૩. સીલસુત્તવણ્ણના

૧૮૪. તતિયે સીલસમ્પન્નાતિ એત્થ ખીણાસવસ્સ લોકિયલોકુત્તરસીલં કથિતં, તેન સમ્પન્નાતિ અત્થો. સમાધિપઞ્ઞાસુપિ એસેવ નયો. વિમુત્તિ પન ફલવિમુત્તિયેવ. વિમુત્તિઞાણદસ્સનં પચ્ચવેક્ખણઞાણં. એવમેત્થ સીલાદયો તયો લોકિયલોકુત્તરા, વિમુત્તિ લોકુત્તરાવ, વિમુત્તિઞાણદસ્સનં લોકિયમેવ.

દસ્સનમ્પાહન્તિ દસ્સનમ્પિ અહં. તં પનેતં દસ્સનં – ચક્ખુદસ્સનં, ઞાણદસ્સનન્તિ દુવિધં. તત્થ પસન્નેહિ ચક્ખૂહિ અરિયાનં દસ્સનં ઓલોકનં ચક્ખુદસ્સનં નામ. અરિયેહિ પન દિટ્ઠસ્સ લક્ખણસ્સ દસ્સનં, પટિવિદ્ધસ્સ ચ પટિવિજ્ઝનં ઝાનેન વા વિપસ્સનાય વા મગ્ગફલેહિ વા ઞાણદસ્સનં નામ. ઇમસ્મિં પનેત્થ ચક્ખુદસ્સનં અધિપ્પેતં. અરિયાનઞ્હિ પસન્નેહિ ચક્ખૂહિ ઓલોકનમ્પિ બહુકારમેવ. સવનન્તિ ‘‘અસુકો નામ ખીણાસવો અસુકસ્મિં નામ રટ્ઠે વા જનપદે વા ગામે વા નિગમે વા વિહારે વા લેણે વા વસતી’’તિ કથેન્તાનં સોતેન સવનં, એતમ્પિ બહુકારમેવ. ઉપસઙ્કમનન્તિ ‘‘દાનં વા દસ્સામિ, પઞ્હં વા પુચ્છિસ્સામિ, ધમ્મં વા સોસ્સામિ, સક્કારં વા કરિસ્સામી’’તિ એવરૂપેન ચિત્તેન અરિયાનં ઉપસઙ્કમનં. પયિરુપાસનન્તિ પઞ્હાપયિરુપાસનં. અરિયાનં ગુણે સુત્વા તે ઉપસઙ્કમિત્વા નિમન્તેત્વા દાનં દત્વા ‘‘કિં, ભન્તે, કુસલ’’ન્તિઆદિના નયેન પઞ્હપુચ્છનન્તિ અત્થો.

અનુસ્સતિન્તિ રત્તિટ્ઠાનદિવાટ્ઠાનેસુ નિસિન્નસ્સ ‘‘ઇદાનિ અરિયા લેણગુહમણ્ડપાદીસુ ઝાનવિપસ્સનામગ્ગફલસુખેહિ વીતિનામેન્તી’’તિ અનુસ્સરણં. યો વા તેસં સન્તિકે ઓવાદો લદ્ધો હોતિ, તં આવજ્જિત્વા ‘‘ઇમસ્મિં ઠાને સીલં કથિતં, ઇમસ્મિં સમાધિ, ઇમસ્મિં વિપસ્સના, ઇમસ્મિં મગ્ગો, ઇમસ્મિં ફલ’’ન્તિ એવં અનુસ્સરણં. અનુપબ્બજ્જન્તિ અરિયેસુ ચિત્તં પસાદેત્વા ઘરા નિક્ખમ્મ તેસં સન્તિકે પબ્બજ્જં. અરિયાનઞ્હિ સન્તિકે ચિત્તં પસાદેત્વા તેસંયેવ સન્તિકે પબ્બજિત્વા તેસંયેવ ઓવાદાનુસાસનિં પચ્ચાસીસમાનસ્સ ચરતોપિ પબ્બજ્જા અનુપબ્બજ્જા નામ. અરિયેસુ પસાદેન અઞ્ઞત્થ પબ્બજિત્વા અરિયાનં સન્તિકે ઓવાદાનુસાસનિં પચ્ચાસીસમાનસ્સ ચરતો પબ્બજ્જાપિ અનુપબ્બજ્જા નામ. અઞ્ઞેસુ પન પસાદેન અઞ્ઞેસંયેવ સન્તિકે પબ્બજિત્વા અઞ્ઞેસંયેવ ઓવાદાનુસાસનિં પચ્ચાસીસમાનસ્સ ચરતો પબ્બજ્જા અનુપબ્બજ્જા નામ ન હોતિ.

એવં પબ્બજિતેસુ પન મહાકસ્સપત્થેરસ્સ તાવ અનુપબ્બજ્જં પબ્બજિતા સતસહસ્સમત્તા અહેસું, તથા થેરસ્સેવ સદ્ધિવિહારિકસ્સ ચ ચન્દગુત્તત્થેરસ્સ, તસ્સાપિ સદ્ધિવિહારિકસ્સ સૂરિયગુત્તત્થેરસ્સ, તસ્સાપિ સદ્ધિવિહારિકસ્સ અસ્સગુત્તત્થેરસ્સ, તસ્સાપિ સદ્ધિવિહારિકસ્સ યોનકધમ્મરક્ખિતત્થેરસ્સ, તસ્સ પન સદ્ધિવિહારિકો અસોકરઞ્ઞો કનિટ્ઠભાતા તિસ્સત્થેરો નામ અહોસિ, તસ્સ અનુપબ્બજ્જં પબ્બજિતા અડ્ઢતેય્યકોટિસઙ્ખા અહેસું. મહિન્દત્થેરસ્સ અનુપબ્બજિતાનં ગણનપરિચ્છેદો નત્થિ. યાવજ્જદિવસા લઙ્કાદીપે સત્થરિ પસાદેન પબ્બજન્તા મહિન્દત્થેરસ્સેવ પબ્બજ્જં અનુપબ્બજન્તિ નામ.

તં ધમ્મન્તિ તં તેસં ઓવાદાનુસાસનીધમ્મં. અનુસ્સરતીતિ સરતિ. અનુવિતક્કેતીતિ વિતક્કાહતં કરોતિ. આરદ્ધો હોતીતિ પરિપુણ્ણો હોતિ. પવિચિનતીતિઆદિ સબ્બં તત્થ ઞાણચારવસેનેવ વુત્તં. અથ વા પવિચિનતીતિ તેસં તેસં ધમ્માનં લક્ખણં વિચિનતિ. પવિચરતીતિ તત્થ ઞાણં ચરાપેતિ. પરિવીમંસમાપજ્જતીતિ વીમંસનં ઓલોકનં ગવેસનં આપજ્જતિ.

સત્ત ફલા સત્તાનિસંસાતિ ઉભયમ્પેતં અત્થતો એકં. દિટ્ઠેવ ધમ્મે પટિકચ્ચ અઞ્ઞં આરાધેતીતિ અરહત્તં આરાધેન્તો ઇમસ્મિંયેવ અત્તભાવે આરાધેતિ, તઞ્ચ ખો પટિકચ્ચ, અસમ્પત્તેયેવ મરણકાલેતિ અત્થો. અથ મરણકાલેતિ અથ મરણસ્સ આસન્નકાલે.

અન્તરાપરિનિબ્બાયીતિ યો આયુવેમજ્ઝં અનતિક્કમિત્વા પરિનિબ્બાયતિ, સો તિવિધો હોતિ. કપ્પસહસ્સાયુકેસુ તાવ અવિહેસુ નિબ્બત્તિત્વા એકો નિબ્બત્તદિવસેયેવ અરહત્તં પાપુણાતિ. નો ચે નિબ્બત્તદિવસે પાપુણાતિ, પઠમસ્સ પન કપ્પસતસ્સ મત્થકે પાપુણાતિ. અયમેકો અન્તરાપરિનિબ્બાયી. અપરો એવં અસક્કોન્તો દ્વિન્નં કપ્પસતાનં મત્થકે પાપુણાતિ, અયં દુતિયો. અપરો એવમ્પિ અસક્કોન્તો ચતુન્નં કપ્પસતાનં મત્થકે પાપુણાતિ, અયં તતિયો અન્તરાપરિનિબ્બાયી.

પઞ્ચમં પન કપ્પસતં અતિક્કમિત્વા અરહત્તં પત્તો ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી નામ હોતિ. અતપ્પાદીસુપિ એસેવ નયો. યત્થ કત્થચિ ઉપ્પન્નો પન સસઙ્ખારેન સપ્પયોગેન અરહત્તં પત્તો સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી નામ, અસઙ્ખારેન અપ્પયોગેન પત્તો અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી નામ. અવિહાદીસુપિ નિબ્બત્તો તત્થ યાવતાયુકં ઠત્વા ઉપરૂપરિ નિબ્બત્તિત્વા અકનિટ્ઠં પત્તો ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી નામ.

ઇમસ્મિં પન ઠાને અટ્ઠચત્તારીસ અનાગામિનો કથેતબ્બા. અવિહેસુ હિ તયો અન્તરાપરિનિબ્બાયી, એકો ઉપહચ્ચપરિનિબ્બાયી, એકો ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામીતિ પઞ્ચ હોન્તિ. તે અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિનો પઞ્ચ, સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયિનો પઞ્ચાતિ દસ હોન્તિ, તથા અતપ્પાદીસુ. અકનિટ્ઠેસુ પન ઉદ્ધંસોતો નત્થિ, તસ્મા તત્થ ચત્તારો સસઙ્ખારપરિનિબ્બાયી, ચત્તારો અસઙ્ખારપરિનિબ્બાયીતિ અટ્ઠાતિ એવં અટ્ઠચત્તાલીસ હોન્તિ. તેસં ઉદ્ધંસોતો અકનિટ્ઠગામી સબ્બજેટ્ઠો ચેવ હોતિ સબ્બકનિટ્ઠો ચ. કથં? સો હિ સોળસકપ્પસહસ્સાયુકત્તા આયુના સબ્બેસં જેટ્ઠો, સબ્બપચ્છા અરહત્તં પાપુણીતિ સબ્બેસં કનિટ્ઠો. ઇમસ્મિં સુત્તે અપુબ્બં અચરિમં એકચિત્તક્ખણિકા નાનાલક્ખણા અરહત્તમગ્ગસ્સ પુબ્બભાગવિપસ્સના બોજ્ઝઙ્ગા કથિતા.