૭. અભિસમયન્તરાયકરપઞ્હો

૭. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ઇધ યો કોચિ ગિહી પારાજિકં અજ્ઝાપન્નો ભવેય્ય, સો અપરેન સમયેન પબ્બાજેય્ય, અત્તનાપિ સો ન જાનેય્ય ‘ગિહિપારાજિકં અજ્ઝાપન્નોસ્મી’તિ, નપિ તસ્સ અઞ્ઞો કોચિ આચિક્ખેય્ય ‘ગિહિપારાજિકં અજ્ઝાપન્નોસી’તિ. સો ચ તથત્તાય પટિપજ્જેય્ય, અપિ નુ તસ્સ ધમ્માભિસમયો ભવેય્યા’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘કેન, ભન્તે, કારણેના’’તિ? ‘‘યો તસ્સ હેતુ ધમ્માભિસમયાય, સો તસ્સ સમુચ્છિન્નો, તસ્મા ધમ્માભિસમયો ન ભવતી’’તિ.

‘‘ભન્તે નાગસેન, તુમ્હે ભણથ ‘જાનન્તસ્સ કુક્કુચ્ચં હોતિ, કુક્કુચ્ચે સતિ આવરણં હોતિ, આવટે ચિત્તે ધમ્માભિસમયો ન હોતી’તિ. ઇમસ્સ પન અજાનન્તસ્સ અકુક્કુચ્ચજાતસ્સ સન્તચિત્તસ્સ વિહરતો કેન કારણેન ધમ્માભિસમયો ન હોતિ, વિસમેન વિસમેનેસો પઞ્હો ગચ્છતિ, ચિન્તેત્વા વિસજ્જેથા’’તિ.

‘‘રુહતિ, મહારાજ, સુકટ્ઠે સુકલલે મણ્ડખેત્તે સારદં સુખસયિતં બીજ’’ન્તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘અપિ નુ, મહારાજ, તઞ્ઞેવ બીજં ઘનસેલસિલાતલે રુહેય્યા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિસ્સ પન, મહારાજ, તઞ્ઞેવ બીજં કલલે રુહતિ, કિસ્સ ઘનસેલે ન રુહતી’’તિ? ‘‘નત્થિ, ભન્તે, તસ્સ બીજસ્સ રુહનાય ઘનસેલે હેતુ, અહેતુના બીજં ન રુહતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યેન હેતુના તસ્સ ધમ્માભિસમયો ભવેય્ય, સો તસ્સ હેતુ સમુચ્છિન્નો, અહેતુના ધમ્માભિસમયો ન હોતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, દણ્ડલેડ્ડુલગુળમુગ્ગરા પથવિયા ઠાનમુપગચ્છન્તિ, અપિ નુ, મહારાજ, તે યેવ દણ્ડલેડ્ડુલગુળમુગ્ગરા ગગને ઠાનમુપગચ્છન્તી’’તિ? ‘‘ન હિ ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં પનેત્થ, મહારાજ, કારણં, યેન કારણેન તે યેવ દણ્ડલેડ્ડુલગુળમુગ્ગરા પથવિયા ઠાનમુપગચ્છન્તિ, કેન કારણેન ગગને ન તિટ્ઠન્તી’’તિ? ‘‘નત્થિ, ભન્તે, તેસં દણ્ડલેડ્ડુલગુળમુગ્ગરાનં પતિટ્ઠાનાય આકાસે હેતુ, અહેતુના ન તિટ્ઠન્તી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, તસ્સ તેન દોસેન અભિસમયહેતુ સમુચ્છિન્નો, હેતુસમુગ્ઘાતે અહેતુના અભિસમયો ન હોતીતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, થલે અગ્ગિ જલતિ, અપિ નુ ખો, મહારાજ, સો યેવ અગ્ગિ ઉદકે જલતી’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં પનેત્થ, મહારાજ, કારણં, યેન કારણેન સો યેવ અગ્ગિ થલે જલતિ, કેન કારણેન ઉદકે ન જલતી’’તિ? ‘‘નત્થિ, ભન્તે, અગ્ગિસ્સ જલનાય ઉદકે હેતુ, અહેતુના ન જલતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, તસ્સ તેન દોસેન અભિસમયહેતુ સમુચ્છિન્નો, હેતુસમુગ્ઘાતે અહેતુના ધમ્માભિસમયો ન હોતી’’તિ.

‘‘ભન્તે નાગસેન, પુનપેતં અત્થં ચિન્તેહિ, ન મે તત્થ ચિત્તસઞ્ઞત્તિ ભવતિ, અજાનન્તસ્સ અસતિ કુક્કુચ્ચે આવરણં હોતીતિ, કારણેન મં સઞ્ઞાપેહી’’તિ. ‘‘અપિ નુ, મહારાજ, વિસં હલાહલં અજાનન્તેન ખાયિતં જીવિતં હરતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, અજાનન્તેનપિ કતં પાપં અભિસમયન્તરાયકરં હોતિ.

‘‘અપિ નુ, મહારાજ, અગ્ગિ અજાનિત્વા અક્કમન્તં ડહતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, અજાનન્તેનપિ કતં પાપં અભિસમયન્તરાયકરં હોતિ.

‘‘અપિ નુ, મહારાજ, અજાનન્તં આસીવિસો ડંસિત્વા જીવિતં હરતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, અજાનન્તેનપિ કતં પાપં અભિસમયન્તરાયકરં હોતિ.

‘‘નનુ, મહારાજ, કાલિઙ્ગરાજા સમણકોલઞ્ઞો સત્તરતનપરિકિણ્ણો હત્થિરતનમભિરુય્હ કુલદસ્સનાય ગચ્છન્તો અજાનન્તોપિ નાસક્ખિ બોધિમણ્ડસ્સ ઉપરિતો ગન્તું, ઇદમેત્થ, મહારાજ, કારણં, યેન કારણેન અજાનન્તેનપિ કતં પાપં અભિસમયન્તરાયકરં હોતી’’તિ? ‘‘જિનભાસિતં, ભન્તે નાગસેન, કારણં ન સક્કા પટિક્કોસિતું, એસોવેતસ્સ અત્થો તથા સમ્પટિચ્છામી’’તિ.

અભિસમયન્તરાયકરપઞ્હો સત્તમો.