૩. દુક્ખપ્પહાનવાયમપઞ્હો

૩. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, કિં તુમ્હે અતીતસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય વાયમથા’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘કિં પન, ભન્તે, અનાગતસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય વાયમથા’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘કિં પન પચ્ચુપ્પન્નસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય વાયમથા’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘યદિ તુમ્હે ન અતીતસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય વાયમથ, ન અનાગતસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય વાયમથ, ન પચ્ચુપ્પન્નસ્સ દુક્ખસ્સ પહાનાય વાયમથ, અથ કિમત્થાય વાયમથા’’તિ. થેરો આહ ‘કિન્તિ, મહારાજ, ઇદઞ્ચ દુક્ખં નિરુજ્ઝેય્ય, અઞ્ઞઞ્ચ દુક્ખં નુપ્પજ્જેય્યા’તિ એતદત્થાય વાયમામા’’તિ.

‘‘અત્થિ પન તે, ભન્તે નાગસેન, અનાગતં દુક્ખ’’ન્તિ? ‘‘નત્થિ [કથા. ૮૨૮, ૮૨૯ પસ્સિતબ્બં], મહારાજા’’તિ ‘‘તુમ્હે ખો, ભન્તે નાગસેન, અતિપણ્ડિતા, યે તુમ્હે અસન્તાનં અનાગતાનં દુક્ખાનં પહાનાય વાયમથા’’તિ? ‘‘અત્થિ પન તે, મહારાજ, કેચિ પટિરાજાનો પચ્ચત્થિકા પચ્ચામિત્તા પચ્ચુપટ્ઠિતા હોન્તી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, અત્થી’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, તદા તુમ્હે પરિખં ખણાપેય્યાથ, પાકારં ચિનાપેય્યાથ ગોપુરં કારાપેય્યાથ, અટ્ટાલકં કારાપેય્યાથ, ધઞ્ઞં અતિહરાપેય્યાથા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, પટિકચ્ચેવ તં પટિયત્તં હોતી’’તિ. ‘‘કિં તુમ્હે, મહારાજ, તદા હત્થિસ્મિં સિક્ખેય્યાથ, અસ્સસ્મિં સિક્ખેય્યાથ, રથસ્મિં સિક્ખેય્યાથ, ધનુસ્મિં સિક્ખેય્યાથ, થરુસ્મિં સિક્ખેય્યાથા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, પટિકચ્ચેવ તં સિક્ખિતં હોતી’’તિ. ‘‘કિસ્સત્થાયા’’તિ? ‘‘અનાગતાનં, ભન્તે, ભયાનં પટિબાહનત્થાયા’’તિ. ‘‘કિં નુ ખો, મહારાજ, અત્થિ અનાગતં ભય’’ન્તિ? ‘‘નત્થિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘તુમ્હે ચ ખો, મહારાજ, અતિપણ્ડિતા, યે તુમ્હે અસન્તાનં અનાગતાનં ભયાનં પટિબાહનત્થાય પટિયાદેથા’’તિ.

‘‘ભિય્યો ઓપમ્મં કરોહીતિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદા ત્વં પિપાસિતો ભવેય્યાસિ, તદા ત્વં ઉદપાનં ખણાપેય્યાસિ, પોક્ખરણિં ખણાપેય્યાસિ, તળાકં ખણાપેય્યાસિ ‘પાનીયં પિવિસ્સામી’’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, પટિકચ્ચેવ તં પટિયત્તં હોતી’’તિ. ‘‘કિસ્સત્થાયા’’તિ? ‘‘અનાગતાનં, ભન્તે, પિપાસાનં પટિબાહનત્થાય પટિયત્તં હોતી’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, મહારાજ, અનાગતા પિપાસા’’તિ? ‘‘નત્થિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘તુમ્હે ખો, મહારાજ, અતિપણ્ડિતા, યે તુમ્હે અસન્તાનં અનાગતાનં પિપાસાનં પટિબાહનત્થાય તં પટિયાદેથા’’તિ.

‘‘ભિય્યો ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યદા ત્વં બુભુક્ખિતો ભવેય્યાસિ, તદા ત્વં ખેત્તં કસાપેય્યાસિ, સાલિં વપાપેય્યાસિ ‘ભત્તં ભુઞ્જિસ્સામી’’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, પટિકચ્ચેવ તં પટિયત્તં હોતી’’તિ. ‘‘કિસ્સત્થાયા’’તિ. ‘‘અનાગતાનં, ભન્તે, બુભુક્ખાનં પટિબાહનત્થાયા’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, મહારાજ, અનાગતા બુભુક્ખા’’તિ? ‘‘નત્થિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘તુમ્હે ખો, મહારાજ, અતિપણ્ડિતા, યે તુમ્હે અસન્તાનં અનાગતાનં બુભુક્ખાનં પટિબાહનત્થાય પટિયાદેથા’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

દુક્ખપ્પહાનવાયમપઞ્હો તતિયો.