્બેહિપિ ભાજનેહિ ઉદકં તપ્પમાનં સદ્દાયતિ, એકચ્ચેહિ યેવ ભાજનેહિ ઉદકં તપ્પમાનં સદ્દાયતી’’તિ. ‘‘તેન હિ, મહારાજ, જહિતોસિ સકસમયં, પચ્ચાગતોસિ મમ વિસયં, નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વા. યદિ, મહારાજ, સબ્બેહિપિ ભાજનેહિ ઉદકં તપ્પમાનં સદ્દાયેય્ય, યુત્તમિદં ‘ઉદકં જીવતી’તિ વત્તું. ન હિ, મહારાજ, ઉદકં દ્વયં હોતિ, યં સદ્દાયતિ, તં જીવતિ, યં ન સદ્દાયતિ, તં ન જીવતીતિ. યદિ, મહારાજ, ઉદકં જીવેય્ય, મહન્તાનં હત્થિનાગાનં ઉસ્સન્નકાયાનં પભિન્નાનં સોણ્ડાય ઉસ્સિઞ્ચિત્વા મુખે પક્ખિપિત્વા કુચ્છિં પવેસયન્તાનં, તમ્પિ ઉદકં તેસં દન્તન્તરે ચિપ્પિયમાનં સદ્દાયેય્ય. હત્થસતિકાપિ મહાનાવા ગરુકા ભારિકા અનેકસતસહસ્સભારપરિપૂરા મહાસમુદ્દે વિચરન્તિ, તાહિપિ ચિપ્પિયમાનં ઉદકં સદ્દાયેય્ય. મહતિમહન્તાપિ મચ્છા અનેકસતયોજનિકકાયા તિમી તિમિઙ્ગલા તિમિરપિઙ્ગલા અબ્ભન્તરે નિમુગ્ગા મહાસમુદ્દે નિવાસટ્ઠાનતાય પટિવસન્તા મહાઉદકધારા આચમન્તિ ધમન્તિ ચ, તેસમ્પિ તં દન્તન્તરેપિ ઉદરન્તરેપિ ચિપ્પિયમાનં ઉદકં સદ્દાયેય્ય. યસ્મા ચ ખો, મહારાજ, એવરૂપેહિ એવરૂપેહિ મહન્તેહિ પટિપીળનેહિ પટિપીળિતં ઉદકં ન સદ્દાયતિ તસ્માપિ નત્થિ ઉદકે જીવો વા સત્તો વાતિ, એવમેતં, મહારાજ, ધારેહી’’તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે નાગસેન, દોસાગતો પઞ્હો અનુચ્છવિકાય વિભત્તિયા વિભત્તો, યથા નામ, ભન્તે નાગસેન, મહગ્ઘં મણિરતનં છેકં આચરિયં કુસલં સિક્ખિતં મણિકારં પાપુણિત્વા કિત્તિં લભેય્ય થોમનં પસંસં, મુત્તારતનં વા મુત્તિકં દુસ્સરતનં વા દુસ્સિકં, લોહિતચન્દનં વા ગન્ધિકં પાપુણિત્વા કિત્તિં લભેય્ય થોમનં પસંસં. એવમેવ ખો, ભન્તે નાગસેન, દોસાગતો [દેસાગતો (સી. પી.)] પઞ્હો અનુચ્છવિકાય વિભત્તિયા વિભત્તો, એવમેતં તથા સમ્પટિચ્છામી’’તિ.

ઉદકસત્તજીવપઞ્હો નવમો.

બુદ્ધવગ્ગો પઠમો.

ઇમસ્મિં વગ્ગે નવ પઞ્હા.