૩. વત્થગુય્હનિદસ્સનપઞ્હો

૩. ‘‘ભન્તે નાગસેન, ભાસિતમ્પેતં તથાગતેન –

‘‘‘કાયેન સંવરો સાધુ [ધ. પ. ૩૬૧], સાધુ વાચાય સંવરો;

મનસા સંવરો સાધુ, સાધુ સબ્બત્થ સંવરો’તિ.

‘‘પુન ચ તથાગતો ચતુન્નં પરિસાનં મજ્ઝે નિસીદિત્વા પુરતો દેવમનુસ્સાનં સેલસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ કોસોહિતં વત્થગુય્હં દસ્સેસિ. યદિ, ભન્તે નાગસેન, ભગવતા ભણિતં ‘કાયેન સંવરો સાધૂ’તિ, તેન હિ સેલસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ કોસોહિતં વત્થગુય્હં દસ્સેસીતિ યં વચનં, તં મિચ્છા. યદિ સેલસ્સ બ્રાહ્મણસ્સ કોસોહિતં વત્થગુય્હં દસ્સેતિ, તેન હિ ‘કાયેન સંવરો સાધૂ’તિ તમ્પિ વચનં મિચ્છા. અયમ્પિ ઉભતો કોટિકો પઞ્હો તવાનુપ્પત્તો, સો તયા નિબ્બાહિતબ્બો’’તિ.

‘‘ભાસિતમ્પેતં, મહારાજ, ભગવતા ‘કાયેન સંવરો સાધૂ’તિ, સેલસ્સ ચ બ્રાહ્મણસ્સ કોસોહિતં વત્થગુય્હં દસ્સિતં. યસ્સ ખો, મહારાજ, તથાગતે કઙ્ખા ઉપ્પન્ના, તસ્સ બોધનત્થાય ભગવા ઇદ્ધિયા તપ્પટિભાગં કાયં દસ્સેતિ, સો યેવ તં પાટિહારિયં પસ્સતી’’તિ.

‘‘કો પનેતં, ભન્તે નાગસેન, સદ્દહિસ્સતિ, યં પરિસગતો એકો યેવ તં ગુય્હં પસ્સતિ, અવસેસા તત્થેવ વસન્તા ન પસ્સન્તીતિ. ઇઙ્ઘ મે ત્વં તત્થ કારણં ઉપદિસ, કારણેન મં સઞ્ઞાપેહી’’તિ. ‘‘દિટ્ઠપુબ્બો પન તયા, મહારાજ, કોચિ બ્યાધિતો પુરિસો પરિકિણ્ણો ઞાતિમિત્તેહી’’તિ. ‘‘આમ ભન્તે’’તિ. ‘‘અપિ નુ ખો સા, મહારાજ, પરિસા પસ્સતેતં વેદનં, યાય સો પુરિસો વેદનાય વેદયતી’’તિ. ‘‘ન હિ ભન્તે, અત્તના યેવ સો, ભન્તે, પુરિસો વેદયતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યસ્સેવ તથાગતે કઙ્ખા ઉપ્પન્ના, તસ્સેવ તથાગતો બોધનત્થાય ઇદ્ધિયા તપ્પટિભાગં કાયં દસ્સેતિ, સો યેવ તં પાટિહારિયં પસ્સતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, કઞ્ચિદેવ પુરિસં ભૂતો આવિસેય્ય, અપિ નુ ખો સા, મહારાજ, પરિસા પસ્સતિ તં ભૂતાગમન’’ન્તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, સો યેવ આતુરો તસ્સ ભૂતસ્સ આગમનં પસ્સતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યસ્સેવ તથાગતે કઙ્ખા ઉપ્પન્ના, તસ્સેવ તથાગતો બોધનત્થાય ઇદ્ધિયા તપ્પટિભાગં કાયં દસ્સેતિ, સો યેવ તં પાટિહારિયં પસ્સતી’’તિ.

‘‘દુક્કરં, ભન્તે નાગસેન, ભગવતા કતં, યં એકસ્સપિ અદસ્સનીયં, તં દસ્સેન્તેના’’તિ. ‘‘ન, મહારાજ, ભગવા ગુય્હં દસ્સેસિ, ઇદ્ધિયા પન છાયં દસ્સેસી’’તિ. ‘‘છાયાયપિ, ભન્તે, દિટ્ઠાય દિટ્ઠં યેવ હોતિ ગુય્હં, યં દિસ્વા નિટ્ઠં ગતો’’તિ. ‘‘દુક્કરઞ્ચાપિ, મહારાજ, તથાગતો કરોતિ બોધનેય્યે સત્તે બોધેતું. યદિ, મહારાજ, તથાગતો કિરિયં હાપેય્ય, બોધનેય્યા સત્તા ન બુજ્ઝેય્યું. યસ્મા ચ ખો, મહારાજ, યોગઞ્ઞૂ તથાગતો બોધનેય્યે સત્તે બોધેતું, તસ્મા તથાગતો યેન યેન યોગેન બોધનેય્યા બુજ્ઝન્તિ, તેન તેન યોગેન બોધનેય્યે બોધેતિ.

‘‘યથા, મહારાજ, ભિસક્કો સલ્લકત્તો યેન યેન ભેસજ્જેન આતુરો અરોગો હોતિ, તેન તેન ભેસજ્જેન આતુરં ઉપસઙ્કમતિ, વમનીયં વમેતિ, વિરેચનીયં વિરેચેતિ, અનુલેપનીયં અનુલિમ્પેતિ, અનુવાસનીયં અનુવાસેતિ. એવમેવ ખો, મહારાજ, તથાગતો યેન યેન યોગેન બોધનેય્યા સત્તા બુજ્ઝન્તિ, તેન તેન યોગેન બોધેતિ.

‘‘યથા વા પન, મહારાજ, ઇત્થી મૂળ્હગબ્ભા ભિસક્કસ્સ અદસ્સનીયં ગુય્હં દસ્સેતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, તથાગતો બોધનેય્યે સત્તે બોધેતું અદસ્સનીયં ગુય્હં ઇદ્ધિયા છાયં દસ્સેસિ. નત્થિ, મહારાજ, અદસ્સનીયો નામ ઓકાસો પુગ્ગલં ઉપાદાય. યદિ, મહારાજ, કોચિ ભગવતો હદયં દિસ્વા બુજ્ઝેય્ય, તસ્સપિ ભગવા યોગેન હદયં દસ્સેય્ય, યોગઞ્ઞૂ, મહારાજ, તથાગતો દેસનાકુસલો.

‘‘નનુ, મહારાજ, તથાગતો થેરસ્સ નન્દસ્સ અધિમુત્તિં જાનિત્વા તં દેવભવનં નેત્વા દેવકઞ્ઞાયો દસ્સેસિ ‘ઇમિનાયં કુલપુત્તો બુજ્ઝિસ્સતી’તિ, તેન ચ સો કુલપુત્તો બુજ્ઝિ. ઇતિ ખો, મહારાજ, તથાગતો અનેકપરિયાયેન સુભનિમિત્તં હીળેન્તો ગરહન્તો જિગુચ્છન્તો તસ્સ બોધનહેતુ કકુટપાદિનિયો અચ્છરાયો દસ્સેસિ. એવમ્પિ તથાગતો યોગઞ્ઞૂ દેસનાકુસલો.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, તથાગતો થેરસ્સ ચૂળપન્થકસ્સ ભાતરા નિક્કડ્ઢિતસ્સ દુક્ખિતસ્સ દુમ્મનસ્સ ઉપગન્ત્વા સુખુમં ચોળખણ્ડં અદાસિ ‘ઇમિનાયં કુલપુત્તો બુજ્ઝિસ્સતી’તિ, સો ચ કુલપુત્તો તેન કારણેન જિનસાસને વસીભાવં પાપુણિ. એવમ્પિ, મહારાજ, તથાગતો યોગઞ્ઞૂ દેસનાકુસલો.

‘‘પુન ચપરં, મહારાજ, તથાગતો બ્રાહ્મણસ્સ મોઘરાજસ્સ યાવ તતિયં પઞ્હં પુટ્ઠો ન બ્યાકાસિ ‘એવમિમસ્સ કુલપુત્તસ્સ માનો ઉપસમિસ્સતિ, માનૂપસમા અભિસમયો ભવિસ્સતી’તિ, તેન ચ તસ્સ કુલપુત્તસ્સ માનો ઉપસમિ, માનૂપસમા સો બ્રાહ્મણો છસુ અભિઞ્ઞાસુ વસીભાવં પાપુણિ. એવમ્પિ, મહારાજ, તથાગતો યોગઞ્ઞૂ દેસનાકુસલો’’તિ.

‘‘સાધુ, ભન્તે નાગસેન, સુનિબ્બેઠિતો પઞ્હો બહુવિધેહિ કારણેહિ, ગહનં અગહનં કતં, અન્ધકારો આલોકો કતો, ગણ્ઠિ ભિન્નો, ભગ્ગા પરવાદા, જિનપુત્તાનં ચક્ખું તયા ઉપ્પાદિતં, નિપ્પટિભાના તિત્થિયા, ત્વં ગણિવરપવરમાસજ્જા’’તિ.

વત્થગુય્હનિદસ્સનપઞ્હો તતિયો.