૪. વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના

૬૨૬. તેન સમયેનાતિ વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદં. તત્થ વસ્સિકસાટિકા અનુઞ્ઞાતાતિ ચીવરક્ખન્ધકે વિસાખાવત્થુસ્મિં (મહાવ. ૩૪૯ આદયો) અનુઞ્ઞાતા. પટિકચ્ચેવાતિ પુરેયેવ.

૬૨૭. માસો સેસો ગિમ્હાનન્તિ ચતુન્નં ગિમ્હમાસાનં એકો પચ્છિમમાસો સેસો. કત્વાતિ સિબ્બનરજનકપ્પપરિયોસાનેન નિટ્ઠપેત્વા. કરોન્તેન ચ એકમેવ કત્વા સમયે અધિટ્ઠાતબ્બં, દ્વે અધિટ્ઠાતું ન વટ્ટન્તિ.

અતિરેકમાસે સેસે ગિમ્હાનેતિ ગિમ્હાનનામકે અતિરેકમાસે સેસે.

અતિરેકદ્ધમાસે સેસે ગિમ્હાને કત્વા નિવાસેતીતિ એત્થ પન ઠત્વા વસ્સિકસાટિકાય પરિયેસનક્ખેત્તં કરણક્ખેત્તં નિવાસનક્ખેત્તં અધિટ્ઠાનક્ખેત્તન્તિ ચતુબ્બિધં ખેત્તં, કુચ્છિસમયો પિટ્ઠિસમયોતિ દુવિધો સમયો, પિટ્ઠિસમયચતુક્કં કુચ્છિસમયચતુક્કન્તિ દ્વે ચતુક્કાનિ ચ વેદિતબ્બાનિ.

તત્થ જેટ્ઠમૂલપુણ્ણમાસિયા પચ્છિમપાટિપદદિવસતો પટ્ઠાય યાવ કાળપક્ખુપોસથા, અયમેકો અદ્ધમાસો પરિયેસનક્ખેત્તઞ્ચેવ કરણક્ખેત્તઞ્ચ. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે વસ્સિકસાટિકં અલદ્ધં પરિયેસિતું લદ્ધં કાતુઞ્ચ વટ્ટતિ, નિવાસેતું અધિટ્ઠાતુઞ્ચ ન વટ્ટતિ. કાળપક્ખુપોસથસ્સ પચ્છિમપાટિપદદિવસતો પટ્ઠાય યાવ આસાળ્હીપુણ્ણમા, અયમેકો અદ્ધમાસો પરિયેસનકરણનિવાસનાનં તિણ્ણમ્પિ ખેત્તં. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે પરિયેસિતું કાતું નિવાસેતુઞ્ચ વટ્ટતિ, અધિટ્ઠાતુંયેવ ન વટ્ટતિ. આસાળ્હીપુણ્ણમાસિયા પચ્છિમપાટિપદદિવસતો પટ્ઠાય યાવ કત્તિકપુણ્ણમા, ઇમે ચત્તારો માસા પરિયેસનકરણનિવાસનાધિટ્ઠાનાનં ચતુન્નં ખેત્તં. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે અલદ્ધં પરિયેસિતું લદ્ધં કાતું નિવાસેતું અધિટ્ઠાતુઞ્ચ વટ્ટતિ. ઇદં તાવ ચતુબ્બિધં ખેત્તં વેદિતબ્બં.

કત્તિકપુણ્ણમાસિયા પન પચ્છિમપાટિપદદિવસતો પટ્ઠાય યાવ જેટ્ઠમૂલપુણ્ણમા, ઇમે સત્ત માસા પિટ્ઠિસમયો નામ. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે ‘‘કાલો વસ્સિકસાટિકાયા’’તિઆદિના નયેન સતુપ્પાદં કત્વા અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાનતો વસ્સિકસાટિકચીવરં નિપ્ફાદેન્તસ્સ ઇમિના સિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. ‘‘દેથ મે વસ્સિકસાટિકચીવર’’ન્તિઆદિના નયેન વિઞ્ઞત્તિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. વુત્તનયેનેવ સતુપ્પાદં કત્વા ઞાતકપવારિતટ્ઠાનતો નિપ્ફાદેન્તસ્સ ઇમિનાવ સિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. વિઞ્ઞત્તિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન અનાપત્તિ. વુત્તઞ્હેતં પરિવારે –

‘‘માતરં ચીવરં યાચે, નો ચ સઙ્ઘે પરિણતં;

કેનસ્સ હોતિ આપત્તિ, અનાપત્તિ ચ ઞાતકે;

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

અયઞ્હિ પઞ્હો ઇમમત્થં સન્ધાય વુત્તોતિ. એવં પિટ્ઠિસમયચતુક્કં વેદિતબ્બં.

જેટ્ઠમૂલપુણ્ણમાસિયા પન પચ્છિમપાટિપદદિવસતો પટ્ઠાય યાવ કત્તિકપુણ્ણમા, ઇમે પઞ્ચ માસા કુચ્છિસમયો નામ. એતસ્મિઞ્હિ અન્તરે વુત્તનયેન સતુપ્પાદં કત્વા અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાનતો વસ્સિકસાટિકચીવરં નિપ્ફાદેન્તસ્સ વત્તભેદે દુક્કટં. યે મનુસ્સા પુબ્બેપિ વસ્સિકસાટિકચીવરં દેન્તિ, ઇમે પન સચેપિ અત્તનો અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતા હોન્તિ, વત્તભેદો નત્થિ, તેસુ સતુપ્પાદકરણસ્સ અનુઞ્ઞાતત્તા. વિઞ્ઞતિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન નિસ્સગ્ગિયં પાચિત્તિયં. ઇદં પન પકતિયા વસ્સિકસાટિકદાયકેસુપિ હોતિયેવ. વુત્તનયેનેવ સતુપ્પાદં કત્વા ઞાતકપવારિતટ્ઠાનતો નિપ્ફાદેન્તસ્સ ઇમિના સિક્ખાપદેન અનાપત્તિ. વિઞ્ઞત્તિં કત્વા નિપ્ફાદેન્તસ્સ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદેન અનાપત્તિ. ‘‘ન વત્તબ્બા દેથ મે’’તિ ઇદઞ્હિ પરિયેસનકાલે અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતેયેવ સન્ધાય વુત્તં. એવં કુચ્છિસમયચતુક્કં વેદિતબ્બં.

નગ્ગો કાયં ઓવસ્સાપેતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સાતિ એત્થ ઉદકફુસિતગણનાય અકત્વા ન્હાનપરિયોસાનવસેન પયોગે પયોગે દુક્કટેન કારેતબ્બો. સો ચ ખો વિવટઙ્ગણે આકાસતો પતિતઉદકેનેવ ન્હાયન્તો. ન્હાનકોટ્ઠકવાપિઆદીસુ ઘટેહિ આસિત્તઉદકેન વા ન્હાયન્તસ્સ અનાપત્તિ.

વસ્સં ઉક્કડ્ઢિયતીતિ એત્થ સચે કતપરિયેસિતાય વસ્સિકસાટિકાય ગિમ્હાનં પચ્છિમ માસં ખેપેત્વા પુન વસ્સાનસ્સ પઠમમાસં ઉક્કડ્ઢિત્વા ગિમ્હાનં પચ્છિમમાસમેવ કરોન્તિ, વસ્સિકસાટિકા ધોવિત્વા નિક્ખિપિતબ્બા. અનધિટ્ઠિતા અવિકપ્પિતા દ્વે માસે પરિહારં લભતિ, વસ્સૂપનાયિકદિવસે અધિટ્ઠાતબ્બા. સચે સતિસમ્મોસેન વા અપ્પહોનકભાવેન વા અકતા હોતિ, તે ચ દ્વે માસે વસ્સાનસ્સ ચ ચાતુમાસન્તિ છ માસે પરિહારં લભતિ. સચે પન કત્તિકમાસે કથિનં અત્થરીયતિ, અપરેપિ ચત્તારો માસે લભતિ, એવં દસ માસા હોન્તિ. તતો પરમ્પિ સતિયા પચ્ચાસાય મૂલચીવરં કત્વા ઠપેન્તસ્સ એકમાસન્તિ એવં એકાદસ માસે પરિહારં લભતિ. સચે પન એકાહદ્વીહાદિવસેન યાવ દસાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય અન્તોવસ્સે વા લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ, કદા અધિટ્ઠાતબ્બાતિ એતં અટ્ઠકથાસુ ન વિચારિતં. લદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય અન્તોદસાહે નિટ્ઠિતા પન તસ્મિંયેવ અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતબ્બા. દસાહાતિક્કમે નિટ્ઠિતા તદહેવ અધિટ્ઠાતબ્બા. દસાહે અપ્પહોન્તે ચીવરકાલં નાતિક્કમેતબ્બાતિ અયં નો અત્તનોમતિ. કસ્મા? ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, તિચીવરં અધિટ્ઠાતું ન વિકપ્પેતું; વસ્સિકસાટિકં વસ્સાનં ચાતુમાસં અધિટ્ઠાતું, તતો પરં વિકપ્પેતુ’’ન્તિ (મહાવ. ૩૫૮) હિ વુત્તં. તસ્મા વસ્સૂપનાયિકતો પુબ્બે દસાહાતિક્કમેપિ અનાપત્તિ. ‘‘દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’’ન્તિ (પારા. ૪૬૨) ચ વુત્તં. તસ્મા એકાહદ્વીહાદિવસેન યાવ દસાહાનાગતાય વસ્સૂપનાયિકાય અન્તોવસ્સે વા લદ્ધા ચેવ નિટ્ઠિતા ચ વુત્તનયેનેવ અન્તોદસાહે વા તદહુ વા અધિટ્ઠાતબ્બા, દસાહે અપ્પહોન્તે ચીવરકાલં નાતિક્કમેતબ્બા.

તત્થ સિયા ‘‘વસ્સાનં ચાતુમાસં અધિટ્ઠાતુ’’ન્તિ વચનતો ‘‘ચાતુમાસબ્ભન્તરે યદા વા તદા વા અધિટ્ઠાતું વટ્ટતી’’તિ. યદિ એવં, ‘‘કણ્ડુપ્પટિચ્છાદિં યાવ આબાધા અધિટ્ઠાતુ’’ન્તિ વુત્તં સાપિ, ચ દસાહં અતિક્કામેતબ્બા સિયા. એવઞ્ચ સતિ ‘‘દસાહપરમં અતિરેકચીવરં ધારેતબ્બ’’ન્તિ ઇદં વિરુજ્ઝતિ. તસ્મા યથાવુત્તમેવ ગહેતબ્બં, અઞ્ઞં વા અચલં કારણં લભિત્વા છડ્ડેતબ્બં. અપિચ કુરુન્દિયમ્પિ નિસ્સગ્ગિયાવસાને વુત્તં – ‘‘કદા અધિટ્ઠાતબ્બા? લદ્ધદિવસતો પટ્ઠાય અન્તોદસાહે નિટ્ઠિતા પન તસ્મિંયેવ અન્તોદસાહે અધિટ્ઠાતબ્બા. યદિ નપ્પહોતિ યાવ કત્તિકપુણ્ણમા પરિહારં લભતી’’તિ.

૬૩૦. અચ્છિન્નચીવરસ્સાતિ એતં વસ્સિકસાટિકમેવ સન્ધાય વુત્તં. તેસઞ્હિ નગ્ગાનં કાયોવસ્સાપને અનાપત્તિ. એત્થ ચ મહગ્ઘવસ્સિકસાટિકં નિવાસેત્વા ન્હાયન્તસ્સ ચોરુપદ્દવો આપદા નામ. સેસમેત્થ ઉત્તાનમેવ.

છસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મવચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

વસ્સિકસાટિકસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.