૨. કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદવણ્ણના

૨૬૯. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવાતિ કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદં. તત્રાયં અનુત્તાનપદવણ્ણના – અરઞ્ઞે વિહરતીતિ ન આવેણિકે અરઞ્ઞે, જેતવનવિહારસ્સેવ પચ્ચન્તે એકપસ્સે. મજ્ઝે ગબ્ભોતિ તસ્સ ચ વિહારસ્સ મજ્ઝે ગબ્ભો હોતિ. સમન્તા પરિયાગારોતિ સમન્તા પનસ્સ મણ્ડલમાળપરિક્ખેપો હોતિ. સો કિર મજ્ઝે ચતુરસ્સં ગબ્ભં કત્વા બહિ મણ્ડલમાળપરિક્ખેપેન કતો, યથા સક્કા હોતિ અન્તોયેવ આવિઞ્છન્તેહિ વિચરિતું.

સુપઞ્ઞત્તન્તિ સુટ્ઠ ઠપિતં, યથા યથા યસ્મિં યસ્મિઞ્ચ ઓકાસે ઠપિતં પાસાદિકં હોતિ લોકરઞ્જકં તથા તથા તસ્મિં તસ્મિં ઓકાસે ઠપિતં, વત્તસીસેન હિ સોં એકકિચ્ચમ્પિ ન કરોતિ. એકચ્ચે વાતપાને વિવરન્તોતિ યેસુ વિવટેસુ અન્ધકારો હોતિ તાનિ વિવરન્તો યેસુ વિવટેસુ આલોકો હોતિ તાનિ થકેન્તો.

એવં વુત્તે સા બ્રાહ્મણી તં બ્રાહ્મણં એતદવોચાતિ એવં તેન બ્રાહ્મણેન પસંસિત્વા વુત્તે સા બ્રાહ્મણી ‘‘પસન્નો અયં બ્રાહ્મણો પબ્બજિતુકામો મઞ્ઞે’’તિ સલ્લક્ખેત્વા નિગૂહિતબ્બમ્પિ તં અત્તનો વિપ્પકારં પકાસેન્તી કેવલં તસ્સ સદ્ધાવિઘાતાપેક્ખા હુત્વા એતં ‘‘કુતો તસ્સ ઉળારત્તતા’’તિઆદિવચનમવોચ. તત્થ ઉળારો અત્તા અસ્સાતિ ઉળારત્તા, ઉળારત્તનો ભાવો ઉટ્ઠારત્તતા. કુલિત્થીહીતિઆદીસુ કુલિત્થિયો નામ ઘરસ્સામિનિયો. કુલધીતરો નામ પુરિસન્તરગતા કુલધીતરો. કુલકુમારિયો નામ અનિવિટ્ઠા વુચ્ચન્તિ. કુલસુણ્હા નામ પરકુલતો આનીતા કુલદારકાનં વધુયો.

૨૭૦. ઓતિણ્ણોતિ યક્ખાદીહિ વિય સત્તા અન્તો ઉપ્પજ્જન્તેન રાગેન ઓતિણ્ણો, કૂપાદીનિ વિય સત્તા અસમપેક્ખિત્વા રજનીયે ઠાને રજ્જન્તો સયં વા રાગં ઓતિણ્ણો, યસ્મા પન ઉભયથાપિ રાગસમઙ્ગિસ્સેવેતં અધિવચનં, તસ્મા ‘‘ઓતિણ્ણો નામ સારત્તો અપેક્ખવા પટિબદ્ધચિત્તો’’તિ એવમસ્સ પદભાજનં વુત્તં.

તત્થ સારત્તોતિ કાયસંસગ્ગરાગેન સુટ્ઠુ રત્તો. અપેક્ખવાતિ કાયસંસગ્ગાપેક્ખાય અપેક્ખવા. પટિબદ્ધચિત્તોતિ કાયસંસગ્ગરાગેનેવ તસ્મિં વત્થુસ્મિં પટિબદ્ધચિત્તો. વિપરિણતેનાતિ પરિસુદ્ધભવઙ્ગસન્તતિસઙ્ખાતં પકતિં વિજહિત્વા અઞ્ઞથા પવત્તેન, વિરૂપં વા પરિણતેન વિરૂપં પરિવત્તેન, યથા પરિવત્તમાનં વિરૂપં હોતિ એવં પરિવત્તિત્વા ઠિતેનાતિ અધિપ્પાયો.

૨૭૧. યસ્મા પનેતં રાગાદીહિ સમ્પયોગં નાતિવત્તતિ, તસ્મા ‘‘વિપરિણતન્તિ રત્તમ્પિ ચિત્ત’’ન્તિઆદિના નયેનસ્સ પદભાજનં વત્વા અન્તે ઇધાધિપ્પેતમત્થં દસ્સેન્તો ‘‘અપિચ રત્તં ચિત્તં ઇમસ્મિં અત્થે અધિપ્પેતં વિપરિણત’’ન્તિ આહ.

તદહુજાતાતિ તંદિવસં જાતા જાતમત્તા અલ્લમંસપેસિવણ્ણા, એવરૂપાયપિ હિ સદ્ધિં કાયસંસગ્ગે સઙ્ઘાદિસેસો, મેથુનવીતિક્કમે પારાજિકં, રહો નિસજ્જસ્સાદે પાચિત્તિયઞ્ચ હોતિ. પગેવાતિ પઠમમેવ.

કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જેય્યાતિ હત્થગ્ગહણાદિકાયસમ્પયોગં કાયમિસ્સીભાવં સમાપજ્જેય્ય, યસ્મા પનેતં સમાપજ્જન્તસ્સ યો સો કાયસંસગ્ગો નામ સો અત્થતો અજ્ઝાચારો હોતિ, રાગવસેન અભિભવિત્વા સઞ્ઞમવેલં આચારો, તસ્માસ્સ સઙ્ખેપન અત્થં દસ્સેન્તો ‘‘અજ્ઝાચારો વુચ્ચતી’’તિ પદભાજનમાહ.

હત્થગ્ગાહં વાતિઆદિભેદં પનસ્સ વિત્થારેન અત્થદસ્સનં. તત્થ હત્થાદીનં વિભાગદસ્સનત્થં ‘‘હત્થો નામ કપ્પરં ઉપાદાયા’’તિઆદિમાહ તત્થ કપ્પરં ઉપાદાયાતિ દુતિયં. મહાસન્ધિં ઉપાદાય. અઞ્ઞત્થ પન મણિબન્ધતો પટ્ઠાય યાવ અગ્ગનખા હત્થો ઇધ સદ્ધિં અગ્ગબાહાય કપ્પરતો પટ્ઠાય અધિપ્પેતો.

સુદ્ધકેસા વાતિ સુત્તાદીહિ અમિસ્સા સુદ્ધા કેસાયેવ. વેણીતિ તીહિ કેસવટ્ટીહિ વિનન્ધિત્વા કતકેસકલાપસ્સેતં નામં. સુત્તમિસ્સાતિ પઞ્ચવણ્ણેન સુત્તેન કેસે મિસ્સેત્વા કતા. માલામિસ્સાતિ વસ્સિકપુપ્ફાદીહિ મિસ્સેત્વા તીહિ કેસવટ્ટીહિ વિનન્ધિત્વા કતા, અવિનદ્ધોપિ વા કેવલં પુપ્ફમિસ્સકો કેસકલાપો ઇધ ‘‘વેણી’’તિ વેદિતબ્બો. હિરઞ્ઞમિસ્સાતિ કહાપણમાલાય મિસ્સેત્વા કતા. સુવણ્ણમિસ્સાતિ સુવણ્ણચીરકેહિ વા પામઙ્ગાદીહિ વા મિસ્સેત્વા કતા. મુત્તામિસ્સાતિ મુત્તાવલીહિ મિસ્સેત્વા કતા. મણિમિસ્સાતિ સુત્તારૂળ્હેહિ મણીહિ મિસ્સેત્વા કતા. એતાસુ હિ યંકિઞ્ચિ વેણિં ગણ્હન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસોયેવ. ‘‘અહં મિસ્સકવેણિં અગ્ગહેસિ’’ન્તિ વદન્તસ્સ મોક્ખો નત્થિ. વેણિગ્ગહણેન ચેત્થ કેસાપિ ગહિતાવ હોન્તિ, તસ્મા યો એકમ્પિ કેસં ગણ્હાતિ તસ્સપિ આપત્તિયેવ.

હત્થઞ્ચ વેણિઞ્ચ ઠપેત્વાતિ ઇધ વુત્તલક્ખણં હત્થઞ્ચ સબ્બપ્પકારઞ્ચ વેણિં ઠપેત્વા અવસેસં સરીરં ‘‘અઙ્ગ’’ન્તિ વેદિતબ્બં. એવં પરિચ્છિન્નેસુ હત્થાદીસુ હત્થસ્સ ગહણં હત્થગ્ગાહો, વેણિયા ગહણં વેણિગ્ગાહો, અવસેસસસરીરસ્સ પરામસનં અઞ્ઞતરસ્સ વા અઞ્ઞતરસ્સ વા અઙ્ગસ્સ પરામસનં, યો તં હત્થગ્ગાહં વા વેણિગ્ગાહં વા અઞ્ઞતરસ્સ વા અઞ્ઞતરસ્સ વા અઙ્ગસ્સ પરામસનં સમાપજ્જેય્ય, તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો નામ આપત્તિનિકાયો હોતીતિ. અયં સિક્ખાપદસ્સ અત્થો.

૨૭૨. યસ્મા પન યો ચ હત્થગ્ગાહો યો ચ વેણિગ્ગાહો યઞ્ચ અવસેસસ્સ અઙ્ગસ્સ પરામસનં તં સબ્બમ્પિ ભેદતો દ્વાદસવિધં હોતિ, તસ્મા તં ભેદં દસ્સેતું ‘‘આમસના પરામસના’’તિઆદિના નયેનસ્સ પદભાજનં વુત્તં. તત્થ યઞ્ચ વુત્તં ‘‘આમસના નામ આમટ્ઠમત્તા’’તિ યઞ્ચ ‘‘છુપનં નામ ફુટ્ઠમત્ત’’ન્તિ, ઇમેસં અયં વિસેસો – આમસનાતિ આમજ્જના ફુટ્ઠોકાસં અનતિક્કમિત્વાપિ તત્થેવ સઙ્ઘટ્ટના. અયઞ્હિ ‘‘આમટ્ઠમત્તા’’તિ વુચ્ચતિ. છુપનન્તિ અસઙ્ઘટ્ટેત્વા ફુટ્ઠમત્તં.

યમ્પિ ઉમ્મસનાય ચ ઉલ્લઙ્ઘનાય ચ નિદ્દેસે ‘‘ઉદ્ધં ઉચ્ચારણા’’તિ એકમેવ પદં વુત્તં. તત્રાપિ અયં વિસેસો – પઠમં અત્તનો કાયસ્સ ઇત્થિયા કાયે ઉદ્ધં પેસનવસેન વુત્તં, દુતિયં ઇત્થિયા કાયં ઉક્ખિપનવસેન, સેસં પાકટમેવ.

૨૭૩. ઇદાનિ ય્વાયં ઓતિણ્ણો વિપરિણતેન ચિત્તેન કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જતિ, તસ્સ એતેસં પદાનં વસેન વિત્થારતો આપત્તિભેદં દસ્સેન્તો ‘‘ઇત્થી ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ ભિક્ખુ ચ નં ઇત્થિયા કાયેન કાય’’ન્તિઆદિમાહ. તત્થ ભિક્ખુ ચ નં ઇત્થિયા કાયેન કાયન્તિ સો સારત્તો ચ ઇત્થિસઞ્ઞી ચ ભિક્ખુ અત્તનો કાયેન. નન્તિ નિપાતમત્તં. અથ વા એતં તસ્સા ઇત્થિયા હત્થાદિભેદં કાયં. આમસતિ પરામસતીતિ એતેસુ ચે એકેનાપિ આકારેન અજ્ઝાચરતિ, આપત્તિ સઙ્ઘાદિસેસસ્સ. તત્થ સકિં આમસતો એકા આપત્તિ, પુનપ્પુનં આમસતો પયોગે પયોગે સઙ્ઘાદિસેસો.

પરામસન્તોપિ સચે કાયતો અમોચેત્વાવ ઇતો ચિતો ચ અત્તનો હત્થં વા કાયં વા સઞ્ચોપેતિ હરતિ પેસેતિ દિવસમ્પિ પરામસતો એકાવ આપત્તિ. સચે કાયતો મોચેત્વા મોચેત્વા પરામસતિ પયોગે પયોગે આપત્તિ.

ઓમસન્તોપિ સચે કાયતો અમોચેત્વાવ ઇત્થિયા મત્થકતો પટ્ઠાય યાવ પાદપિટ્ઠિં ઓમસતિ એકાવ આપત્તિ. સચે પન ઉદરાદીસુ તં તં ઠાનં પત્વા મુઞ્ચિત્વા મુઞ્ચિત્વા ઓમસતિ પયોગે પયોગે આપત્તિ. ઉમ્મસનાયપિ પાદતો પટ્ઠાય યાવ સીસં ઉમ્મસન્તસ્સ એસેવ નયો.

ઓલઙ્ઘનાય માતુગામં કેસેસુ ગહેત્વા નામેત્વા ચુમ્બનાદીસુ યં અજ્ઝાચારં ઇચ્છતિ તં કત્વા મુઞ્ચતો એકાવ આપત્તિ. ઉટ્ઠિતં પુનપ્પુનં નામયતો પયોગે પયોગે આપત્તિ. ઉલ્લઙ્ઘનાયપિ કેસેસુ વા હત્થેસુ વા ગહેત્વા વુટ્ઠાપયતો એસેવ નયો.

આકડ્ઢનાય અત્તનો અભિમુખં આકડ્ઢન્તો યાવ ન મુઞ્ચતિ તાવ એકાવ આપત્તિ. મુઞ્ચિત્વા મુઞ્ચિત્વા આકડ્ઢન્તસ્સ પયોગે પયોગે આપત્તિ. પતિકડ્ઢનાયપિ પરમ્મુખં પિટ્ઠિયં ગહેત્વા પટિપ્પણામયતો એસેવ નયો.

અભિનિગ્ગણ્હનાય હત્થે વા બાહાય વા દળ્હં ગહેત્વા યોજનમ્પિ ગચ્છતો એકાવ આપત્તિ. મુઞ્ચિત્વા પુનપ્પુનં ગણ્હતો પયોગે પયોગે આપત્તિ. અમુઞ્ચિત્વા પુનપ્પુનં ફુસતો ચ આલિઙ્ગતો ચ પયોગે પયોગે આપત્તીતિ મહાસુમત્થેરો આહ. મહાપદુમત્થેરો પનાહ – ‘‘મૂલગ્ગહણમેવ પમાણં, તસ્મા યાવ ન મુઞ્ચતિ તાવ એકા એવ આપત્તી’’તિ.

અભિનિપ્પીળનાય વત્થેન વા આભરણેન વા સદ્ધિં પીળયતો અઙ્ગં અફુસન્તસ્સ થુલ્લચ્ચયં, ફુસન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો, એકપયોગેન એકા આપત્તિ, નાનાપયોગેન નાના.

ગહણછુપનેસુ અઞ્ઞં કિઞ્ચિ વિકારં અકરોન્તોપિ ગહિતમત્તફુટ્ઠમત્તેનાપિ આપત્તિં આપજ્જતિ.

એવમેતેસુ આમસનાદીસુ એકેનાપિ આકારેન અજ્ઝાચારતો ઇત્થિયા ઇત્થિસઞ્ઞિસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો, વેમતિકસ્સ થુલ્લચ્ચયં, પણ્ડકપુરિસતિરચ્છાનગતસઞ્ઞિસ્સાપિ થુલ્લચ્ચયમેવ. પણ્ડકે પણ્ડકસઞ્ઞિસ્સ થુલ્લચ્ચયં, વેમતિકસ્સ દુક્કટં. પુરિસતિરચ્છાનગતઇત્થિસઞ્ઞિસ્સાપિ દુક્કટમેવ. પુરિસે પુરિસસઞ્ઞિસ્સાપિ વેમતિકસ્સાપિ ઇત્થિપણ્ડકતિરચ્છાનગતસઞ્ઞિસ્સાપિ દુક્કટમેવ. તિરચ્છાનગતેપિ સબ્બાકારેન દુક્કટમેવાતિ. ઇમા એકમૂલકનયે વુત્તા આપત્તિયો સલ્લક્ખેત્વા ઇમિનાવ ઉપાયેન ‘‘દ્વે ઇત્થિયો દ્વિન્નં ઇત્થીન’’ન્તિઆદિવસેન વુત્તે દુમૂલકનયેપિ દિગુણા આપત્તિયો વેદિતબ્બા. યથા ચ દ્વીસુ ઇત્થીસુ દ્વે સઙ્ઘાદિસેસા; એવં સમ્બહુલાસુ સમ્બહુલા વેદિતબ્બા.

યો હિ એકતો ઠિતા સમ્બહુલા ઇત્થિયો બાહાહિ પરિક્ખિપિત્વા ગણ્હાતિ સો યત્તકા ઇત્થિયો ફુટ્ઠા તાસં ગણનાય સઙ્ઘાદિસેસે આપજ્જતિ, મજ્ઝગતાનં ગણનાય થુલ્લચ્ચયે. તા હિ તેન કાયપ્પટિબદ્ધેન આમટ્ઠા હોન્તિ. યો પન સમ્બહુલાનં અઙ્ગુલિયો વા કેસે વા એકતો કત્વા ગણ્હાતિ, સો અઙ્ગુલિયો ચ કેસે ચ અગણેત્વા ઇત્થિયો ગણેત્વા સઙ્ઘાદિસેસેહિ કારેતબ્બો. યાસઞ્ચ ઇત્થીનં અઙ્ગુલિયો વા કેસા વા મજ્ઝગતા હોન્તિ, તાસં ગણનાય થુલ્લચ્ચયે આપજ્જતિ. તા હિ તેન કાયપ્પટિબદ્ધેન આમટ્ઠા હોન્તિ, સમ્બહુલા પન ઇત્થિયો કાયપ્પટિબદ્ધેહિ રજ્જુવત્થાદીહિ પરિક્ખિપિત્વા ગણ્હન્તો સબ્બાસંયેવ અન્તોપરિક્ખેપગતાનં ગણનાય થુલ્લચ્ચયે આપજ્જતિ. મહાપચ્ચરિયં અફુટ્ઠાસુ દુક્કટં વુત્તં. તત્થ યસ્મા પાળિયં કાયપ્પટિબદ્ધપ્પટિબદ્ધેન આમસનં નામ નત્થિ, તસ્મા સબ્બમ્પિ કાયપ્પટિબદ્ધપ્પટિબદ્ધં કાયપ્પટિબદ્ધેનેવ સઙ્ગહેત્વા મહાઅટ્ઠકથાયઞ્ચ કુરુન્દિયઞ્ચ વુત્તો પુરિમનયોયેવેત્થ યુત્તતરો દિસ્સતિ.

યો હિ હત્થેન હત્થં ગહેત્વા પટિપાટિયા ઠિતાસુ ઇત્થીસુ સમસારાગો એકં હત્થે ગણ્હાતિ, સો ગહિતિત્થિયા વસેન એકં સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિ, ઇતરાસં ગણનાય પુરિમનયેનેવ થુલ્લચ્ચયે. સચે સો તં કાયપ્પટિબદ્ધે વત્થે વા પુપ્ફે વા ગણ્હાતિ, સબ્બાસં ગણનાય થુલ્લચ્ચયે આપજ્જતિ. યથેવ હિ રજ્જુવત્થાદીહિ પરિક્ખિપન્તેન સબ્બાપિ કાયપ્પટિબદ્ધેન આમટ્ઠા હોન્તિ, તથા ઇધાપિ સબ્બાપિ કાયપ્પટિબદ્ધેન આમટ્ઠા હોન્તિ. સચે પન તા ઇત્થિયો અઞ્ઞમઞ્ઞં વત્થકોટિયં ગહેત્વા ઠિતા હોન્તિ, તત્ર ચેસો પુરિમનયેનેવ પઠમં ઇત્થિં હત્થે ગણ્હાતિ ગહિતાય વસેન સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિ, ઇતરાસં ગણનાય દુક્કટાનિ. સબ્બાસઞ્હિ તાસં તેન પુરિમનયેનેવ કાયપટિબદ્ધેન કાયપ્પટિબદ્ધં આમટ્ઠં હોતિ. સચે પન સોપિ તં કાયપ્પટિબદ્ધેયેવ ગણ્હાતિ તસ્સા વસેન થુલ્લચ્ચયં આપજ્જતિ, ઇતરાસં ગણનાય અનન્તરનયેનેવ દુક્કટાનિ.

યો પન ઘનવત્થનિવત્થં ઇત્થિં કાયસંસગ્ગરાગેન વત્થે ઘટ્ટેતિ, થુલ્લચ્ચયં. વિરળવત્થનિવત્થં ઘટ્ટેતિ, તત્ર ચે વત્થન્તરેહિ ઇત્થિયા વા નિક્ખન્તલોમાનિ ભિક્ખું ભિક્ખુનો વા પવિટ્ઠલોમાનિ ઇત્થિં ફુસન્તિ, ઉભિન્નં લોમાનિયેવ વા લોમાનિ ફુસન્તિ, સઙ્ઘાદિસેસો. ઉપાદિન્નકેન હિ કમ્મજરૂપેન ઉપાદિન્નકં વા અનુપાદિન્નકં વા અનુપાદિન્નકેનપિ કેનચિ કેસાદિના ઉપાદિન્નકં વા અનુપાદિન્નકં વા ફુસન્તોપિ સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિયેવ.

તત્થ કુરુન્દિયં ‘‘લોમાનિ ગણેત્વા સઙ્ઘાદિસેસો’’તિ વુત્તં. મહાઅટ્ઠકથાયં પન ‘‘લોમાનિ ગણેત્વા આપત્તિયા ન કારેતબ્બો, એકમેવ સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિ. સઙ્ઘિકમઞ્ચે પન અપચ્ચત્થરિત્વા નિપન્નો લોમાનિ ગણેત્વા કારેતબ્બો’’તિ વુત્તં, તદેવ યુત્તં. ઇત્થિવસેન હિ અયં આપત્તિ, ન કોટ્ઠાસવસેનાતિ.

એત્થાહ ‘‘યો પન ‘કાયપ્પટિબદ્ધં ગણ્હિસ્સામી’તિ કાયં ગણ્હાતિ, ‘કાયં ગણ્હિસ્સામી’તિ કાયપ્પટિબદ્ધં ગણ્હાતિ, સો કિં આપજ્જતી’’તિ. મહાસુમત્થેરો તાવ ‘‘યથાવત્થુકમેવા’’તિ વદતિ. અયં કિરસ્સ લદ્ધિ –

‘‘વત્થુ સઞ્ઞા ચ રાગો ચ, ફસ્સપ્પટિવિજાનના;

યથાનિદ્દિટ્ઠનિદ્દેસે, ગરુકં તેન કારયે’’તિ.

એત્થ ‘‘વત્થૂ’’તિ ઇત્થી. ‘‘સઞ્ઞા’’તિ ઇત્થિસઞ્ઞા. ‘‘રાગો’’તિ કાયસંસગ્ગરાગો. ‘‘ફસ્સપ્પટિવિજાનના’’તિ કાયસંસગ્ગફસ્સજાનના. તસ્મા યો ઇત્થિયા ઇત્થિસઞ્ઞી કાયસંસગ્ગરાગેન ‘‘કાયપ્પટિબદ્ધં ગહેસ્સામી’’તિ પવત્તોપિ કાયં ફુસતિ, ગરુકં સઙ્ઘાદિસેસંયેવ આપજ્જતિ. ઇતરોપિ થુલ્લચ્ચયન્તિ મહાપદુમત્થેરો પનાહ –

‘‘સઞ્ઞાય વિરાગિતમ્હિ, ગહણે ચ વિરાગિતે;

યથાનિદ્દિટ્ઠનિદ્દેસે, ગરુકં તત્થ ન દિસ્સતી’’તિ.

અસ્સાપાયં લદ્ધિ ઇત્થિયા ઇત્થિસઞ્ઞિનો હિ સઙ્ઘાદિસેસો વુત્તો. ઇમિના ચ ઇત્થિસઞ્ઞા વિરાગિતા કાયપ્પટિબદ્ધે કાયપ્પટિબદ્ધસઞ્ઞા ઉપ્પાદિતા, તં ગણ્હન્તસ્સ પન થુલ્લચ્ચયં વુત્તં. ઇમિના ચ ગહણમ્પિ વિરાગિતં તં અગ્ગહેત્વા ઇત્થી ગહિતા, તસ્મા એત્થ ઇત્થિસઞ્ઞાય અભાવતો સઙ્ઘાદિસેસો ન દિસ્સતિ, કાયપ્પટિબદ્ધસ્સ અગ્ગહિતત્તા થુલ્લચ્ચયં ન દિસ્સતિ, કાયસંસગ્ગરાગેન ફુટ્ઠત્તા પન દુક્કટં. કાયસંસગ્ગરાગેન હિ ઇમં નામ વત્થું ફુસતો અનાપત્તીતિ નત્થિ, તસ્મા દુક્કટમેવાતિ.

ઇદઞ્ચ પન વત્વા ઇદં ચતુક્કમાહ. ‘‘સારત્તં ગણ્હિસ્સામી’તિ સારત્તં ગણ્હિ સઙ્ઘાદિસેસો, ‘વિરત્તં ગણ્હિસ્સામી’તિ વિરત્તં ગણ્હિ દુક્કટં, ‘સારત્તં ગણ્હિસ્સામી’તિ વિરત્તં ગણ્હિ દુક્કટં, ‘વિરત્તં ગણ્હિસ્સામી’તિ સારત્તં ગણ્હિ દુક્કટમેવા’’તિ. કિઞ્ચાપિ એવમાહ? અથ ખો મહાસુમત્થેરવાદોયેવેત્થ ‘‘ઇત્થિ ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ ભિક્ખુ ચ નં ઇત્થિયા કાયેન કાયપ્પટિબદ્ધં આમસતિ પરામસતિ…પે… ગણ્હાતિ છુપતિ આપત્તિ થુલ્લચ્ચયસ્સા’’તિ ઇમાય પાળિયા ‘‘યો હિ એકતો ઠિતા સમ્બહુલા ઇત્થિયો બાહાહિ પરિક્ખિપિત્વા ગણ્હાતિ, સો યત્તકા ઇત્થિયો ફુટ્ઠા તાસં ગણનાય સઙ્ઘાદિસેસે આપજ્જતિ, મજ્ઝગતાનં ગણનાય થુલ્લચ્ચયે’’તિઆદીહિ અટ્ઠકથાવિનિચ્છયેહિ ચ સમેતિ. યદિ હિ સઞ્ઞાદિવિરાગેન વિરાગિતં નામ ભવેય્ય ‘‘પણ્ડકો ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી’’તિઆદીસુ વિય ‘‘કાયપ્પટિબદ્ધઞ્ચ હોતિ કાયસઞ્ઞી ચા’’તિઆદિનાપિ નયેન પાળિયં વિસેસં વદેય્ય. યસ્મા પન સો ન વુત્તો, તસ્મા ઇત્થિયા ઇત્થિસઞ્ઞાય સતિ ઇત્થિં આમસન્તસ્સ સઙ્ઘાદિસેસો, કાયપ્પટિબદ્ધં આમસન્તસ્સ થુલ્લચ્ચયન્તિ યથાવત્થુકમેવ યુજ્જતિ.

મહાપચ્ચરિયમ્પિ ચેતં વુત્તં – ‘‘નીલં પારુપિત્વા સયિતાય કાળિત્થિયા કાયં ઘટ્ટેસ્સામી’તિ કાયં ઘટ્ટેતિ, સઙ્ઘાદિસેસો; ‘કાયં ઘટ્ટેસ્સામી’તિ નીલં ઘટ્ટેતિ, થુલ્લચ્ચયં; ‘નીલં ઘટ્ટેસ્સામી’તિ કાયં ઘટ્ટેતિ, સઙ્ઘાદિસેસો; ‘નીલં ઘટ્ટેસ્સામી’તિ નીલં ઘટ્ટેતિ, થુલ્લચ્ચય’’ન્તિ. યોપાયં ‘‘ઇત્થી ચ પણ્ડકો ચા’’તિઆદિના નયેન વત્થુમિસ્સકનયો વુત્તો, તસ્મિમ્પિ વત્થુ સઞ્ઞાવિમતિવસેન વુત્તા આપત્તિયો પાળિયં અસમ્મુય્હન્તેન વેદિતબ્બા.

કાયેનકાયપ્પટિબદ્ધવારે પન ઇત્થિયા ઇત્થિસઞ્ઞિસ્સ કાયપ્પટિબદ્ધં ગણ્હતો થુલ્લચ્ચયં, સેસે સબ્બત્થ દુક્કટં. કાયપ્પટિબદ્ધેનકાયવારેપિ એસેવ નયો. કાયપ્પટિબદ્ધેનકઆયપ્પટિબદ્ધવારે ચ નિસ્સગ્ગિયેનકાયવારાદીસુ ચસ્સ સબ્બત્થ દુક્કટમેવ.

‘‘ઇત્થી ચ હોતિ ઇત્થિસઞ્ઞી સારત્તો ચ ઇત્થી ચ નં ભિક્ખુસ્સ કાયેન કાય’’ન્તિઆદિવારો પન ભિક્ખુમ્હિ માતુગામસ્સ રાગવસેન વુત્તો. તત્થ ઇત્થી ચ નં ભિક્ખુસ્સ કાયેન કાયન્તિ ભિક્ખુમ્હિ સારત્તા ઇત્થી તસ્સ નિસિન્નોકાસં વા નિપન્નોકાસં વા ગન્ત્વા અત્તનો કાયેન તં ભિક્ખુસ્સ કાયં આમસતિ…પે… છુપતિ. સેવનાધિપ્પાયો કાયેન વાયમતિ, ફસ્સં પટિવિજાનાતીતિ એવં તાય આમટ્ઠો વા છુપિતો વા સેવનાધિપ્પાયો હુત્વા સચે ફસ્સપ્પટિવિજાનનત્થં ઈસકમ્પિ કાયં ચાલેતિ ફન્દેતિ, સઙ્ઘાદિસેસં આપજ્જતિ.

દ્વે ઇત્થિયોતિ એત્થ દ્વે સઙ્ઘાદિસેસે આપજ્જતિ, ઇત્થિયા ચ પણ્ડકે ચ સઙ્ઘાદિસેસેન સહ દુક્કટં. એતેન ઉપાયેન યાવ ‘‘નિસ્સગ્ગિયેન નિસ્સગ્ગિયં આમસતિ, સેવનાધિપ્પાયો કાયેન વાયમતિ ન ચ ફસ્સં પટિવિજાનાતિ, આપત્તિ દુક્કટસ્સા’’તિ તાવ પુરિમનયેનેવ આપત્તિભેદો વેદિતબ્બો.

એત્થ ચ કાયેન વાયમતિ ન ચ ફસ્સં પટિવિજાનાતીતિ અત્તના નિસ્સટ્ઠં પુપ્ફં વા ફલં વા ઇત્થિં અત્તનો નિસ્સગ્ગિયેન પુપ્ફેન વા ફલેન વા પહરન્તિં દિસ્વા કાયેન વિકારં કરોતિ, અઙ્ગુલિં વા ચાલેતિ, ભમુકં વા ઉક્ખિપતિ, અક્ખિં વા નિખણતિ, અઞ્ઞં વા એવરૂપં વિકારં કરોતિ, અયં વુચ્ચતિ ‘‘કાયેન વાયમતિ ન ચ ફસ્સં પટિવિજાનાતી’’તિ. અયમ્પિ કાયેન વાયમિતત્તા દુક્કટં આપજ્જતિ, દ્વીસુ ઇત્થીસુ દ્વે, ઇત્થીપણ્ડકેસુપિ દ્વે એવ દુક્કટે આપજ્જતિ.

૨૭૯. એવં વત્થુવસેન વિત્થારતો આપત્તિભેદં દસ્સેત્વા ઇદાનિ લક્ખણવસેન સઙ્ખેપતો આપત્તિભેદઞ્ચ અનાપત્તિભેદઞ્ચ દસ્સેન્તો ‘‘સેવનાધિપ્પાયો’’તિઆદિમાહ. તત્થ પુરિમનયે ઇત્થિયા ફુટ્ઠો સમાનો સેવનાધિપ્પાયો કાયેન વાયમતિ, ફસ્સં પટિવિજાનાતીતિ તિવઙ્ગસમ્પત્તિયા સઙ્ઘાદિસેસો. દુતિયે નયે નિસ્સગ્ગિયેન નિસ્સગ્ગિયામસને વિય વાયમિત્વા અછુપને વિય ચ ફસ્સસ્સ અપ્પટિવિજાનનતો દુવઙ્ગસમ્પત્તિયા દુક્કટં. તતિયે કાયેન અવાયમતો અનાપત્તિ. યો હિ સેવનાધિપ્પાયોપિ નિચ્ચલેન કાયેન કેવલં ફસ્સં પટિવિજાનાતિ સાદિયતિ અનુભોતિ, તસ્સ ચિત્તુપ્પાદમત્તે આપત્તિયા અભાવતો અનાપત્તિ. ચતુત્થે પન નિસ્સગ્ગિયેન નિસ્સગ્ગિયામસને વિય ફસ્સપ્પટિવિજાનનાપિ નત્થિ, કેવલં ચિત્તુપ્પાદમત્તમેવ, તસ્મા અનાપત્તિ. મોક્ખાધિપ્પાયસ્સ સબ્બાકારેસુ અનાપત્તિયેવ.

એત્થ પન યો ઇત્થિયા ગહિતો તં અત્તનો સરીરા મોચેતુકામો પટિપ્પણામેતિ વા પહરતિ વા અયં કાયેન વાયમતિ ફસ્સં પટિવિજાનાતિ. યો આગચ્છન્તિં દિસ્વા તતો મુઞ્ચિતુકામો ઉત્તાસેત્વા પલાપેતિ, અયં કાયેન વાયમતિ ન ચ ફસ્સં પટિવિજાનાતિ. યો તાદિસં દીઘજાતિં કાયે આરૂળ્હં દિસ્વા ‘‘સણિકં ગચ્છતુ ઘટ્ટિયમાના અનત્થાય સંવત્તેય્યા’’તિ ન ઘટ્ટેતિ, ઇત્થિમેવ વા અઙ્ગં ફુસમાનં ઞત્વા ‘‘એસા ‘અનત્થિકો અયં મયા’તિ સયમેવ પક્કમિસ્સતી’’તિ અજાનન્તો વિય નિચ્ચલો હોતિ, બલવિત્થિયા વા ગાળ્હં આલિઙ્ગિત્વા ગહિતો દહરભિક્ખુ પલાયિતુકામોપિ સુટ્ઠુ ગહિતત્તા નિચ્ચલો હોતિ, અયં ન ચ કાયેન વાયમતિ, ફસ્સં પટિવિજાનાતિ. યો પન આગચ્છન્તિં દિસ્વા ‘‘આગચ્છતુ તાવ તતો નં પહરિત્વા વા પણામેત્વા વા પક્કમિસ્સામી’’તિ નિચ્ચલો હોતિ, અયં મોક્ખાધિપ્પાયો ન ચ કાયેન વાયમતિ, ન ચ ફસ્સં પટિવિજાનાતીતિ વેદિતબ્બો.

૨૮૦. અસઞ્ચિચ્ચાતિ ઇમિના ઉપાયેન ઇમં ફુસિસ્સામીતિ અચેતેત્વા, એવઞ્હિ અચેતેત્વા પત્તપ્પટિગ્ગહણાદીસુ માતુગામસ્સ અઙ્ગે ફુટ્ઠેપિ અનાપત્તિ.

અસતિયાતિ અઞ્ઞવિહિતો હોતિ માતુગામં ફુસામીતિ સતિ નત્થિ, એવં અસતિયા હત્થપાદપસારણાદિકાલે ફુસન્તસ્સ અનાપત્તિ.

અજાનન્તસ્સાતિ દારકવેસેન ઠિતં દારિકં ‘‘ઇત્થી’’તિ અજાનન્તો કેનચિદેવ કરણીયેન ફુસતિ, એવં ‘‘ઇત્થી’’તિ અજાનન્તસ્સ ફુસતો અનાપત્તિ.

અસાદિયન્તસ્સાતિ કાયસંસગ્ગં અસાદિયન્તસ્સ, તસ્સ બાહાપરમ્પરાય નીતભિક્ખુસ્સ વિય અનાપત્તિ. ઉમ્મત્તકાદયો વુત્તનયાએવ. ઇધ પન ઉદાયિત્થેરો આદિકમ્મિકો, તસ્સ અનાપત્તિ આદિકમ્મિકસ્સાતિ.

પદભાજનીયવણ્ણના નિટ્ઠિતા.

સમુટ્ઠાનાદીસુ ઇદં સિક્ખાપદં પઠમપારાજિકસમુટ્ઠાનં કાયચિત્તતો સમુટ્ઠાતિ, કિરિયં, સઞ્ઞાવિમોક્ખં, સચિત્તકં, લોકવજ્જં, કાયકમ્મં, અકુસલચિત્તં, દ્વિવેદનં, સુખમજ્ઝત્તદ્વયેનાતિ.

૨૮૧. વિનીતવત્થૂસુ – માતુયા માતુપેમેનાતિ માતુપેમેન માતુયા કાયં આમસિ. એસ નયો ધીતુભગિનિવત્થૂસુ. તત્થ યસ્મા માતા વા હોતુ ધીતા વા ઇત્થી નામ સબ્બાપિ બ્રહ્મચરિયસ્સ પારિપન્થિકાવ. તસ્મા ‘‘અયં મે માતા અયં ધીતા અયં મે ભગિની’’તિ ગેહસ્સિતપેમેન આમસતોપિ દુક્કટમેવ વુત્તં.

ઇમં પન ભગવતો આણં અનુસ્સરન્તેન સચેપિ નદીસોતેન વુય્હમાનં માતરં પસ્સતિ નેવ હત્થેન પરામસિતબ્બા. પણ્ડિતેન પન ભિક્ખુના નાવા વા ફલકં વા કદલિક્ખન્ધો વા દારુક્ખન્ધો વા ઉપસંહરિતબ્બો. તસ્મિં અસતિ કાસાવમ્પિ ઉપસંહરિત્વા પુરતો ઠપેતબ્બં, ‘‘એત્થ ગણ્હાહી’’તિ પન ન વત્તબ્બા. ગહિતે પરિક્ખારં કડ્ઢામીતિ કડ્ઢન્તેન ગન્તબ્બં. સચે ભાયતિ પુરતો પુરતો ગન્ત્વા ‘‘મા ભાયી’’તિ સમસ્સાસેતબ્બા. સચે ભાયમાના પુત્તસ્સ સહસા ખન્ધે વા અભિરુહતિ, હત્થે વા ગણ્હાતિ, ન ‘‘અપેહિ મહલ્લિકે’’તિ નિદ્ધુનિતબ્બા, થલં પાપેતબ્બા. કદ્દમે લગ્ગાયપિ કૂપે પતિતાયપિ એસેવ નયો.

તત્રપિ હિ યોત્તં વા વત્થં વા પક્ખિપિત્વા હત્થેન ગહિતભાવં ઞત્વા ઉદ્ધરિતબ્બા, નત્વેવ આમસિતબ્બા. ન કેવલઞ્ચ માતુગામસ્સ સરીરમેવ અનામાસં, નિવાસનપાવુરણમ્પિ આભરણભણ્ડમ્પિ તિણણ્ડુપકં વા તાળપણ્ણમુદ્દિકં વા ઉપાદાય અનામાસમેવ, તઞ્ચ ખો નિવાસનપારુપનં પિળન્ધનત્થાય ઠપિતમેવ. સચે પન નિવાસનં વા પારુપનં વા પરિવત્તેત્વા ચીવરત્થાય પાદમૂલે ઠપેતિ વટ્ટતિ. આભરણભણ્ડેસુ પન સીસપસાધનકદન્તસૂચિઆદિકપ્પિયભણ્ડં ‘‘ઇમં ભન્તે તુમ્હાકં ગણ્હથા’’તિ દિય્યમાનં સિપાટિકાસૂચિઆદિઉપકરણત્થાય ગહેતબ્બં. સુવણ્ણરજતમુત્તાદિમયં પન અનામાસમેવ દીય્યમાનમ્પિ ન ગહેતબ્બં. ન કેવલઞ્ચ એતાસં સરીરૂપગમેવ અનામાસં, ઇત્થિસણ્ઠાનેન કતં કટ્ઠરૂપમ્પિ દન્તરૂપમ્પિ અયરૂપમ્પિ લોહરૂપમ્પિ તિપુરૂપમ્પિ પોત્થકરૂપમ્પિ સબ્બરતનરૂપમ્પિ અન્તમસો પિટ્ઠમયરૂપમ્પિ અનામાસમેવ. પરિભોગત્થાય પન ‘‘ઇદં તુમ્હાકં હોતૂ’’તિ લભિત્વા ઠપેત્વા સબ્બરતનમયં અવસેસં ભિન્દિત્વા ઉપકરણારહં ઉપકરણે પરિભોગારહં પરિભોગે ઉપનેતું વટ્ટતિ.

યથા ચ ઇત્થિરૂપકં; એવં સત્તવિધમ્પિ ધઞ્ઞં અનામાસં. તસ્મા ખેત્તમજ્ઝેન ગચ્છતા તત્થજાતકમ્પિ ધઞ્ઞફલં ન આમસન્તેન ગન્તબ્બં. સચે ઘરદ્વારે વા અન્તરામગ્ગે વા ધઞ્ઞં પસારિતં હોતિ પસ્સેન ચ મગ્ગો અત્થિ ન મદ્દન્તેન ગન્તબ્બં. ગમનમગ્ગે અસતિ મગ્ગં અધિટ્ઠાય ગન્તબ્બં. અન્તરઘરે ધઞ્ઞસ્સ ઉપરિ આસનં પઞ્ઞાપેત્વા દેન્તિ નિસીદિતું વટ્ટતિ. કેચિ આસનસાલાયં ધઞ્ઞં આકિરન્તિ, સચે સક્કા હોતિ હરાપેતું હરાપેતબ્બં, નો ચે એકમન્તં ધઞ્ઞં અમદ્દન્તેન પીઠકં પઞ્ઞપેત્વા નિસીદિતબ્બં. સચે ઓકાસો ન હોતિ, મનુસ્સા ધઞ્ઞમજ્ઝેયેવ આસનં પઞ્ઞપેત્વા દેન્તિ, નિસીદિતબ્બં. તત્થજાતકાનિ મુગ્ગમાસાદીનિ અપરણ્ણાનિપિ તાલપનસાદીનિ વા ફલાનિ કીળન્તેન ન આમસિતબ્બાનિ. મનુસ્સેહિ રાસિકતેસુપિ એસેવ નયો. અરઞ્ઞે પન રુક્ખતો પતિતાનિ ફલાનિ ‘‘અનુપસમ્પન્નાનં દસ્સામી’’તિ ગણ્હિતું વટ્ટતિ.

મુત્તા, મણિ, વેળુરિયો, સઙ્ખો, સિલા, પવાળં, રજતં, જાતરૂપં, લોહિતઙ્કો, મસારગલ્લન્તિ ઇમેસુ દસસુ રતનેસુ મુત્તા અધોતા અનિવિદ્ધા યથાજાતાવ આમસિતું વટ્ટતિ. સેસા અનામાસાતિ વદન્તિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘મુત્તા ધોતાપિ અધોતાપિ અનામાસા ભણ્ડમૂલત્થાય ચ સમ્પટિચ્છિતું ન વટ્ટતિ, કુટ્ઠરોગસ્સ ભેસજ્જત્થાય પન વટ્ટતી’’તિ વુત્તં. અન્તમસો જાતિફલિકં ઉપાદાય સબ્બોપિ નીલપીતાદિવણ્ણભેદો મણિ ધોતવિદ્ધવટ્ટિતો અનામાસો, યથાજાતો પન આકરમુત્તો પત્તાદિભણ્ડમૂલત્થં સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતીતિ વુત્તો. સોપિ મહાપચ્ચરિયં પટિક્ખિત્તો, પચિત્વા કતો કાચમણિયેવેકો વટ્ટતીતિ વુત્તો. વેળુરિયેપિ મણિસદિસોવ વિનિચ્છયો.

સઙ્ખો ધમનસઙ્ખો ચ ધોતવિદ્ધો ચ રતનમિસ્સો અનામાસો. પાનીયસઙ્ખો ધોતોપિ અધોતોપિ આમાસોવ સેસઞ્ચ અઞ્જનાદિભેસજ્જત્થાયપિ ભણ્ડમૂલત્થાયપિ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. સિલા ધોતવિદ્ધા રતનસંયુત્તા મુગ્ગવણ્ણાવ અનામાસા. સેસા સત્થકનિસાનાદિઅત્થાય ગણ્હિતું વટ્ટતિ. એત્થ ચ રતનસંયુત્તાતિ સુવણ્ણેન સદ્ધિં યોજેત્વા પચિત્વા કતાતિ વદન્તિ. પવાળં ધોતવિદ્ધં અનામાસં. સેસં આમાસં ભણ્ડમૂલત્થઞ્ચ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘ધોતમ્પિ અધોતમ્પિ સબ્બં અનામાસં, ન ચ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતી’’તિ વુત્તં.

રજતં જાતરૂપઞ્ચ કતભણ્ડમ્પિ અકતભણ્ડમ્પિ સબ્બેન સબ્બં બીજતો પટ્ઠાય અનામાસઞ્ચ અસમ્પટિચ્છિયઞ્ચ, ઉત્તરરાજપુત્તો કિર સુવણ્ણચેતિયં કારેત્વા મહાપદુમત્થેરસ્સ પેસેસિ. થેરો ‘‘ન કપ્પતી’’તિ પટિક્ખિપિ. ચેતિયઘરે સુવણ્ણપદુમસુવણ્ણબુબ્બુળકાદીનિ હોન્તિ, એતાનિપિ અનામાસાનિ. ચેતિયઘરગોપકા પન રૂપિયછડ્ડકટ્ઠાને ઠિતા, તસ્મા તેસં કેળાપયિતું વટ્ટતીતિ વુત્તં. કુરુન્દિયં પન તં પટિક્ખિત્તં. સુવણ્ણચેતિયે કચવરમેવ હરિતું વટ્ટતીતિ એત્તકમેવ અનુઞ્ઞાતં. આરકૂટલોહમ્પિ જાતરૂપગતિકમેવ અનામાસન્તિ સબ્બઅટ્ઠકથાસુ વુત્તં. સેનાસનપરિભોગો પન સબ્બકપ્પિયો, તસ્મા જાતરૂપરજતમયા સબ્બેપિ સેનાસનપરિક્ખારા આમાસા. ભિક્ખૂનં ધમ્મવિનયવણ્ણનટ્ઠાને રતનમણ્ડપે કરોન્તિ ફલિકત્થમ્ભે રતનદામપતિમણ્ડિતે, તત્થ સબ્બૂપકરણાનિ ભિક્ખૂનં પટિજગ્ગિતું વટ્ટતિ.

લોહિતઙ્કમસારગલ્લા ધોતવિદ્ધા અનામાસા, ઇતરે આમાસા, ભણ્ડમૂલત્થાય વટ્ટન્તીતિ વુત્તા. મહાપચ્ચરિયં પન ‘‘ધોતાપિ અધોતાપિ સબ્બસો અનામાસા ન ચ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટન્તી’’તિ વુત્તં.

સબ્બં આવુધભણ્ડં અનામાસં, ભણ્ડમૂલત્થાય દીય્યમાનમ્પિ ન સમ્પટિચ્છિતબ્બં. સત્થવણિજ્જા નામ ન વટ્ટતિ. સુદ્ધધનુદણ્ડોપિ ધનુજિયાપિ પતોદોપિ અઙ્કુસોપિ અન્તમસો વાસિફરસુઆદીનિપિ આવુધસઙ્ખેપેન કતાનિ અનામાસાનિ. સચે કેનચિ વિહારે સત્તિ વા તોમરો વા ઠપિતો હોતિ, વિહારં જગ્ગન્તેન ‘‘હરન્તૂ’’તિ સામિકાનં પેસેતબ્બં. સચે ન હરન્તિ, તં અચાલેન્તેન વિહારો પટિજગ્ગિતબ્બો. યુદ્ધભૂમિયં પતિતં અસિં વા સત્તિં વા તોમરં વા દિસ્વા પાસાણેન વા કેનચિ વા અસિં ભિન્દિત્વા સત્થકત્થાય ગહેતું વટ્ટતિ, ઇતરાનિપિ વિયોજેત્વા કિઞ્ચિ સત્થકત્થાય ગહેતું વટ્ટતિ કિઞ્ચિ કત્તરદણ્ડાદિઅત્થાય. ‘‘ઇદં ગણ્હથા’’તિ દીય્યમાનં પન ‘‘વિનાસેત્વા કપ્પિયભણ્ડં કરિસ્સામી’’તિ સબ્બમ્પિ સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ.

મચ્છજાલપક્ખિજાલાદીનિપિ ફલકજાલિકાદીનિ સરપરિત્તાનાનીપિ સબ્બાનિ અનામાસાનિ. પરિભોગત્થાય લબ્ભમાનેસુ પન જાલં તાવ ‘‘આસનસ્સ વા ચેતિયસ્સ વા ઉપરિ બન્ધિસ્સામિ, છત્તં વા વેઠેસ્સામી’’તિ ગહેતું વટ્ટતિ. સરપરિત્તાનં સબ્બમ્પિ ભણ્ડમૂલત્થાય સમ્પટિચ્છિતું વટ્ટતિ. પરૂપરોધનિવારણઞ્હિ એતં ન ઉપરોધકરન્તિ ફલકં દન્તકટ્ઠભાજનં કરિસ્સામીતિ ગહેતું વટ્ટતિ.

ચમ્મવિનદ્ધાનિ વીણાભેરિઆદીનિ અનામાસાનિ. કુરુન્દિયં પન ‘‘ભેરિસઙ્ઘાટોપિ વીણાસઙ્ઘાટોપિ તુચ્છપોક્ખરમ્પિ મુખવટ્ટિયં આરોપિતચમ્મમ્પિ વીણાદણ્ડકોપિ સબ્બં અનામાસ’’ન્તિ વુત્તં. ઓનહિતું વા ઓનહાપેતું વા વાદેતું વા વાદાપેતું વા ન લબ્ભતિયેવ. ચેતિયઙ્ગણે પૂજં કત્વા મનુસ્સેહિ છડ્ડિતં દિસ્વાપિ અચાલેત્વાવ અન્તરન્તરે સમ્મજ્જિતબ્બં, કચવરછડ્ડનકાલે પન કચવરનિયામેનેવ હરિત્વા એકમન્તં નિક્ખિપિતું વટ્ટતીતિ મહાપચ્ચરિયં વુત્તં. ભણ્ડમૂલત્થાય સમ્પટિચ્છિતુમ્પિ વટ્ટતિ. પરિભોગત્થાય લબ્ભમાનેસુ પન વીણાદોણિકઞ્ચ ભેરિપોક્ખરઞ્ચ દન્તકટ્ઠભાજનં કરિસ્સામ ચમ્મં સત્થકકોસકન્તિ એવં તસ્સ તસ્સ પરિક્ખારસ્સ ઉપકરણત્થાય ગહેત્વા તથા તથા કાતું વટ્ટતિ.

પુરાણદુતિયિકાવત્થુ ઉત્તાનમેવ. યક્ખિવત્થુસ્મિં સચેપિ પરનિમ્મિતવસવત્તિદેવિયા કાયસંસગ્ગં સમાપજ્જતિ થુલ્લચ્ચયમેવ. પણ્ડકવત્થુ ચ સુત્તિત્થિવત્થુ ચ પાકટમેવ. મતિત્થિવત્થુસ્મિં પારાજિકપ્પહોનકકાલે થુલ્લચ્ચયં, તતો પરં દુક્કટં. તિરચ્છાનગતવત્થુસ્મિં નાગમાણવિકાયપિ સુપણ્ણમાણવિકાયપિ કિન્નરિયાપિ ગાવિયાપિ દુક્કટમેવ. દારુધીતલિકાવત્થુસ્મિં ન કેવલં દારુના એવ, અન્તમસો ચિત્તકમ્મલિખિતેપિ ઇત્થિરૂપે દુક્કટમેવ.

૨૮૨. સમ્પીળનવત્થુ ઉત્તાનત્થમેવ. સઙ્કમવત્થુસ્મિં એકપદિકસઙ્કમો વા હોતુ સકટમગ્ગસઙ્કમો વા, ચાલેસ્સામીતિ પયોગે કતમત્તેવ ચાલેતુ વા મા વા, દુક્કટં. મગ્ગવત્થુ પાકટમેવ. રુક્ખવત્થુસ્મિં રુક્ખો મહન્તો વા હોતુ મહાજમ્બુપ્પમાણો ખુદ્દકો વા, તં ચાલેતું સક્કોતુ વા મા વા, પયોગમત્તેન દુક્કટં. નાવાવત્થુસ્મિમ્પિ એસેવ નયો. રજ્જવત્થુસ્મિં યં રજ્જું આવિઞ્છન્તો ઠાના ચાલેતું સક્કોતિ, તત્થ થુલ્લચ્ચયં. યા મહારજ્જુ હોતિ, ઈસકમ્પિ ઠાના ન ચલતિ, તત્થ દુક્કટં. દણ્ડેપિ એસેવ નયો. ભૂમિયં પતિતમહારુક્ખોપિ હિ દણ્ડગ્ગહણેનેવ ઇધ ગહિતો. પત્તવત્થુ પાકટમેવ. વન્દનવત્થુસ્મિં ઇત્થી પાદે સમ્બાહિત્વા વન્દિતુકામા વારેતબ્બા પાદા વા પટિચ્છાદેતબ્બા, નિચ્ચલેન વા ભવિતબ્બં. નિચ્ચલસ્સ હિ ચિત્તેન સાદિયતોપિ અનાપત્તિ. અવસાને ગહણવત્થુપાકટમેવાતિ.

કાયસંસગ્ગસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.