૬. સતિવગ્ગો

૧. કાયપિયાયનપઞ્હો

૧. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, પિયો પબ્બજિતાનં કાયો’’તિ? ‘‘ન ખો, મહારાજ, પિયો પબ્બજિતાનં કાયો’’તિ. ‘‘અથ કિસ્સ નુ ખો, ભન્તે, કેલાયથ મમાયથા’’તિ? ‘‘કિં પન તે, મહારાજ, કદાચિ કરહચિ સઙ્ગામગતસ્સ કણ્ડપ્પહારો હોતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, હોતી’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, સો વણો આલેપેન ચ આલિમ્પીયતિ તેલેન ચ મક્ખીયતિ સુખુમેન ચ ચોળપટ્ટેન પલિવેઠીયતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, આલેપેન ચ આલિમ્પીયતિ તેલેન ચ મક્ખીયતિ સુખુમેન ચ ચોળપટ્ટેન પલિવેઠીયતી’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, પિયો તે વણો, તેન આલેપેન ચ આલિમ્પીયતિ તેલેન ચ મક્ખીયતિ સુખુમેન ચ ચોળપટ્ટેન પલિવેઠીયતી’’તિ? ‘‘ન મે, ભન્તે, પિયો વણો, અપિ ચ મંસસ્સ રુહનત્થાય આલેપેન ચ આલિમ્પીયતિ તેલેન ચ મક્ખીયતિ સુખુમેન ચ ચોળપટ્ટેન પલિવેઠીયતી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, અપ્પિયો પબ્બજિતાનં કાયો, અથ ચ પબ્બજિતા અનજ્ઝોસિતા કાયં પરિહરન્તિ બ્રહ્મચરિયાનુગ્ગહાય. અપિ ચ ખો, મહારાજ, વણૂપમો કાયો વુત્તો ભગવતા, તેન પબ્બજિતા વણમિવ કાયં પરિહરન્તિ અનજ્ઝોસિતા. ભાસિતમ્પેતં મહારાજ ભગવતા –

‘‘‘અલ્લચમ્મપટિચ્છન્નો, નવદ્વારો મહાવણો;

સમન્તતો પગ્ઘરતિ, અસુચિપૂતિગન્ધિયો’’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

કાયપિયાયનપઞ્હો પઠમો.

૨. સબ્બઞ્ઞૂભાવપઞ્હો

૨. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ભગવા સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી’’તિ. ‘‘અથ કિસ્સ નુ ખો, ભન્તે નાગસેન, સાવકાનં અનુપુબ્બેન સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેસી’’તિ? ‘‘અત્થિ પન તે મહારાજ, કોચિ વેજ્જો, યો ઇમિસ્સં પથવિયં સબ્બભેસજ્જાનિ જાનાતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, અત્થી’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, સો વેજ્જો ગિલાનકં સમ્પત્તે કાલે ભેસજ્જં પાયેતિ, ઉદાહુ અસમ્પત્તે કાલે’’તિ? ‘‘સમ્પત્તે કાલે, ભન્તે, ગિલાનકં ભેસજ્જં પાયેતિ, નો અસમ્પત્તે કાલે’’તિ? ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ભગવા સબ્બઞ્ઞૂ સબ્બદસ્સાવી ન અસમ્પત્તે કાલે સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞાપેતિ, સમ્પત્તે કાલે સાવકાનં સિક્ખાપદં પઞ્ઞાપેતિ યાવજીવં અનતિક્કમનીય’’ન્તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

સબ્બઞ્ઞૂભાવપઞ્હો દુતિયો.

૩. મહાપુરિસલક્ખણપઞ્હો

૩. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતો સુવણ્ણવણ્ણો કઞ્ચનસન્નિભત્તચો બ્યામપ્પભો’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ભગવા દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતો સુવણ્ણવણ્ણો કઞ્ચનસન્નિભત્તચો બ્યામપ્પભો’’તિ.

‘‘કિં પનસ્સ, ભન્તે, માતાપિતરોપિ દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતા અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતા સુવણ્ણવણ્ણા કઞ્ચનસન્નિભત્તચા બ્યામપ્પભા’’તિ? ‘‘નો ચસ્સ, મહારાજ, માતાપિતરો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતા અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતા સુવણ્ણવણ્ણા કઞ્ચનસન્નિભત્તચા બ્યામપ્પભા’’તિ.

‘‘એવં સન્તે ખો, ભન્તે નાગસેન, ન ઉપ્પજ્જતિ બુદ્ધો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતો સુવણ્ણવણ્ણો કઞ્ચનસન્નિભત્તચો બ્યામપ્પભોતિ, અપિ ચ માતુસદિસો વા પુત્તો હોતિ માતુપક્ખો વા, પિતુસદિસો વા પુત્તો હોતિ પિતુપક્ખો વા’’તિ. થેરો આહ ‘‘અત્થિ પન, મહારાજ, કિઞ્ચિ પદુમં સતપત્ત’’ન્તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, અત્થી’’તિ. ‘‘તસ્સ પન કુહિં સમ્ભવો’’તિ? ‘‘કદ્દમે જાયતિ ઉદકે આસીયતી’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, પદુમં કદ્દમેન સદિસં વણ્ણેન વા ગન્ધેન વા રસેન વા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘અથ ઉદકેન વા ગન્ધેન વા રસેન વા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ભગવા દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતો અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતો સુવણ્ણવણ્ણો કઞ્ચનસન્નિભત્તચો બ્યામપ્પભો, નો ચસ્સ માતાપિતરો દ્વત્તિંસમહાપુરિસલક્ખણેહિ સમન્નાગતા અસીતિયા ચ અનુબ્યઞ્જનેહિ પરિરઞ્જિતા સુવણ્ણવણ્ણા કઞ્ચનસન્નિભત્તચા બ્યામપ્પભા’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

મહાપુરિસલક્ખણપઞ્હો તતિયો.

૪. ભગવતો બ્રહ્મચારિપઞ્હો

૪. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો બ્રહ્મચારી’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ભગવા બ્રહ્મચારી’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો બ્રહ્મુનો સિસ્સો’’તિ? ‘‘અત્થિ પન તે, મહારાજ, હત્થિપામોક્ખો’’તિ? ‘‘અત્થિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, સો હત્થી કદાચિ કરહચિ કોઞ્ચનાદં નદતીતિ? ‘‘આમ, ભન્તે, નદતી’’તિ ‘‘તેન હિ, મહારાજ, સો હત્થી કોઞ્ચસકુણસ્સ સિસ્સો’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં પન, મહારાજ, બ્રહ્મા સબુદ્ધિકો અબુદ્ધિકો’’તિ? ‘‘સબુદ્ધિકો, ભન્તે’’તિ. ‘‘તેન હિ, મહારાજ, બ્રહ્મા ભગવતો સિસ્સો’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

ભગવતો બ્રહ્મચારિપઞ્હો ચતુત્થો.

૫. ભગવતો ઉપસમ્પદાપઞ્હો

૫. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, ઉપસમ્પદા સુન્દરા’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ઉપસમ્પદા સુન્દરા’’તિ. ‘‘અત્થિ પન, ભન્તે, બુદ્ધસ્સ ઉપસમ્પદા, ઉદાહુ નત્થી’’તિ? ‘‘ઉપસમ્પન્નો ખો, મહારાજ, ભગવા બોધિરુક્ખમૂલે સહ સબ્બઞ્ઞુતઞાણેન, નત્થિ ભગવતો ઉપસમ્પદા અઞ્ઞેહિ દિન્ના, યથા સાવકાનં, મહારાજ, ભગવા સિક્ખાપદં પઞ્ઞપેતિ યાવજીવં અનતિક્કમનીય’’ન્તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

ભગવતો ઉપસમ્પદાપઞ્હો પઞ્ચમો.

૬. અસ્સુભેસજ્જાભેસજ્જપઞ્હો

૬. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, યો ચ માતરિ મતાય રોદતિ, યો ચ ધમ્મપેમેન રોદતિ, ઉભિન્નં તેસં રોદન્તાનં કસ્સ અસ્સુ ભેસજ્જં, કસ્સ ન ભેસજ્જ’’ન્તિ? ‘‘એકસ્સ ખો, મહારાજ, અસ્સુ રાગદોસમોહેહિ સમલં ઉણ્હં, એકસ્સ પીતિસોમનસ્સેન વિમલં સીતલં. યં ખો, મહારાજ, સીતલં, તં ભેસજ્જં, યં ઉણ્હં, તં ન ભેસજ્જ’’ન્તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

અસ્સુભેસજ્જાભેસજ્જપઞ્હો છટ્ઠો.

૭. સરાગવીતરાગનાનાકરણપઞ્હો

૭. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, કિં નાનાકરણં સરાગસ્સ ચ વીતરાગસ્સ ચા’’તિ? ‘‘એકો ખો, મહારાજ, અજ્ઝોસિતો, એકો અનજ્ઝોસિતો’’તિ. ‘‘કિં એતં, ભન્તે, અજ્ઝોસિતો અનજ્ઝોસિતો નામા’’તિ? ‘‘એકો ખો, મહારાજ, અત્થિકો, એકો અનત્થિકો’’તિ. ‘‘પસ્સામહં, ભન્તે, એવરૂપં યો ચ સરાગો, યો ચ વીતરાગો, સબ્બોપેસો સોભનં યેવ ઇચ્છતિ ખાદનીયં વા ભોજનીયં વા, ન કોચિ પાપકં ઇચ્છતી’’તિ. ‘‘અવીતરાગો ખો, મહારાજ, રસપટિસંવેદી ચ રસરાગપટિસંવેદી ચ ભોજનં ભુઞ્જતિ, વીતરાગો પન રસપટિસંવેદી ભોજનં ભુઞ્જતિ, નો ચ ખો રસરાગપટિસંવેદી’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

સરાગવીતરાગનાનાકરણપઞ્હો સત્તમો.

૮. પઞ્ઞાપતિટ્ઠાનપઞ્હો

૮. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, પઞ્ઞા કુહિં પટિવસતી’’તિ? ‘‘ન કત્થચિ મહારાજા’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે નાગસેન, નત્થિ પઞ્ઞા’’તિ. ‘‘વાતો, મહારાજ, કુહિં પટિવસતી’’તિ? ‘‘ન કત્થચિ ભન્તે’’તિ. ‘‘તેન હિ, મહારાજ, નત્થિ વાતો’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

પઞ્ઞાપતિટ્ઠાનપઞ્હો અટ્ઠમો.

૯. સંસારપઞ્હો

૯. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, યં પનેતં બ્રૂસિ ‘સંસારો’તિ, કતમો સો સંસારો’’તિ? ‘‘ઇધ, મહારાજ, જાતો ઇધેવ મરતિ, ઇધ મતો અઞ્ઞત્ર ઉપ્પજ્જતિ, તહિં જાતો તહિં યેવ મરતિ, તહિં મતો અઞ્ઞત્ર ઉપ્પજ્જતિ, એવં ખો, મહારાજ, સંસારો હોતી’’તિ. ‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, કોચિદેવ પુરિસો પક્કં અમ્બં ખાદિત્વા અટ્ઠિં રોપેય્ય, તતો મહન્તો અમ્બરુક્ખો નિબ્બત્તિત્વા ફલાનિ દદેય્ય, અથ સો પુરિસો તતોપિ પક્કં અમ્બં ખાદિત્વા અટ્ઠિં રોપેય્ય, તતોપિ મહન્તો અમ્બરુક્ખો નિબ્બત્તિત્વા ફલાનિ દદેય્ય, એવમેતેસં રુક્ખાનં કોટિ ન પઞ્ઞાયતિ, એવમેવ ખો, મહારાજ, ઇધ જાતો ઇધેવ મરતિ, ઇધ મતો અઞ્ઞત્ર ઉપ્પજ્જતિ, તહિં જાતો તહિં યેવ મરતિ, તહિં મતો અઞ્ઞત્ર ઉપ્પજ્જતિ, એવં ખો, મહારાજ, સંસારો હોતી’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

સંસારપઞ્હો નવમો.

૧૦. ચિરકતસરણપઞ્હો

૧૦. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, કેન અતીતં ચિરકતં સરતી’’તિ? ‘‘સતિયા, મહારાજા’’તિ. ‘‘નનુ, ભન્તે નાગસેન, ચિત્તેન સરતિ નો સતિયા’’તિ? ‘‘અભિજાનાસિ નુ, ત્વં મહારાજ, કિઞ્ચિદેવ કરણીયં કત્વા પમુટ્ઠ’’ન્તિ? ‘‘આમ ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં નુ ખો, ત્વં મહારાજ, તસ્મિં સમયે અચિત્તકો અહોસી’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, સતિ તસ્મિં સમયે નાહોસી’’તિ. ‘‘અથ કસ્મા, ત્વં મહારાજ, એવમાહ ‘ચિત્તેન સરતિ, નો સતિયા’’’તિ?

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

ચિરકતસરણપઞ્હો દસમો.

૧૧. અભિજાનન્તસતિપઞ્હો

૧૧. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, સબ્બા સતિ અભિજાનન્તી ઉપ્પજ્જતિ, ઉદાહુ કટુમિકાવ સતી’’તિ? ‘‘અભિજાનન્તીપિ, મહારાજ, કટુમિકાપિ સતી’’તિ. ‘‘એવઞ્હિ ખો, ભન્તે નાગસેન, સબ્બા સતિ અભિજાનન્તી, નત્થિ કટુમિકા સતી’’તિ? ‘‘યદિ નત્થિ, મહારાજ, કટુમિકા સતિ, નત્થિ કિઞ્ચિ સિપ્પિકાનં કમ્માયતનેહિ વા સિપ્પાયતનેહિ વા વિજ્જાટ્ઠાનેહિ વા કરણીયં, નિરત્થકા આચરિયા, યસ્મા ચ ખો, મહારાજ, અત્થિ કટુમિકા સતિ, તસ્મા અત્થિ કમ્માયતનેહિ વા સિપ્પાયતનેહિ વા વિજ્જાટ્ઠાનેહિ વા કરણીયં, અત્થો ચ આચરિયેહી’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

અભિજાનન્તસતિપઞ્હો એકાદસમો.

સતિવગ્ગો છટ્ઠો.

ઇમસ્મિં વગ્ગે એકાદસ પઞ્હા.