૬. કુટિકારસિક્ખાપદવણ્ણના

૩૪૨. તેન સમયેનાતિ કુટિકારસિક્ખાપદં. તત્થ આળવકાતિ આળવિરટ્ઠે જાતા દારકા આળવકા નામ, તે પબ્બજિતકાલેપિ ‘‘આળવકા’’ત્વેવ પઞ્ઞાયિંસુ. તે સન્ધાય વુત્તં ‘‘આળવકા ભિક્ખૂ’’તિ. સઞ્ઞાચિકાયોતિ સયં યાચિત્વા ગહિતૂપકરણાયો. કારાપેન્તીતિ કરોન્તિપિ કારાપેન્તિપિ, તે કિર સાસને વિપસ્સનાધુરઞ્ચ ગન્થધુરઞ્ચાતિ દ્વેપિ ધુરાનિ છડ્ડેત્વા નવકમ્મમેવ ધુરં કત્વા પગ્ગણ્હિંસુ. અસ્સામિકાયોતિ અનિસ્સરાયો, કારેતા દાયકેન વિરહિતાયોતિ અત્થો. અત્તુદ્દેસિકાયોતિ અત્તાનં ઉદ્દિસ્સ અત્તનો અત્થાય આરદ્ધાયોતિ અત્થો. અપ્પમાણિકાયોતિ ‘‘એત્તકેન નિટ્ઠં ગચ્છિસ્સન્તી’’તિ એવં અપરિચ્છિન્નપ્પમાણાયો, વુદ્ધિપ્પમાણાયો વા મહન્તપ્પમાણાયોતિ અત્થો.

યાચના એવ બહુલા એતેસં મન્દં અઞ્ઞં કમ્મન્તિ યાચનબહુલા. એવં વિઞ્ઞત્તિબહુલા વેદિતબ્બા. અત્થતો પનેત્થ નાનાકરણં નત્થિ, અનેકક્ખત્તું ‘‘પુરિસં દેથ, પુરિસત્થકરં દેથા’’તિ યાચન્તાનમેતં અધિવચનં. તત્થ મૂલચ્છેજ્જાય પુરિસં યાચિતું ન વટ્ટતિ, સહાયત્થાય કમ્મકરણત્થાય ‘‘પુરિસં દેથા’’તિ યાચિતું વટ્ટતિ. પુરિસત્થકરન્તિ પુરિસેન કાતબ્બં હત્થકમ્મં વુચ્ચતિ, તં યાચિતું વટ્ટતિ. હત્થકમ્મં નામ કિઞ્ચિ વત્થુ ન હોતિ, તસ્મા ઠપેત્વા મિગલુદ્દકમચ્છબન્ધકાદીનં સકકમ્મં અવસેસં સબ્બં કપ્પિયં. ‘‘કિં, ભન્તે, આગતત્થ કેન કમ્મ’’ન્તિ પુચ્છિતે વા અપુચ્છિતે વા યાચિતું વટ્ટતિ, વિઞ્ઞત્તિપચ્ચયા દોસો નત્થિ. તસ્મા મિગલુદ્દકાદયો સકકમ્મં ન યાચિતબ્બા, ‘‘હત્થકમ્મં દેથા’’તિ અનિયમેત્વાપિ ન યાચિતબ્બા; એવં યાચિતા હિ તે ‘‘સાધુ, ભન્તે’’તિ ભિક્ખૂ ઉય્યોજેત્વા મિગેપિ મારેત્વા આહરેય્યું. નિયમેત્વા પન ‘‘વિહારે કિઞ્ચિ કત્તબ્બં અત્થિ, તત્થ હત્થકમ્મં દેથા’’તિ યાચિતબ્બા. ફાલનઙ્ગલાદીનિ ઉપકરણાનિ ગહેત્વા કસિતું વા વપિતું વા લાયિતું વા ગચ્છન્તં સકિચ્ચપસુતમ્પિ કસ્સકં વા અઞ્ઞં વા કિઞ્ચિ હત્થકમ્મં યાચિતું વટ્ટતેવ. યો પન વિઘાસાદો વા અઞ્ઞો વા કોચિ નિક્કમ્મો નિરત્થકકથં કથેન્તો નિદ્દાયન્તો વા વિહરતિ, એવરૂપં અયાચિત્વાપિ ‘‘એહિ રે ઇદં વા ઇદં વા કરોહી’’તિ યદિચ્છકં કારાપેતું વટ્ટતિ.

હત્થકમ્મસ્સ પન સબ્બકપ્પિયભાવદીપનત્થં ઇમં નયં કથેન્તિ. સચે હિ ભિક્ખુ પાસાદં કારેતુકામો હોતિ, થમ્ભત્થાય પાસાણકોટ્ટકાનં ઘરં ગન્ત્વા વત્તબ્બં ‘‘હત્થકમ્મં લદ્ધું વટ્ટતિ ઉપાસકા’’તિ. કિં કાતબ્બં, ભન્તે,તિ? પાસાણત્થમ્ભા ઉદ્ધરિત્વા દાતબ્બાતિ. સચે તે ઉદ્ધરિત્વા વા દેન્તિ, ઉદ્ધરિત્વા નિક્ખિત્તે અત્તનો થમ્ભે વા દેન્તિ, વટ્ટતિ. અથાપિ વદન્તિ – ‘‘અમ્હાકં, ભન્તે, હત્થકમ્મં કાતું ખણો નત્થિ, અઞ્ઞં ઉદ્ધરાપેથ, તસ્સ મૂલં દસ્સામા’’તિ ઉદ્ધરાપેત્વા ‘‘પાસાણત્થમ્ભે ઉદ્ધટમનુસ્સાનં મૂલં દેથા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. એતેનેવુપાયેન પાસાદદારૂનં અત્થાય વડ્ઢકીનં સન્તિકં ઇટ્ઠકત્થાય ઇટ્ઠકવડ્ઢકીનં છદનત્થાય ગેહચ્છાદકાનં ચિત્તકમ્મત્થાય ચિત્તકારાનન્તિ યેન યેન અત્થો હોતિ, તસ્સ તસ્સ અત્થાય તેસં તેસં સિપ્પકારકાનં સન્તિકં ગન્ત્વા હત્થકમ્મં યાચિતું વટ્ટતિ. હત્થકમ્મયાચનવસેન ચ મૂલચ્છેજ્જાય વા ભત્તવેતનાનુપ્પદાનેન વા લદ્ધમ્પિ સબ્બં ગહેતું વટ્ટતિ. અરઞ્ઞતો આહરાપેન્તેન ચ સબ્બં અનજ્ઝાવુત્થકં આહરાપેતબ્બં.

ન કેવલઞ્ચ પાસાદં કારેતુકામેન મઞ્ચપીઠપત્તપરિસ્સાવનધમકરકચીવરાદીનિ કારાપેતુકામેનાપિ દારુલોહસુત્તાદીનિ લભિત્વા તે તે સિપ્પકારકે ઉપસઙ્કમિત્વા વુત્તનયેનેવ હત્થકમ્મં યાચિતબ્બં. હત્થકમ્મયાચનવસેન ચ મૂલચ્છેજ્જાય વા ભત્તવેતનાનુપ્પદાનેન વા લદ્ધમ્પિ સબ્બં ગહેતબ્બં. સચે પન કાતું ન ઇચ્છન્તિ, ભત્તવેતનં પચ્ચાસીસન્તિ, અકપ્પિયકહાપણાદિ ન દાતબ્બં. ભિક્ખાચારવત્તેન તણ્ડુલાદીનિ પરિયેસિત્વા દાતું વટ્ટતિ.

હત્થકમ્મવસેન પત્તં કારેત્વા તથેવ પાચેત્વા નવપક્કસ્સ પત્તસ્સ પુઞ્છનતેલત્થાય અન્તોગામં પવિટ્ઠેન ‘‘ભિક્ખાય આગતો’’તિ સલ્લક્ખેત્વા યાગુયા વા ભત્તે વા આનીતે હત્થેન પત્તો પિધાતબ્બો. સચે ઉપાસિકા ‘‘કિં, ભન્તે’’તિ પુચ્છતિ, ‘‘નવપક્કો પત્તો પુઞ્છનતેલેન અત્થો’’તિ વત્તબ્બં. સચે સા ‘‘દેહિ, ભન્તે’’તિ પત્તં ગહેત્વા તેલેન પુઞ્છિત્વા યાગુયા વા ભત્તસ્સ વા પૂરેત્વા દેતિ, વિઞ્ઞત્તિ નામ ન હોતિ, ગહેતું વટ્ટતીતિ.

ભિક્ખૂ પગેવ પિણ્ડાય ચરિત્વા આસનસાલં ગન્ત્વા આસનં અપસ્સન્તા તિટ્ઠન્તિ. તત્ર ચે ઉપાસકા ભિક્ખૂ ઠિતે દિસ્વા સયમેવ આસનાનિ આહરાપેન્તિ, નિસીદિત્વા ગચ્છન્તેહિ આપુચ્છિત્વા ગન્તબ્બં. અનાપુચ્છા ગતાનમ્પિ નટ્ઠં ગીવા ન હોતિ, આપુચ્છિત્વા ગમનં પન વત્તં. સચે ભિક્ખૂહિ ‘‘આસનાનિ આહરથા’’તિ વુત્તેહિ આહટાનિ હોન્તિ, આપુચ્છિત્વાવ ગન્તબ્બં. અનાપુચ્છા ગતાનં વત્તભેદો ચ નટ્ઠઞ્ચ ગીવાતિ. અત્થરણકોજવાદીસુપિ એસેવ નયો.

મક્ખિકાયો બહુકા હોન્તિ, ‘‘મક્ખિકાબીજનિં આહરથા’’તિ વત્તબ્બં. પુચિમન્દસાખાદીનિ આહરન્તિ, કપ્પિયં કારાપેત્વા પટિગ્ગહેતબ્બાનિ. આસનસાલાય ઉદકભાજનં રિત્તં હોતિ, ‘‘ધમકરણં ગણ્હા’’તિ ન વત્તબ્બં. ધમકરકઞ્હિ રિત્તભાજને પક્ખિપન્તો ભિન્દેય્ય ‘‘નદિં વા તળાકં વા ગન્ત્વા પન ઉદકં આહરા’’તિ વત્તું વટ્ટતિ. ‘‘ગેહતો આહરા’’તિ નેવ વત્તું વટ્ટતિ, ન આહટં પરિભુઞ્જિતબ્બં. આસનસાલાયં વા અરઞ્ઞકે વા ભત્તકિચ્ચં કરોન્તેહિ તત્થજાતકં અનજ્ઝાવુત્થકં યંકિઞ્ચિ ઉત્તરિભઙ્ગારહં પત્તં વા ફલં વા સચે કિઞ્ચિ કમ્મં કરોન્તં આહરાપેતિ, હત્થકમ્મવસેન આહરાપેત્વા પરિભુઞ્જિતું વટ્ટતિ. અલજ્જીહિ પન ભિક્ખૂહિ વા સામણેરેહિ વા હત્થકમ્મં ન કારેતબ્બં. અયં તાવ પુરિસત્થકરે નયો.

ગોણં પન અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતટ્ઠાનતો આહરાપેતું ન વટ્ટતિ, આહરાપેન્તસ્સ દુક્કટં. ઞાતિપવારિતટ્ઠાનતોપિ મૂલચ્છેજ્જાય યાચિતું ન વટ્ટતિ, તાવકાલિકનયેન સબ્બત્થ વટ્ટતિ. એવં આહરાપિતઞ્ચ ગોણં રક્ખિત્વા જગ્ગિત્વા સામિકા પટિચ્છાપેતબ્બા. સચસ્સ પાદો વા સિઙ્ગં વા ભિજ્જતિ વા નસ્સતિ વા સામિકા ચે સમ્પટિચ્છન્તિ, ઇચ્ચેતં કુસલં. નો ચે સમ્પટિચ્છન્તિ, ગીવા હોતિ. સચે ‘‘તુમ્હાકંયેવ દેમા’’તિ વદન્તિ ન સમ્પટિચ્છિતબ્બં. ‘‘વિહારસ્સ દેમા’’તિ વુત્તે પન ‘‘આરામિકાનં આચિક્ખથ જગ્ગનત્થાયા’’તિ વત્તબ્બં.

‘‘સકટં દેથા’’તિપિ અઞ્ઞાતકઅપ્પવારિતે વત્તું ન વટ્ટતિ, વિઞ્ઞત્તિએવ હોતિ દુક્કટં આપજ્જતિ. ઞાતિપવારિતટ્ઠાને પન વટ્ટતિ, તાવકાલિકં વટ્ટતિ કમ્મં કત્વા પુન દાતબ્બં. સચે નેમિયાદીનિ ભિજ્જન્તિ પાકતિકાનિ કત્વા દાતબ્બં. નટ્ઠે ગીવા હોતિ. ‘‘તુમ્હાકમેવ દેમા’’તિ વુત્તે દારુભણ્ડં નામ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. એસ નયો વાસિફરસુકુઠારીકુદાલનિખાદનેસુ. વલ્લિઆદીસુ ચ પરપરિગ્ગહિતેસુ. ગરુભણ્ડપ્પહોનકેસુયેવ ચ વલ્લિઆદીસુ વિઞ્ઞત્તિ હોતિ, ન તતો ઓરં.

અનજ્ઝાવુત્થકં પન યંકિઞ્ચિ આહરાપેતું વટ્ટતિ. રક્ખિતગોપિતટ્ઠાનેયેવ હિ વિઞ્ઞત્તિ નામ વુચ્ચતિ. સા દ્વીસુ પચ્ચયેસુ સબ્બેન સબ્બં ન વટ્ટતિ, સેનાસનપચ્ચયે પન ‘‘આહર દેહી’’તિ વિઞ્ઞત્તિમત્તમેવ ન વટ્ટતિ, પરિકથોભાસનિમિત્તકમ્માનિ વટ્ટન્તિ. તત્થ ઉપોસથાગારં વા ભોજનસાલં વા અઞ્ઞં વા યંકિઞ્ચિ સેનાસનં ઇચ્છતો ‘‘ઇમસ્મિં વત ઓકાસે એવરૂપં સેનાસનં કાતું વટ્ટતી’’તિ વા ‘‘યુત્ત’’ન્તિ વા ‘‘અનુરૂપ’’ન્તિ વાતિઆદિના નયેન વચનં પરિકથા નામ. ‘‘ઉપાસકા તુમ્હે કુહિં વસથા’’તિ? ‘‘પાસાદે, ભન્તે’’તિ. ‘‘કિં ભિક્ખૂનં પન ઉપાસકા પાસાદો ન વટ્ટતી’’તિ એવમાદિવચનં ઓભાસો નામ. મનુસ્સે દિસ્વા રજ્જું પસારેતિ, ખીલે આકોટાપેતિ. ‘‘કિં ઇદં, ભન્તે’’તિ વુત્તે ‘‘ઇધ આવાસં કરિસ્સામા’’તિ એવમાદિકરણં પન નિમિત્તકમ્મં નામ. ગિલાનપચ્ચયે પન વિઞ્ઞત્તિપિ વટ્ટતિ, પગેવ પરિકથાદીનિ.

મનુસ્સા ઉપદ્દુતા યાચનાય ઉપદ્દુતા વિઞ્ઞત્તિયાતિ તેસં ભિક્ખૂનં તાય યાચનાય ચ વિઞ્ઞત્તિયા ચ પીળિતા. ઉબ્બિજ્જન્તિપીતિ ‘‘કિં નુ આહરાપેસ્સન્તી’’તિ ઉબ્બેગં ઇઞ્જનં ચલનં પટિલભન્તિ. ઉત્તસન્તિપીતિ અહિં વિય દિસ્વા સહસા તસિત્વા ઉક્કમન્તિ. પલાયન્તિપીતિ દૂરતોવ યેન વા તેન વા પલાયન્તિ. અઞ્ઞેનપિ ગચ્છન્તીતિ યં મગ્ગં પટિપન્ના તં પહાય નિવત્તિત્વા વામં વા દક્ખિણં વા ગહેત્વા ગચ્છન્તિ, દ્વારમ્પિ થકેન્તિ.

૩૪૪. ભૂતપુબ્બં ભિક્ખવેતિ ઇતિ ભગવા તે ભિક્ખૂ ગરહિત્વા તદનુરૂપઞ્ચ ધમ્મિં કથં કત્વા પુનપિ વિઞ્ઞત્તિયા દોસં પાકટં કુરુમાનો ઇમિના ‘‘ભૂતપુબ્બં ભિક્ખવે’’તિઆદિના નયેન તીણિ વત્થૂનિ દસ્સેસિ. તત્થ મણિકણ્ઠોતિ સો કિર નાગરાજા સબ્બકામદદં મહગ્ઘં મણિં કણ્ઠે પિલન્ધિત્વા ચરતિ, તસ્મા ‘‘મણિકણ્ઠો’’ ત્વેવ પઞ્ઞાયિત્થ. ઉપરિમુદ્ધનિ મહન્તં ફણં કરિત્વા અટ્ઠાસીતિ સો કિર તેસં દ્વિન્નં ઇસીનં કનિટ્ઠો ઇસિ મેત્તાવિહારી અહોસિ, તસ્મા નાગરાજા નદિતો ઉત્તરિત્વા દેવવણ્ણં નિમ્મિનિત્વા તસ્સ સન્તિકે નિસીદિત્વા સમ્મોદનીયં કથં કત્વા તં દેવવણ્ણં પહાય સકવણ્ણમેવ ઉપગન્ત્વા તં ઇસિં પરિક્ખિપિત્વા પસન્નાકારં કરોન્તો ઉપરિમુદ્ધનિ મહન્તં ફણં કરિત્વા છત્તં વિય ધારયમાનો મુહુત્તં ઠત્વા પક્કમતિ, તેન વુત્તં ‘‘ઉપરિમુદ્ધનિ મહન્તં ફણં કરિત્વા અટ્ઠાસી’’તિ. મણિમસ્સ કણ્ઠે પિલન્ધનન્તિ મણિં અસ્સ કણ્ઠે પિલન્ધિતં, આમુક્કન્તિ અત્થો. એકમન્તં અટ્ઠાસીતિ તેન દેવવણ્ણેન આગન્ત્વા તાપસેન સદ્ધિં સમ્મોદમાનો એકસ્મિં પદેસે અટ્ઠાસિ.

મમન્નપાનન્તિ મમ અન્નઞ્ચ પાનઞ્ચ. વિપુલન્તિ બહુલં. ઉળારન્તિ પણીતં. અતિયાચકોસીતિ અતિવિય યાચકો, અસિ પુનપ્પુનં યાચસીતિ વુત્તં હોતિ. સુસૂતિ તરુણો, થામસમ્પન્નો યોબ્બનપ્પત્તપુરિસો. સક્ખરા વુચ્ચતિ કાળસિલા, તત્થ ધોતો અસિ ‘‘સક્ખરધોતો નામા’’તિ વુચ્ચતિ, સક્ખરધોતો પાણિમ્હિ અસ્સાતિ સક્ખરધોતપાણિ, પાસાણે ધોતનિસિતખગ્ગહત્થોતિ અત્થો. યથા સો અસિહત્થો પુરિસો તાસેય્ય, એવં તાસેસિ મં સેલં યાચમાનો, મણિં યાચન્તોતિ અત્થો.

ન તં યાચેતિ તં ન યાચેય્ય. કતરં? યસ્સ પિયં જિગીસેતિ યં અસ્સ સત્તસ્સ પિયન્તિ જાનેય્ય.

કિમઙ્ગં પન મનુસ્સભૂતાનન્તિ મનુસ્સભૂતાનં અમનાપાતિ કિમેવેત્થ વત્તબ્બં.

૩૪૫. સકુણસઙ્ઘસ્સ સદ્દેન ઉબ્બાળ્હોતિ સો કિર સકુણસઙ્ઘો પઠમયામઞ્ચ પચ્છિમયામઞ્ચ નિરન્તરં સદ્દમેવ કરોતિ, સો ભિક્ખુ તેન સદ્દેન પીળિતો હુત્વા ભગવતો સન્તિકં અગમાસિ. તેનાહ – ‘‘યેનાહં તેનુપસઙ્કમી’’તિ.

કુતો ચ ત્વં ભિક્ખુ આગચ્છસીતિ એત્થ નિસિન્નો સો ભિક્ખુ ન આગચ્છતિ વત્તમાનસમીપે પન એવં વત્તું લબ્ભતિ. તેનાહ – ‘‘કુતો ચ ત્વં ભિક્ખુ આગચ્છસી’’તિ, કુતો આગતોસીતિ અત્થો. તતો અહં ભગવા આગચ્છામીતિ એત્થાપિ સો એવ નયો. ઉબ્બાળ્હોતિ પીળિતો, ઉક્કણ્ઠાપિતો હુત્વાતિ અત્થો.

સો સકુણસઙ્ઘો ‘‘ભિક્ખુ પત્તં યાચતી’’તિ એત્થ ન તે સકુણા ભિક્ખુનો વચનં જાનન્તિ, ભગવા પન અત્તનો આનુભાવેન યથા જાનન્તિ તથા અકાસિ.

૩૪૬. અપાહં તે ન જાનામીતિ અપિ અહં તે જને ‘‘કે વા ઇમે, કસ્સ વા ઇમે’’તિ ન જાનામિ. સઙ્ગમ્મ યાચન્તીતિ સમાગન્ત્વા વગ્ગવગ્ગા હુત્વા યાચન્તિ. યાચકો અપ્પિયો હોતીતિ યો યાચતિ સો અપ્પિયો હોતિ. યાચં અદદમપ્પિયોતિ યાચન્તિ યાચિતં વુચ્ચતિ, યાચિતમત્થં અદદન્તોપિ અપ્પિયો હોતિ. અથ વા યાચન્તિ યાચન્તસ્સ, અદદમપ્પિયોતિ અદેન્તો અપ્પિયો હોતિ. મા મે વિદેસ્સના અહૂતિ મા મે અપ્પિયભાવો અહુ, અહં વા તવ, ત્વં વા મમ વિદેસ્સો અપ્પિયો મા અહોસીતિ અત્થો.

૩૪૭. દુસ્સંહરાનીતિ કસિગોરક્ખાદીહિ ઉપાયેહિ દુક્ખેન સંહરણીયાનિ.

૩૪૮-૯. સઞ્ઞાચિકાય પન ભિક્ખુનાતિ એત્થ સઞ્ઞાચિકા નામ સયં પવત્તિતયાચના વુચ્ચતિ, તસ્મા ‘‘સઞ્ઞાચિકાયા’’તિ અત્તનો યાચનાયાતિ વુત્તં હોતિ, સયં યાચિતકેહિ ઉપકરણેહીતિ અત્થો. યસ્મા પન સા સયંયાચિતકેહિ કયિરમાના સયં યાચિત્વા કયિરમાના હોતિ, તસ્મા તં અત્થપરિયાયં દસ્સેતું ‘‘સયં યાચિત્વા પુરિસમ્પી’’તિ એવમસ્સ પદભાજનં વુત્તં.

ઉલ્લિત્તાતિ અન્તોલિત્તા. અવલિત્તાતિ બહિલિત્તા. ઉલ્લિત્તાવલિત્તાતિ અન્તરબાહિરલિત્તાતિ વુત્તં હોતિ.

કારયમાનેનાતિ ઇમસ્સ પદભાજને ‘‘કારાપેન્તેના’’તિ એત્તકમેવ વત્તબ્બં સિયા, એવઞ્હિ બ્યઞ્જનં સમેતિ. યસ્મા પન સઞ્ઞાચિકાય કુટિં કરોન્તેનાપિ ઇધ વુત્તનયેનેવ પટિપજ્જિતબ્બં, તસ્મા કરોન્તો વા હોતુ કારાપેન્તો વા ઉભોપેતે ‘‘કારયમાનેના’’તિ ઇમિનાવ પદેન સઙ્ગહિતાતિ એતમત્થં દસ્સેતું ‘‘કરોન્તો વા કારાપેન્તો વા’’તિ વુત્તં. યદિ પન કરોન્તેન વા કારાપેન્તેન વાતિ વદેય્ય, બ્યઞ્જનં વિલોમિતં ભવેય્ય, ન હિ કારાપેન્તો કરોન્તો નામ હોતિ, તસ્મા અત્થમત્તમેવેત્થ દસ્સિતન્તિ વેદિતબ્બં.

અત્તુદ્દેસન્તિ ‘‘મય્હં એસા’’તિ એવં અત્તા ઉદ્દેસો અસ્સાતિ અત્તુદ્દેસા, તં અત્તુદ્દેસં. યસ્મા પન યસ્સા અત્તા ઉદ્દેસો સા અત્તનો અત્થાય હોતિ, તસ્મા અત્થપરિયાયં દસ્સેન્તો ‘‘અત્તુદ્દેસન્તિ અત્તનો અત્થાયા’’તિ આહ. પમાણિકા કારેતબ્બાતિ પમાણયુત્તા કારેતબ્બા. તત્રિદં પમાણન્તિ તસ્સા કુટિયા ઇદં પમાણં. સુગતવિદત્થિયાતિ સુગતવિદત્થિ નામ ઇદાનિ મજ્ઝિમસ્સ પુરિસસ્સ તિસ્સો વિદત્થિયો વડ્ઢકીહત્થેન દિયડ્ઢો હત્થો હોતિ. બાહિરિમેન માનેનાતિ કુટિયા બહિકુટ્ટમાનેન દ્વાદસ વિદત્થિયો, મિનન્તેન પન સબ્બપઠમં દિન્નો મહામત્તિકપરિયન્તો ન ગહેતબ્બો. થુસપિણ્ડપરિયન્તેન મિનિતબ્બં. થુસપિણ્ડસ્સઉપરિ સેતકમ્મં અબ્બોહારિકં. સચે થુસપિણ્ડેન અનત્થિકો મહામત્તિકાય એવ નિટ્ઠાપેતિ, મહામત્તિકાવ પરિચ્છેદો.

તિરિયન્તિ વિત્થારતો. સત્તાતિ સત્ત સુગતવિદત્થિયો. અન્તરાતિ ઇમસ્સ પન અયં નિદ્દેસો, ‘‘અબ્ભન્તરિમેન માનેના’’તિ, કુટ્ટસ્સ બહિ અન્તં અગ્ગહેત્વા અબ્ભન્તરિમેન અન્તેન મિનિયમાને તિરિયં સત્ત સુગતવિદત્થિયો પમાણન્તિ વુત્તં હોતિ.

યો પન લેસં ઓડ્ડેન્તો યથાવુત્તપ્પમાણમેવ કરિસ્સામીતિ દીઘતો એકાદસ વિદત્થિયો તિરિયં અટ્ઠ વિદત્થિયો, દીઘતો વા તેરસ વિદત્થિયો તિરિયં છ વિદત્થિયો કરેય્ય, ન વટ્ટતિ. એકતોભાગેન અતિક્કન્તમ્પિ હિ પમાણં અતિક્કન્તમેવ હોતિ. તિટ્ઠતુ વિદત્થિ, કેસગ્ગમત્તમ્પિ દીઘતો વા હાપેત્વા તિરિયં તિરિયતો વા હાપેત્વા દીઘં વડ્ઢેતું ન વટ્ટતિ, કો પન વાદો ઉભતો વડ્ઢને? વુત્તઞ્હેતં – ‘‘આયામતો વા વિત્થારતો વા અન્તમસો કેસગ્ગમત્તમ્પિ અતિક્કમિત્વા કરોતિ વા કારાપેતિ વા પયોગે દુક્કટ’’ન્તિઆદિ (પારા. ૩૫૩). યથાવુત્તપ્પમાણા એવ પન વટ્ટતિ. યા પન દીઘતો સટ્ઠિહત્થાપિ હોતિ તિરિયં તિહત્થા વા ઊનકચતુહત્થા વા યત્થ પમાણયુત્તો મઞ્ચો ઇતો ચિતો ચ ન પરિવત્તતિ, અયં કુટીતિ સઙ્ખ્યં ન ગચ્છતિ, તસ્મા અયમ્પિ વટ્ટતિ. મહાપચ્ચરિયં પન પચ્છિમકોટિયા ચતુહત્થવિત્થારા વુત્તા, તતો હેટ્ઠા અકુટિ. પમાણિકાપિ પન અદેસિતવત્થુકા વા સારમ્ભા વા અપરિક્કમના વા ન વટ્ટતિ. પમાણિકા દેસિતવત્થુકા અનારમ્ભા સપરિક્કમનાવ વટ્ટતિ. પમાણતો ઊનતરમ્પિ ચતુહત્થં પઞ્ચહત્થમ્પિ કરોન્તેન દેસિતવત્થુકાવ કારેતબ્બા. પમાણાતિક્કન્તઞ્ચ પન કરોન્તો લેપપરિયોસાને ગરુકં આપત્તિં આપજ્જતિ.

તત્થ લેપો ચ અલેપો ચ લેપોકાસો ચ અલેપોકાસો ચ વેદિતબ્બો. સેય્યથિદં – લેપોતિ દ્વે લેપા – મત્તિકાલેપો ચ સુધાલેપો ચ. ઠપેત્વા પન ઇમે દ્વે લેપે અવસેસો ભસ્મગોમયાદિભેદો લેપો, અલેપો. સચેપિ કલલલેપો હોતિ, અલપો એવ. લેપોકાસોતિ ભિત્તિયો ચેવ છદનઞ્ચ, ઠપેત્વા પન ભિત્તિચ્છદને અવસેસો થમ્ભતુલાપિટ્ઠસઙ્ઘાટવાતપાનધૂમચ્છિદ્દાદિ અલેપારહો ઓકાસો સબ્બોપિ અલેપોકાસોતિ વેદિતબ્બો.

ભિક્ખૂ અભિનેતબ્બા વત્થુદેસનાયાતિ યસ્મિં ઠાને કુટિં કારેતુકામો હોતિ, તત્થ વત્થુદેસનત્થાય ભિક્ખૂ નેતબ્બા. તેન કુટિકારકેનાતિઆદિ પન યેન વિધિના તે ભિક્ખૂ અભિનેતબ્બા, તસ્સ દસ્સનત્થં વુત્તં. તત્થ કુટિવત્થું સોધેત્વાતિ ન વિસમં અરઞ્ઞં ભિક્ખૂ ગહેત્વા ગન્તબ્બં, કુટિવત્થું પન પઠમમેવ સોધેત્વા સમતલં સીમમણ્ડલસદિસં કત્વા પચ્છા સઙ્ઘં ઉપસઙ્કમિત્વા યાચિત્વા નેતબ્બાતિ દસ્સેતિ. એવમસ્સ વચનીયોતિ સઙ્ઘો એવં વત્તબ્બો અસ્સ. પરતો પન ‘‘દુતિયમ્પિ યાચિતબ્બા’’તિ ભિક્ખૂ સન્ધાય બહુવચનં વુત્તં. નો ચે સબ્બો સઙ્ઘો ઉસ્સહતીતિ સચે સબ્બો સઙ્ઘો ન ઇચ્છતિ, સજ્ઝાયમનસિકારાદીસુ ઉય્યુત્તા તે તે ભિક્ખૂ હોન્તિ. સારમ્ભં અનારમ્ભન્તિ સઉપદ્દવં અનુપદ્દવં. સપરિક્કમનં અપરિક્કમનન્તિ સઉપચારં અનુપચારં.

પત્તકલ્લન્તિ પત્તો કાલો ઇમસ્સ ઓલોકનસ્સાતિ પત્તકાલં, પત્તકાલમેવ પત્તકલ્લં. ઇદઞ્ચ વત્થુંઓલોકનત્થાય સમ્મુતિકમ્મં અનુસાવનાનયેન ઓલોકેત્વાપિ કાતું વટ્ટતિ. પરતો પન વત્થુદેસનાકમ્મં યથાવુત્તાય એવ ઞત્તિયા ચ અનુસાવનાય ચ કાતબ્બં, ઓલોકેત્વા કાતું ન વટ્ટતિ.

૩૫૩. કિપિલ્લિકાનન્તિ રત્તકાળપિઙ્ગલાદિભેદાનં યાસં કાસઞ્ચિ કિપિલ્લિકાનં. કિપીલ્લકાનન્તિપિ પાઠો. આસયોતિ નિબદ્ધવસનટ્ઠાનં, યથા ચ કિપિલ્લિકાનં એવં ઉપચિકાદીનમ્પિ નિબદ્ધવસનટ્ઠાનંયેવ આસયો વેદિતબ્બો. યત્થ પન તે ગોચરત્થાય આગન્ત્વા ગચ્છન્તિ, સબ્બેસમ્પિ તાદિસો સઞ્ચરણપ્પદેસો અવારિતો, તસ્મા તત્થ અપનેત્વા સોધેત્વા કાતું વટ્ટતિ. ઇમાનિ તાવ છ ઠાનાનિસત્તાનુદ્દયાય પટિક્ખિત્તાનિ.

હત્થીનં વાતિ હત્થીનં પન નિબદ્ધવસનટ્ઠાનમ્પિ નિબદ્ધગોચરટ્ઠાનમ્પિ ન વટ્ટતિ, સીહાદીનં આસયો ચ ગોચરાય પક્કમન્તાનં નિબદ્ધગમનમગ્ગો ચ ન વટ્ટતિ. એતેસં ગોચરભૂમિ ન ગહિતા. યેસં કેસઞ્ચીતિ અઞ્ઞેસમ્પિ વાળાનં તિરચ્છાનગતાનં. ઇમાનિ સત્ત ઠાનાનિ સપ્પટિભયાનિ ભિક્ખૂનં આરોગ્યત્થાય પટિક્ખિત્તાનિ. સેસાનિ નાનાઉપદ્દવેહિ સઉપદ્દવાનિ. તત્થ પુબ્બણ્ણનિસ્સિતન્તિ પુબ્બણ્ણં નિસ્સિતં સત્તન્નં ધઞ્ઞાનં વિરુહનકખેત્તસામન્તા ઠિતં. એસેવ નયો અપરણ્ણનિસ્સિતાદીસુપિ. એત્થ પન અબ્ભાઘાતન્તિ કારણાઘરં વેરિઘરં, ચોરાનં મારણત્થાય કતન્તિ કુરુન્દિઆદીસુ.

આઘાતનન્તિ ધમ્મગન્ધિકા વુચ્ચતિ. સુસાનન્તિ મહાસુસાનં. સંસરણન્તિ અનિબ્બિજ્ઝગમનીયો ગતપચ્ચાગતમગ્ગો વુચ્ચતિ. સેસં ઉત્તાનમેવ.

ન સક્કા હોતિ યથાયુત્તેન સકટેનાતિ દ્વીહિ બલિબદ્દેહિ યુત્તેન સકટેન એકં ચક્કં નિબ્બોદકપતનટ્ઠાને એકં બહિ કત્વા આવિજ્જિતું ન સક્કા હોતિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘ચતૂહિ યુત્તેના’’તિ વુત્તં. સમન્તા નિસ્સેણિયા અનુપરિગન્તુન્તિ નિસ્સેણિયં ઠત્વા ગેહં છાદેન્તેહિ ન સક્કા હોતિ સમન્તા નિસ્સેણિયા આવિજ્જિતું. ઇતિ એવરૂપે સારમ્ભે ચ અપરિક્કમને ચ ઠાને ન કારેતબ્બા. અનારમ્ભે પન સપરિક્કમને કારેતબ્બા, તં વુત્તપટિપક્ખનયેન પાળિયં આગતમેવ.

પુન સઞ્ઞાચિકા નામાતિ એવમાદિ ‘‘સારમ્ભે ચે ભિક્ખુ વત્થુસ્મિં અપરિક્કમને સઞ્ઞાચિકાય કુટિં કારેય્યા’’તિ એવં વુત્તસંયાચિકાદીનં અત્થપ્પકાસનત્થં વુત્તં.

પયોગે દુક્કટન્તિ એવં અદેસિતવત્થુકં વા પમાણાતિક્કન્તં વા કુટિં કારેસ્સામીતિ અરઞ્ઞતો રુક્ખા હરણત્થાય વાસિં વા ફરસું વા નિસેતિ દુક્કટં, અરઞ્ઞં પવિસતિ દુક્કટં, તત્થ અલ્લતિણાનિ છિન્દતિ દુક્કટેન સદ્ધિં પાચિત્તિયં, સુક્ખાનિ છિન્દતિ દુક્કટં. રુક્ખેસુપિ એસેવ નયો. ભૂમિં સોધેતિ ખણતિ, પંસું ઉદ્ધરતિ, ચિનાતિ; એવં યાવ પાચીરં બન્ધતિ તાવ પુબ્બપયોગો નામ હોતિ. તસ્મિં પુબ્બપયોગે સબ્બત્થ પાચિત્તિયટ્ઠાને દુક્કટેન સદ્ધિં પાચિત્તિયં, દુક્કટટ્ઠાને દુક્કટં, તતો પટ્ઠાય સહપયોગો નામ. તત્થ થમ્ભેહિ કાતબ્બાય થમ્ભં ઉસ્સાપેતિ, દુક્કટં. ઇટ્ઠકાહિ ચિનિતબ્બાય ઇટ્ઠકં આચિનાતિ, દુક્કટં. એવં યં યં ઉપકરણં યોજેતિ, સબ્બત્થ પયોગે પયોગે દુક્કટં. તચ્છન્તસ્સ હત્થવારે હત્થવારે તદત્થાય ગચ્છન્તસ્સ પદે પદે દુક્કટં. એવં કતં પન દારુકુટ્ટિકં વા ઇટ્ઠકકુટ્ટિકં વા સિલાકુટ્ટિકં વા અન્તમસો પણ્ણસાલમ્પિ સભિત્તિચ્છદનં લિમ્પિસ્સામીતિ સુધાય વા મત્તિકાય વા લિમ્પન્તસ્સ પયોગે પયોગે યાવ થુલ્લચ્ચયં ન હોતિ, તાવ દુક્કટં. એતં પન દુક્કટં મહાલેપેનેવ વટ્ટતિ, સેતરત્તવણ્ણકરણે વા ચિત્તકમ્મે વા અનાપત્તિ.

એકં પિણ્ડં અનાગતેતિ યો સબ્બપચ્છિમો એકો લેપપિણ્ડો, તં એકં પિણ્ડં અસમ્પત્તે કુટિકમ્મે. ઇદં વુત્તં હોતિ, ઇદાનિ દ્વીહિ પિણ્ડેહિ નિટ્ઠાનં ગમિસ્સતીતિ તેસુ પઠમપિણ્ડદાને થુલ્લચ્ચયન્તિ.

તસ્મિં પિણ્ડે આગતેતિ યં એકં પિણ્ડં અનાગતે કુટિકમ્મે થુલ્લચ્ચયં હોતિ, તસ્મિં અવસાનપિણ્ડે આગતે દિન્ને ઠપિતે લેપસ્સ ઘટિતત્તા આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ. એવં લેમ્પન્તસ્સ ચ અન્તોલેપે વા અન્તોલેપેન સદ્ધિં ભિત્તિઞ્ચ છદનઞ્ચ એકાબદ્ધં કત્વા ઘટિતે બહિલેપે વા બહિલેપેન સદ્ધિં ઘટિતે સઙ્ઘાદિસેસો. સચે પન દ્વારબદ્ધં વા વાતપાનં વા અટ્ઠપેત્વાવ મત્તિકાય લિમ્પતિ, તસ્મિઞ્ચ તસ્સોકાસં પુન વડ્ઢેત્વા વા અવડ્ઢેત્વા વા ઠપિતે લેપો ન ઘટીયતિ રક્ખતિ તાવ, પુન લિમ્પન્તસ્સ પન ઘટિતમત્તે સઙ્ઘાદિસેસો. સચે તં ઠપિયમાનં પઠમં દિન્નલેપેન સદ્ધિં નિરન્તરમેવ હુત્વા તિટ્ઠતિ, પઠમમેવ સઙ્ઘાદિસેસો. ઉપચિકામોચનત્થં અટ્ઠઙ્ગુલમત્તેન અપ્પત્તચ્છદનં કત્વા ભિત્તિં લિમ્પતિ, અનાપત્તિ. ઉપચિકામોચનત્થમેવ હેટ્ઠા પાસાણકુટ્ટં કત્વા તં અલિમ્પિત્વા ઉપરિ લિમ્પતિ, લેપો ન ઘટિયતિ નામ, અનાપત્તિયેવ.

ઇટ્ઠકકુટ્ટિકાય ઇટ્ઠકાહિયેવ વાતપાને ચ ધૂમનેત્તાનિ ચ કરોતિ, લેપઘટનેનેવ આપત્તિ. પણ્ણસાલં લિમ્પતિ, લેપઘટનેનેવ આપત્તિ. તત્થ આલોકત્થાય અટ્ઠઙ્ગુલમત્તં ઠપેત્વા લિમ્પતિ, લેપો ન ઘટીયતિ નામ, અનાપત્તિયેવ. સચે ‘‘વાતપાનં લદ્ધા એત્થ ઠપેસ્સામી’’તિ કરોતિ, વાતપાને ઠપિતે લેપઘટનેન આપત્તિ. સચે મત્તિકાય કુટ્ટં કરોતિ, છદનલેપેન સદ્ધિં ઘટને આપત્તિ. એકો એકપિણ્ડાવસેસં કત્વા ઠપેતિ, અઞ્ઞો તં દિસ્વા ‘‘દુક્કતં ઇદ’’ન્તિ વત્તસીસેન લિમ્પતિ ઉભિન્નમ્પિ અનાપત્તિ.

૩૫૪. ભિક્ખુ કુટિં કરોતીતિ એવમાદીનિ છત્તિંસ ચતુક્કાનિ આપત્તિભેદદસ્સનત્થં વુત્તાનિ, તત્થ સારમ્ભાય દુક્કટં, અપરિક્કમનાય દુક્કટં, પમાણાતિક્કન્તાય સઙ્ઘાદિસેસો, અદેસિતવત્થુકાય સઙ્ઘાદિસેસો, એતેસં વસેન વોમિસ્સકાપત્તિયો વેદિતબ્બા.

૩૫૫. આપત્તિ દ્વિન્નં સઙ્ઘાદિસેસેન દ્વિન્નં દુક્કટાનન્તિઆદીસુ ચ દ્વીહિ સઙ્ઘાદિસેસેહિ સદ્ધિં દ્વિન્નં દુક્કટાનન્તિઆદિના નયેન અત્થો વેદિતબ્બો.

૩૬૧. સો ચે વિપ્પકતે આગચ્છતીતિઆદીસુ પન અયં અત્થવિનિચ્છયો. સોતિ સમાદિસિત્વા પક્કન્તભિક્ખુ. વિપ્પકતેતિ અનિટ્ઠિતે કુટિકમ્મે. અઞ્ઞસ્સ વા દાતબ્બાતિ અઞ્ઞસ્સ પુગ્ગલસ્સ વા સઙ્ઘસ્સ વા ચજિત્વા દાતબ્બા. ભિન્દિત્વા વા પુન કાતબ્બાતિ કિત્તકેન ભિન્ના હોતિ, સચે થમ્ભા ભૂમિયં નિખાતા, ઉદ્ધરિતબ્બા. સચે પાસાણાનં ઉપરિ ઠપિતા, અપનેતબ્બા. ઇટ્ઠકચિતાય યાવ મઙ્ગલિટ્ઠકા તાવ કુટ્ટા અપચિનિતબ્બા. સઙ્ખેપતો ભૂમિસમં કત્વા વિનાસિતા ભિન્ના હોતિ, ભૂમિતો ઉપરિ ચતુરઙ્ગુલમત્તેપિ ઠિતે અભિન્નાવ. સેસં સબ્બચતુક્કેસુ પાકટમેવ. ન હેત્થ અઞ્ઞં કિઞ્ચિ અત્થિ, યં પાળિઅનુસારેનેવ દુબ્બિઞ્ઞેય્યં સિયા.

૩૬૩. અત્તના વિપ્પકતન્તિઆદીસુ પન અત્તના આરદ્ધં કુટિં. અત્તના પરિયોસાપેતીતિ મહામત્તિકાય વા થુસમત્તિકાય વા યાય કતં પરિયોસિતભાવં પાપેતુકામો હોતિ, તાય અવસાનપિણ્ડં દેન્તો પરિયોસાપેતિ.

પરેહિ પરિયોસાપેતીતિ અત્તનોવ અત્થાય પરેહિ પરિયોસાપેતિ. અત્તના વા હિ વિપ્પકતા હોતુ પરેહિ વા ઉભયેહિ વા, તં ચે અત્તનો અત્થાય અત્તના વા પરિયોસાપેતિ, પરેહિ વા પરિયોસાપેતિ, અત્તના ચ પરેહિ ચાતિ યુગનદ્ધં વા પરિયોસાપેતિ, સઙ્ઘાદિસેસોયેવાતિ અયમેત્થ વિનિચ્છયો.

કુરુન્દિયંપન વુત્તં – ‘‘દ્વે તયો ભિક્ખૂ ‘એકતો વસિસ્સામા’તિ કરોન્તિ, રક્ખતિ તાવ, અવિભત્તત્તા અનાપત્તિ. ‘ઇદં ઠાનં તવ, ઇદં મમા’તિ વિભજિત્વા કરોન્તિ આપત્તિ. સામણેરો ચ ભિક્ખુ ચ એકતો કરોન્તિ, યાવ અવિભત્તા તાવ રક્ખતિ. પુરિમનયેન વિભજિત્વા કરોન્તિ, ભિક્ખુસ્સ આપત્તી’’તિ.

૩૬૪. અનાપત્તિ લેણેતિઆદીસુ લેણં મહન્તમ્પિ કરોન્તસ્સ અનાપત્તિ. ન હેત્થ લેપો ઘટીયતિ. ગુહમ્પિ ઇટ્ઠકાગુહં વા સિલાગુહં વા દારુગુહં વા ભૂમિગુહં વા મહન્તમ્પિ કરોન્તસ્સ અનાપત્તિ.

તિણકુટિકાયાતિ સત્તભૂમિકોપિ પાસાદો તિણપણ્ણચ્છદનો ‘‘તિણકુટિકા’’તિ વુચ્ચતિ. અટ્ઠકથાસુ પન કુક્કુટચ્છિકગેહન્તિ છદનં દણ્ડકેહિ જાલબદ્ધં કત્વા તિણેહિ વા પણ્ણેહિ વા છાદિતકુટિકાવ વુત્તા, તત્થ અનાપત્તિ. મહન્તમ્પિ તિણચ્છદનગેહં કાતું વટ્ટતિ, ઉલ્લિત્તાદિભાવો એવ હિ કુટિયા લક્ખણં, સો ચ છદનમેવ સન્ધાય વુત્તોતિ વેદિતબ્બો. ચઙ્કમનસાલાયં તિણચુણ્ણં પરિપતતિ ‘‘અનુજાનામિ, ભિક્ખવે, ઓગુમ્ફેત્વા ઉલ્લિત્તાવલિત્તં કાતુ’’ન્તિઆદીનિ (ચૂળવ. ૨૬૦) ચેત્થ સાધકાનિ, તસ્મા ઉભતો પક્ખં વા કૂટબદ્ધં વા વટ્ટં વા ચતુરસ્સં વા યં ‘‘ઇમં એતસ્સ ગેહસ્સ છદન’’ન્તિ છદનસઙ્ખેપેન કતં હોતિ, તસ્સ ભિત્તિલેપેન સદ્ધિં લેપે ઘટિતે આપત્તિ. સચે પન ઉલ્લિત્તાવલિત્તચ્છદનસ્સ ગેહસ્સ લેપરક્ખણત્થં ઉપરિ તિણેન છાદેન્તિ, એત્તાવતા તિણકુટિ નામ ન હોતિ. કિં પનેત્થ અદેસિતવત્થુકપ્પમાણાતિક્કન્તપચ્ચયાવ અનાપત્તિ, ઉદાહુ સારમ્ભઅપરિક્કમનપચ્ચયાપીતિ સબ્બત્થાપિ અનાપત્તિ. તથા હિ તાદિસં કુટિં સન્ધાય પરિવારે વુત્તં –

‘‘ભિક્ખુ સઞ્ઞાચિકાય કુટિં કરોતિ;

અદેસિતવત્થુકં પમાણાતિક્કન્તં;

સારમ્ભં અપરિક્કમનં અનાપત્તિ;

પઞ્હા મેસા કુસલેહિ ચિન્તિતા’’તિ. (પરિ. ૪૭૯);

અઞ્ઞસ્સત્થાયાતિ કુટિલક્ખણપ્પત્તમ્પિ કુટિં અઞ્ઞસ્સ ઉપજ્ઝાયસ્સ વા આચરિયસ્સ વા સઙ્ઘસ્સ વા અત્થાય કરોન્તસ્સ અનાપત્તિ. યં પન ‘‘આપત્તિ કારુકાનં તિણ્ણં દુક્કટાન’’ન્તિઆદિ પાળિયં વુત્તં, તં યથાસમાદિટ્ઠાય અકરણપચ્ચયા વુત્તં.

વાસાગારં ઠપેત્વા સબ્બત્થાતિ અત્તનો વસનત્થાય અગારં ઠપેત્વા અઞ્ઞં ઉપોસથાગારં વા જન્તાઘરં વા ભોજનસાલા વા અગ્ગિસાલા વા ભવિસ્સતીતિ કારેતિ, સબ્બત્થ અનાપત્તિ. સચેપિસ્સ હોતિ ‘‘ઉપોસથાગારઞ્ચ ભવિસ્સતિ, અહઞ્ચ વસિસ્સામિ જન્તાઘરઞ્ચ ભોજનસાલા ચ અગ્ગિસાલા ચ ભવિસ્સતિ, અહઞ્ચ વસિસ્સામી’’તિ કારિતેપિ આનાપત્તિયેવ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘અનાપત્તી’’તિ વત્વા ‘‘અત્તનો વાસાગારત્થાય કરોન્તસ્સેવ આપત્તી’’તિ વુત્તં. ઉમ્મત્તકસ્સ આદિકમ્મિકાનઞ્ચ આળવકાનં ભિક્ખૂનં અનાપત્તિ.

સમુટ્ઠાનાદીસુ છસમુટ્ઠાનં કિરિયઞ્ચ કિરિયાકિરિયઞ્ચ, ઇદઞ્હિ વત્થું દેસાપેત્વા પમાણાતિક્કન્તં કરોતો કિરિયતો સમુટ્ઠાતિ, વત્થું અદેસાપેત્વા કરોતો કિરિયાકિરિયતો, નોસઞ્ઞાવિમોક્ખં, અચિત્તકં, પણ્ણત્તિવજ્જં, કાયકમ્મં, વચીકમ્મં, તિચિત્તં, તિવેદનન્તિ.

કુટિકારસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.