૧૨. દુબ્બચસિક્ખાપદવણ્ણના

૪૨૪. તેન સમયેન બુદ્ધો ભગવાતિ દુબ્બચસિક્ખાપદં. તત્થ અનાચારં આચરતીતિ અનેકપ્પકારં કાયવચીદ્વારવીતિક્કમં કરોતિ. કિં નુ ખો નામાતિ વમ્ભનવચનમેતં. અહં ખો નામાતિ ઉક્કંસવચનં. તુમ્હે વદેય્યન્તિ ‘‘ઇદં કરોથ, ઇદં મા કરોથા’’તિ અહં તુમ્હે વત્તું અરહામીતિ દસ્સેતિ. કસ્માતિ ચે? યસ્મા અમ્હાકં બુદ્ધો ભગવા કણ્ટકં આરુય્હ મયા સદ્ધિં નિક્ખમિત્વા પબ્બજિતોતિએવમાદિમત્થં સન્ધાયાહ. ‘‘અમ્હાકં ધમ્મો’’તિ વત્વા પન અત્તનો સન્તકભાવે યુત્તિં દસ્સેન્તો ‘‘અમ્હાકં અય્યપુત્તેન ધમ્મો અભિસમિતો’’તિ આહ. યસ્મા અમ્હાકં અય્યપુત્તેન ચતુસચ્ચધમ્મો પટિવિદ્ધો, તસ્મા ધમ્મોપિ અમ્હાકન્તિ વુત્તં હોતિ. સઙ્ઘં પન અત્તનો વેરિપક્ખે ઠિતં મઞ્ઞમાનો અમ્હાકં સઙ્ઘોતિ ન વદતિ. ઉપમં પન વત્વા સઙ્ઘં અપસાદેતુકામો ‘‘સેય્યથાપિ નામા’’તિઆદિમાહ. તિણકટ્ઠપણ્ણસટન્તિ તત્થ તત્થ પતિતં તિણકટ્ઠપણ્ણં. અથ વા તિણઞ્ચ નિસ્સારકં લહુકં કટ્ઠઞ્ચ તિણકટ્ઠં. પણ્ણસટન્તિ પુરાણપણ્ણં. ઉસ્સારેય્યાતિ રાસિં કરેય્ય.

પબ્બતેય્યાતિ પબ્બતપ્પભવા, સા હિ સીઘસોતા હોતિ, તસ્મા તમેવ ગણ્હાતિ. સઙ્ખસેવાલપણકન્તિ એત્થ સઙ્ખોતિ દીઘમૂલકો પણ્ણસેવાલો વુચ્ચતિ. સેવાલોતિ નીલસેવાલો, અવસેસો ઉદકપપ્પટકતિલબીજકાદિ સબ્બોપિ પણકોતિ સઙ્ખ્યં ગચ્છતિ. એકતો ઉસ્સારિતાતિ એકટ્ઠાને કેનાપિ સમ્પિણ્ડિતા રાસીકતાતિ દસ્સેતિ.

૪૨૫-૬. દુબ્બચજાતિકોતિ દુબ્બચસભાવો વત્તું અસક્કુણેય્યોતિ અત્થો. પદભાજનેપિસ્સ દુબ્બચોતિ દુક્ખેન કિચ્છેન વદિતબ્બો, ન સક્કા સુખેન વત્તુન્તિ અત્થો. દોવચસ્સકરણેહીતિ દુબ્બચભાવકરણીયેહિ, યે ધમ્મા દુબ્બચં પુગ્ગલં કરોન્તિ, તેહિ સમન્નાગતોતિ અત્થો. તે પન ‘‘કતમે ચ, આવુસો, દોવચસ્સકરણા ધમ્મા? ઇધાવુસો, ભિક્ખુ પાપિચ્છો હોતી’’તિઆદિના નયેન પટિપાટિયા અનુમાનસુત્તે (મ. નિ. ૧.૧૮૧) આગતા પાપિચ્છતા, અત્તુક્કંસકપરવમ્ભકતા, કોધનતા, કોધહેતુ ઉપનાહિતા, કોધહેતુઅભિસઙ્ગિતા, કોધહેતુકોધસામન્તવાચાનિચ્છારણતા, ચોદકં પટિપ્ફરણતા, ચોદકં અપસાદનતા, ચોદકસ્સ પચ્ચારોપનતા, અઞ્ઞેન અઞ્ઞંપટિચરણતા, અપદાનેન ન સમ્પાયનતા, મક્ખિપળાસિતા, ઇસ્સુકીમચ્છરિતા, સઠમાયાવિતા, થદ્ધાતિમાનિતા, સન્દિટ્ઠિપરામાસિઆધાનગ્ગહિદુપ્પટિનિસ્સગ્ગિતાતિ એકૂનવીસતિ ધમ્મા વેદિતબ્બા.

ઓવાદં નક્ખમતિ ન સહતીતિ અક્ખમો. યથાનુસિટ્ઠં અપ્પટિપજ્જનતો પદક્ખિણેન અનુસાસનિં ન ગણ્હાતીતિ અપ્પદક્ખિણગ્ગાહી અનુસાસનિં.

ઉદ્દેસપરિયાપન્નેસૂતિ ઉદ્દેસે પરિયાપન્નેસુ અન્તોગધેસુ. ‘‘યસ્સ સિયા આપત્તિ, સો આવિકરેય્યા’’તિ એવં સઙ્ગહિતત્તા અન્તો પાતિમોક્ખસ્સ વત્તમાનેસૂતિ અત્થો. સહધમ્મિકં વુચ્ચમાનોતિ સહધમ્મિકેન વુચ્ચમાનો કરણત્થે ઉપયોગવચનં, પઞ્ચહિ સહધમ્મિકેહિ સિક્ખિતબ્બત્તા તેસં વા સન્તકત્તા સહધમ્મિકન્તિ લદ્ધનામેન બુદ્ધપઞ્ઞત્તેન સિક્ખાપદેન વુચ્ચમાનોતિ અત્થો.

વિરમથાયસ્મન્તો મમ વચનાયાતિ યેન વચનેન મં વદથ, તતો મમ વચનતો વિરમથ. મા મં તં વચનં વદથાતિ વુત્તં હોતિ.

વદતુ સહધમ્મેનાતિ સહધમ્મિકેન સિક્ખાપદેન સહધમ્મેન વા અઞ્ઞેનપિ પાસાદિકભાવસંવત્તનિકેન વચનેન વદતુ. યદિદન્તિ વુડ્ઢિકારણનિદસ્સનત્થે નિપાતો. તેન ‘‘યં ઇદં અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ હિતવચનં આપત્તિતો વુટ્ઠાપનઞ્ચ તેન અઞ્ઞમઞ્ઞવચનેન અઞ્ઞમઞ્ઞવુટ્ઠાપનેન ચ સંવડ્ઢા પરિસા’’તિ એવં પરિસાય વુડ્ઢિકારણં દસ્સિતં હોતિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ.

સમુટ્ઠાનાદીનિ પઠમસઙ્ઘભેદસદિસાનેવાતિ.

દુબ્બચસિક્ખાપદવણ્ણના નિટ્ઠિતા.