૫. બુદ્ધવગ્ગો

૧. બુદ્ધસ્સ અત્થિનત્થિભાવપઞ્હો

૧. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો તયા દિટ્ઠો’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘અથ તે આચરિયેહિ બુદ્ધો દિટ્ઠો’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘તેન હિ, ભન્તે નાગસેન, નત્થિ બુદ્ધો’’તિ. ‘‘કિં પન, મહારાજ, હિમવતિ ઊહા નદી તયા દિટ્ઠા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘અથ તે પિતરા ઊહા નદી દિટ્ઠા’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘તેન હિ, મહારાજ, નત્થિ ઊહા નદી’’તિ. ‘‘અત્થિ, ભન્તે, કિઞ્ચાપિ મયા ઊહા નદી ન દિટ્ઠા, પિતરાપિ મે ઊહા નદી ન દિટ્ઠા, અપિ ચ અત્થિ ઊહા નદી’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, કિઞ્ચાપિ મયા ભગવા ન દિટ્ઠો, આચરિયેહિપિ મે ભગવા ન દિટ્ઠો, અપિ ચ અત્થિ ભગવા’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

બુદ્ધસ્સ અત્થિનત્થિભાવપઞ્હો પઠમો.

૨. બુદ્ધસ્સ અનુત્તરભાવપઞ્હો

૨. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો અનુત્તરો’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ભગવા અનુત્તરો’’તિ. ‘‘કથં, ભન્તે નાગસેન, અદિટ્ઠપુબ્બં જાનાસિ ‘બુદ્ધો અનુત્તરો’’’તિ? ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યેહિ અદિટ્ઠપુબ્બો મહાસમુદ્દો, જાનેય્યું તે, મહારાજ, મહન્તો ખો મહાસમુદ્દો ગમ્ભીરો અપ્પમેય્યો દુપ્પરિયોગાહો, યત્થિમા પઞ્ચ મહાનદિયો સતતં સમિતં અપ્પેન્તિ, સેય્યથિદં, ગઙ્ગા યમુના અચિરવતી સરભૂ મહી, નેવ તસ્સ ઊનત્તં વા પૂરત્તં વા પઞ્ઞાયતી’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, જાનેય્યુ’’ન્તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, સાવકે મહન્તે પરિનિબ્બુતે પસ્સિત્વા જાનામિ ‘ભગવા અનુત્તરો’’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

બુદ્ધસ્સ અનુત્તરભાવપઞ્હો દુતિયો.

૩. બુદ્ધસ્સ અનુત્તરભાવજાનનપઞ્હો

૩. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, સક્કા જાનિતું ‘બુદ્ધો અનુત્તરો’’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, સક્કા જાનિતું ‘ભગવા અનુત્તરો’’’તિ. ‘‘કથં, ભન્તે નાગસેન, સક્કા જાનિતું ‘બુદ્ધો અનુત્તરો’’’તિ. ‘‘ભૂતપુબ્બં, મહારાજ, તિસ્સત્થેરો નામ લેખાચરિયો અહોસિ, બહૂનિ વસ્સાનિ અબ્ભતીતાનિ કાલઙ્કતસ્સ કથં સો ઞાયતી’’તિ. ‘‘લેખેન ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યો ધમ્મં પસ્સતિ, સો ભગવન્તં પસ્સતિ, ધમ્મો હિ, મહારાજ, ભગવતા દેસિતો’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

બુદ્ધસ્સ અનુત્તરભાવજાનનપઞ્હો તતિયો.

૪. ધમ્મદિટ્ઠપઞ્હો

૪. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, ધમ્મો તયા દિટ્ઠો’’તિ. ‘‘બુદ્ધનેત્તિયા ખો, મહારાજ, બુદ્ધપઞ્ઞત્તિયા યાવજીવં સાવકેહિ વત્તિતબ્બ’’ન્તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

ધમ્મદિટ્ઠપઞ્હો ચતુત્થો.

૫. અસઙ્કમનપટિસન્દહનપઞ્હો

૫. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, ન ચ સઙ્કમતિ પટિસન્દહતિ ચા’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ન ચ સઙ્કમતિ પટિસન્દહતિ ચા’’તિ. ‘‘કથં, ભન્તે નાગસેન, ન ચ સઙ્કમતિ પટિસન્દહતિ ચ, ઓપમ્મં કરોહી’’તિ? ‘‘યથા, મહારાજ, કોચિદેવ પુરિસો પદીપતો પદીપં પદીપેય્ય, કિંનુ ખો સો, મહારાજ, પદીપો પદીપમ્હા સઙ્કન્તો’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ન ચ સઙ્કમતિ પટિસન્દહતિ ચા’’તિ.

‘‘ભિય્યો ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘અભિજાનાસિ નુ, ત્વં મહારાજ, દહરકો સન્તો સિલોકાચરિયસ્સ સન્તિકે કિઞ્ચિ સિલોકં ગહિત’’ન્તિ? ‘‘આમ, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિંનુ ખો, મહારાજ, સો સિલોકો આચરિયમ્હા સઙ્કન્તો’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ન ચ સઙ્કમતિ પટિસન્દહતિ ચાતિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

અસઙ્કમનપટિસન્દહનપઞ્હો પઞ્ચમો.

૬. વેદગૂપઞ્હો

૬. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, વેદગૂ ઉપલબ્ભતી’’તિ? થેરો આહ ‘‘પરમત્થેન ખો, મહારાજ, વેદગૂ નુપલબ્ભતી’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

વેદગૂપઞ્હો છટ્ઠો.

૭. અઞ્ઞકાયસઙ્કમનપઞ્હો

૭. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, અત્થિ કોચિ સત્તો યો ઇમમ્હા કાયા અઞ્ઞં કાયં સઙ્કમતી’’તિ? ‘‘ન હિ, મહારાજા’’તિ. ‘‘યદિ, ભન્તે નાગસેન, ઇમમ્હા કાયા અઞ્ઞં કાયં સઙ્કમન્તો નત્થિ, નનુ મુત્તો ભવિસ્સતિ પાપકેહિ કમ્મેહી’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, યદિ ન પટિસન્દહેય્ય, મુત્તો ભવિસ્સતિ પાપકેહિ કમ્મેહીતિ, યસ્મા ચ ખો, મહારાજ, પટિસન્દહતિ, તસ્મા ન પરિમુત્તો પાપકેહિ કમ્મેહી’’તિ.

‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, કોચિદેવ પુરિસો અઞ્ઞતરસ્સ પુરિસસ્સ અમ્બં અવહરેય્ય, કિં સો દણ્ડપ્પત્તો ભવેય્યા’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, દણ્ડપ્પત્તો ભવેય્યા’’તિ. ‘‘ન ખો સો, મહારાજ, તાનિ અમ્બાનિ અવહરિ, યાનિ તેન રોપિતાનિ, કસ્મા દણ્ડપ્પત્તો ભવેય્યા’’તિ? ‘‘તાનિ, ભન્તે, અમ્બાનિ નિસ્સાય જાતાનિ, તસ્મા દણ્ડપ્પત્તો ભવેય્યા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ઇમિના નામરૂપેન કમ્મં કરોતિ સોભનં વા અસોભનં વા, તેન કમ્મેન અઞ્ઞં નામરૂપં પટિસન્દહતિ, તસ્મા ન પરિમુત્તો પાપકેહિ કમ્મેહી’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

અઞ્ઞકાયસઙ્કમનપઞ્હો સત્તમો.

૮. કમ્મફલઅત્થિભાવપઞ્હો

૮. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, ઇમિના નામરૂપેન કમ્મં કતં કુસલં વા અકુસલં વા, કુહિં તાનિ કમ્માનિ તિટ્ઠન્તી’’તિ? ‘‘અનુબન્ધેય્યું ખો, મહારાજ, તાનિ કમ્માનિ છાયાવ અનપાયિની’’તિ [અનુપાયિનીતિ (ક.)]. ‘‘સક્કા પન, ભન્તે, તાનિ કમ્માનિ દસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા તાનિ કમ્માનિ તિટ્ઠન્તી’’’તિ? ‘‘ન સક્કા, મહારાજ, તાનિ કમ્માનિ દસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા તાનિ કમ્માનિ તિટ્ઠન્તી’’’તિ.

‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, યાનિમાનિ રુક્ખાનિ અનિબ્બત્તફલાનિ, સક્કા તેસં ફલાનિ દસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા તાનિ ફલાનિ તિટ્ઠન્તી’’’તિ. ‘‘ન હિ, ભન્તે’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, અબ્બોચ્છિન્નાય સન્તતિયા ન સક્કા તાનિ કમ્માનિ દસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા તાનિ કમ્માનિ તિટ્ઠન્તી’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

કમ્મફલઅત્થિભાવપઞ્હો અટ્ઠમો.

૯. ઉપ્પજ્જતિજાનનપઞ્હો

૯. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, યો ઉપ્પજ્જતિ, જાનાતિ સો ‘ઉપ્પજ્જિસ્સામી’’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, યો ઉપ્પજ્જતિ જાનાતિ સો ‘ઉપ્પજ્જિસ્સામી’’’તિ. ‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘યથા, મહારાજ, કસ્સકો ગહપતિકો બીજાનિ પથવિયં નિક્ખિપિત્વા સમ્મા દેવે વસ્સન્તે જાનાતિ ‘ધઞ્ઞં નિબ્બત્તિસ્સતી’’’તિ? ‘‘આમ, ભન્તે, જાનેય્યા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, યો ઉપ્પજ્જતિ, જાનાતિ સો ‘ઉપ્પજ્જિસ્સામી’’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

ઉપ્પજ્જતિજાનનપઞ્હો નવમો.

૧૦. બુદ્ધનિદસ્સનપઞ્હો

૧૦. રાજા આહ ‘‘ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો અત્થી’’તિ? ‘‘આમ, મહારાજ, ભગવા અત્થી’’તિ. ‘‘સક્કા પન, ભન્તે નાગસેન, બુદ્ધો નિદસ્સેતું ઇધવા ઇધવા’’તિ? ‘‘પરિનિબ્બુતો, મહારાજ, ભગવા અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા, ન સક્કા ભગવા નિદસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા’’’તિ.

‘‘ઓપમ્મં કરોહી’’તિ. ‘‘તં કિં મઞ્ઞસિ, મહારાજ, મહતો અગ્ગિક્ખન્ધસ્સ જલમાનસ્સ યા અચ્ચિ અત્થઙ્ગતા, સક્કા સા અચ્ચિ દસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા’’’તિ? ‘‘ન હિ, ભન્તે, નિરુદ્ધા સા અચ્ચિ અપ્પઞ્ઞત્તિં ગતા’’તિ. ‘‘એવમેવ ખો, મહારાજ, ભગવા અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બુતો અત્થઙ્ગતો, ન સક્કા ભગવા નિદસ્સેતું ‘ઇધ વા ઇધ વા’ તિ, ધમ્મકાયેન પન ખો, મહારાજ, સક્કા ભગવા નિદસ્સેતું. ધમ્મો હિ, મહારાજ, ભગવતા દેસિતો’’તિ.

‘‘કલ્લોસિ, ભન્તે નાગસેના’’તિ.

બુદ્ધનિદસ્સનપઞ્હો દસમો.

બુદ્ધવગ્ગો પઞ્ચમો.

ઇમસ્મિં વગ્ગે દસ પઞ્હા.