૬. અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદવણ્ણના

૫૧૫. તેન સમયેનાતિ અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદં. તત્થ ઉપનન્દો સક્યપુત્તોતિ અસીતિસહસ્સમત્તાનં સક્યકુલા પબ્બજિતાનં ભિક્ખૂનં પતિકિટ્ઠો લોલજાતિકો. પટ્ટોતિ છેકો સમત્થો પટિબલો સરસમ્પન્નો કણ્ઠમાધુરિયેન સમન્નાગતો. કિસ્મિં વિયાતિ કિંસુ વિય કિલેસો વિય, હિરોત્તપ્પવસેન કમ્પનં વિય સઙ્કમ્પનં વિય હોતીતિ અત્થો.

અદ્ધાનમગ્ગન્તિ અદ્ધાનસઙ્ખાતં દીઘમગ્ગં, ન નગરવીથિમગ્ગન્તિ અત્થો. તે ભિક્ખૂ અચ્છિન્દિંસૂતિ મુસિંસુ, પત્તચીવરાનિ નેસં હરિંસૂતિ અત્થો. અનુયુઞ્જાહીતિ ભિક્ખુભાવજાનનત્થાય પુચ્છ. અનુયુઞ્જિયમાનાતિ પબ્બજ્જાઉપસમ્પદાપત્તચીવરાધિટ્ઠાનાદીનિ પુચ્છિયમાના. એતમત્થં આરોચેસુન્તિ ભિક્ખુભાવં જાનાપેત્વા યો ‘‘સાકેતા સાવત્થિં અદ્ધાનમગ્ગપ્પટિપન્ના’’તિઆદિના નયેન વુત્તો, એતમત્થં આરોચેસું.

૫૧૭. અઞ્ઞાતકં ગહપતિં વાતિઆદીસુ યં પરતો ‘‘તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા’’તિ વુત્તં, તં આદિં કત્વા એવં અનુપુબ્બકથા વેદિતબ્બા. સચે ચોરે પસ્સિત્વા દહરા પત્તચીવરાનિ ગહેત્વા પલાતા, ચોરા થેરાનં નિવાસનપારુપનમત્તંયેવ હરિત્વા ગચ્છન્તિ, થેરેહિ નેવ તાવ ચીવરં વિઞ્ઞાપેતબ્બં, ન સાખાપલાસં ભઞ્જિતબ્બં. અથ દહરા સબ્બં ભણ્ડકં છડ્ડેત્વા પલાતા, ચોરા થેરાનં નિવાસનપારુપનં તઞ્ચ ભણ્ડકં ગહેત્વા ગચ્છન્તિ, દહરેહિ આગન્ત્વા અત્તનો નિવાસનપારુપનાનિ ન તાવ થેરાનં દાતબ્બાનિ, ન હિ અનચ્છિન્નચીવરા અત્તનો અત્થાય સાખાપલાસં ભઞ્જિતું લભન્તિ, અચ્છિન્નચીવરાનં પન અત્થાય લભન્તિ, અચ્છિન્નચીવરાવ અત્તનોપિ પરેસમ્પિ અત્થાય લભન્તિ. તસ્મા થેરેહિ વા સાખાપલાસં ભઞ્જિત્વા વાકાદીહિ ગન્થેત્વા દહરાનં દાતબ્બં, દહરેહિ વા થેરાનં અત્થાય ભઞ્જિત્વા ગન્થેત્વા તેસં હત્થે દત્વા વા અદત્વા વા અત્તના નિવાસેત્વા અત્તનો નિવાસનપારુપનાનિ થેરાનં દાતબ્બાનિ, નેવ ભૂતગામપાતબ્યતાય પાચિત્તિયં હોતિ, ન તેસં ધારણે દુક્કટં.

સચે અન્તરામગ્ગે રજકત્થરણં વા હોતિ, અઞ્ઞે વા તાદિસે મનુસ્સે પસ્સન્તિ, ચીવરં વિઞ્ઞાપેતબ્બં. યાનિ ચ નેસં તે વા વિઞ્ઞત્તમનુસ્સા અઞ્ઞે વા સાખાપલાસનિવાસને ભિક્ખૂ દિસ્વા ઉસ્સાહજાતા વત્થાનિ દેન્તિ, તાનિ સદસાનિ વા હોન્તુ અદસાનિ વા નીલાદિનાનાવણ્ણાનિ વા કપ્પિયાનિપિ અકપ્પિયાનિપિ સબ્બાનિ અચ્છિન્નચીવરટ્ઠાને ઠિતત્તા તેસં નિવાસેતુઞ્ચ પારુપિતુઞ્ચ વટ્ટન્તિ. વુત્તમ્પિહેતં પરિવારે –

‘‘અકપ્પકતં નાપિ રજનાય રત્તં;

તેન નિવત્થો યેન કામં વજેય્ય;

ન ચસ્સ હોતિ આપત્તિ;

સો ચ ધમ્મો સુગતેન દેસિતો;

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૮૧);

અયઞ્હિ પઞ્હો અચ્છિન્નચીવરકં ભિક્ખું સન્ધાય વુત્તો. અથ પન તિત્થિયેહિ સહગચ્છન્તિ, તે ચ નેસં કુસચીરવાકચીરફલકચીરાનિ દેન્તિ, તાનિપિ લદ્ધિં અગ્ગહેત્વા નિવાસેતું વટ્ટન્તિ, નિવાસેત્વાપિ લદ્ધિ ન ગહેતબ્બા.

ઇદાનિ ‘‘યં આવાસં પઠમં ઉપગચ્છતિ, સચે તત્થ હોતિ સઙ્ઘસ્સ વિહારચીવરં વા’’તિઆદીસુ વિહારચીવરં નામ મનુસ્સા આવાસં કારેત્વા ‘‘ચત્તારોપિ પચ્ચયા અમ્હાકંયેવ સન્તકા પરિભોગં ગચ્છન્તૂ’’તિ તિચીવરં સજ્જેત્વા અત્તના કારાપિતે આવાસે ઠપેન્તિ, એતં વિહારચીવરં નામ. ઉત્તરત્થરણન્તિ મઞ્ચકસ્સ ઉપરિ અત્થરણકં વુચ્ચતિ. ભુમત્થરણન્તિ પરિકમ્મકતાય ભૂમિયા રક્ખણત્થં ચિમિલિકાહિ કતઅત્થરણં તસ્સ ઉપરિ તટ્ટિકં પત્થરિત્વા ચઙ્કમન્તિ. ભિસિચ્છવીતિ મઞ્ચભિસિયા વા પીઠભિસિયા વા છવિ, સચે પૂરિતા હોતિ વિધુનિત્વાપિ ગહેતું વટ્ટતિ. એવમેતેસુ વિહારચીવરાદીસુ યં તત્થ આવાસે હોતિ, તં અનાપુચ્છાપિ ગહેત્વા નિવાસેતું વા પારુપિતું વા અચ્છિન્નચીવરકાનં ભિક્ખૂનં લબ્ભતીતિ વેદિતબ્બં. તઞ્ચ ખો લભિત્વા ઓદહિસ્સામિ પુન ઠપેસ્સામીતિ અધિપ્પાયેન ન મૂલચ્છેજ્જાય. લભિત્વા ચ પન ઞાતિતો વા ઉપટ્ઠાકતો વા અઞ્ઞતો વા કુતોચિ પાકતિકમેવ કાતબ્બં. વિદેસગતેન એકસ્મિં સઙ્ઘિકે આવાસે સઙ્ઘિકપરિભોગેન પરિભુઞ્જનત્થાય ઠપેતબ્બં. સચસ્સ પરિભોગેનેવ તં જીરતિ વા નસ્સતિ વા ગીવા ન હોતિ. સચે પન એતેસં વુત્તપ્પકારાનં ગિહિવત્થાદીનં ભિસિચ્છવિપરિયન્તાનં કિઞ્ચિ ન લબ્ભતિ, તેન તિણેન વા પણ્ણેન વા પટિચ્છાદેત્વા આગન્તબ્બન્તિ.

૫૧૯. યેહિ કેહિચિ વા અચ્છિન્નન્તિ એત્થ યમ્પિ અચ્છિન્નચીવરા આચરિયુપજ્ઝાયા અઞ્ઞે ‘‘આહરથ, આવુસો, ચીવર’’ન્તિ યાચિત્વા વા વિસ્સાસેન વા ગણ્હન્તિ, તમ્પિ સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ વત્તું યુજ્જતિ.

પરિભોગજિણ્ણં વાતિ એત્થ ચ અચ્છિન્નચીવરાનં આચરિયુપજ્ઝાયાદીનં અત્તના તિણપણ્ણેહિ પટિચ્છાદેત્વા દિન્નચીવરમ્પિ સઙ્ગહં ગચ્છતીતિ વત્તું યુજ્જતિ. એવઞ્હિ તે અચ્છિન્નચીવરટ્ઠાને નટ્ઠચીવરટ્ઠાને ચ ઠિતા ભવિસ્સન્તિ, તેન નેસં વિઞ્ઞત્તિયં અકપ્પિયચીવરપરિભોગે ચ અનાપત્તિ અનુરૂપા ભવિસ્સતિ.

૫૨૧. ઞાતકાનં પવારિતાનન્તિ એત્થ ‘‘એતેસં સન્તકં દેથા’’તિ વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ યાચન્તસ્સ અનાપત્તીતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. ન હિ ઞાતકપવારિતાનં આપત્તિ વા અનાપત્તિ વા હોતિ. અત્તનો ધનેનાતિ એત્થાપિ અત્તનો કપ્પિયભણ્ડેન કપ્પિયવોહારેનેવ ચીવરં વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ ચેતાપેન્તસ્સ પરિવત્તાપેન્તસ્સ અનાપત્તીતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. પવારિતાનન્તિ એત્થ ચ સઙ્ઘવસેન પવારિતેસુ પમાણમેવ વટ્ટતિ. પુગ્ગલિકપવારણાય યં યં પવારેતિ, તં તંયેવ વિઞ્ઞાપેતબ્બં. યો ચતૂહિ પચ્ચયેહિ પવારેત્વા સયમેવ સલ્લક્ખેત્વા કાલાનુકાલં ચીવરાનિ દિવસે દિવસે યાગુભત્તાદીનીતિ એવં યેન યેનત્થો તં તં દેતિ, તસ્સ વિઞ્ઞાપનકિચ્ચં નત્થિ. યો પન પવારેત્વા બાલતાય વા સતિસમ્મોસેન વા ન દેતિ, સો વિઞ્ઞાપેતબ્બો. યો ‘‘મય્હં ગેહં પવારેમી’’તિ વદતિ, તસ્સ ગેહં ગન્ત્વા યથાસુખં નિસીદિતબ્બં નિપજ્જિતબ્બં, ન કિઞ્ચિ ગહેતબ્બં. યો પન ‘‘યં મય્હં ગેહે અત્થિ, તં પવારેમી’’તિ વદતિ. યં તત્થ કપ્પિયં, તં વિઞ્ઞાપેતબ્બં, ગેહે પન નિસીદિતું વા નિપજ્જિતું વા ન લબ્ભતીતિ કુરુન્દિયં વુત્તં.

અઞ્ઞસ્સત્થાયાતિ એત્થ અત્તનો ઞાતકપવારિતે ન કેવલં અત્તનો અત્થાય, અથ ખો અઞ્ઞસ્સત્થાય વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ અનાપત્તીતિ અયમેકો અત્થો. અયં પન દુતિયો અઞ્ઞસ્સાતિ યે અઞ્ઞસ્સ ઞાતકપવારિતા, તે તસ્સેવ ‘‘અઞ્ઞસ્સા’’તિ લદ્ધવોહારસ્સ બુદ્ધરક્ખિતસ્સ વા ધમ્મરક્ખિતસ્સ વા અત્થાય વિઞ્ઞાપેન્તસ્સ અનાપત્તીતિ. સેસં ઉત્તાનત્થમેવ.

સમુટ્ઠાનાદીસુ ઇદમ્પિ છસમુટ્ઠાનં, કિરિયં, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મવચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

અઞ્ઞાતકવિઞ્ઞત્તિસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.