૪. છન્નસુત્તવણ્ણના

૮૭. ચતુત્થે છન્નોતિ એવંનામકો થેરો, ન અભિનિક્ખમનં નિક્ખન્તથેરો. પટિસલ્લાનાતિ ફલસમાપત્તિતો. ગિલાનપુચ્છકાતિ ગિલાનુપટ્ઠાકા. ગિલાનુપટ્ઠાનં નામ બુદ્ધપસત્થં બુદ્ધવણ્ણિતં, તસ્મા એવમાહ. સીસવેઠં દદેય્યાતિ સીસે વેઠનં સીસવેઠં, તઞ્ચ દદેય્ય. સત્થન્તિ જીવિતહારકસત્થં. નાવકઙ્ખામીતિ ન ઇચ્છામિ. પરિચિણ્ણોતિ પરિચરિતો. મનાપેનાતિ મનવડ્ઢનકેન કાયકમ્માદિના. એત્થ ચ સત્ત સેખા પરિચરન્તિ નામ, અરહા પરિચારી નામ, ભગવા પરિચિણ્ણો નામ.

એતઞ્હિ, આવુસો, સાવકસ્સ પતિરૂપન્તિ, આવુસો, સાવકસ્સ નામ એતં અનુચ્છવિકં. અનુપવજ્જન્તિ અપ્પવત્તિકં અપ્પટિસન્ધિકં. પુચ્છાવુસો સારિપુત્ત, સુત્વા વેદિસ્સામાતિ અયં સાવકપવારણા નામ. એતં મમાતિઆદીનિ તણ્હામાનદિટ્ઠિગ્ગાહવસેન વુત્તાનિ. નિરોધં દિસ્વાતિ ખયવયં ઞત્વા. નેતં મમ, નેસોહમસ્મિ, ન મેસો અત્તાતિ સમનુપસ્સામીતિ અનિચ્ચં દુક્ખં અનત્તાતિ સમનુપસ્સામિ. એત્તકેસુ ઠાનેસુ છન્નત્થેરો સારિપુત્તત્થેરેન પુચ્છિતં પઞ્હં અરહત્તે પક્ખિપિત્વા કથેસિ. સારિપુત્તત્થેરો પન તસ્સ પુથુજ્જનભાવં ઞત્વાપિ તં ‘‘પુથુજ્જનો’’તિ વા ‘‘ખીણાસવો’’તિ વા અવત્વા તુણ્હીયેવ અહોસિ. ચુન્દત્થેરો પનસ્સ પુથુજ્જનભાવં સઞ્ઞાપેસ્સામીતિ ચિન્તેત્વા ઓવાદં અદાસિ.

તત્થ તસ્માતિ યસ્મા મારણન્તિકં વેદનં અધિવાસેતું અસક્કોન્તો સત્થં આહરામીતિ વદતિ, તસ્મા પુથુજ્જનો આયસ્મા, તેન ઇદમ્પિ મનસિકરોહીતિ દીપેતિ. યસ્મા વા છન્નં આયતનાનં નિરોધં દિસ્વા ચક્ખાદીનિ તિણ્ણં ગાહાનં વસેન ન સમનુપસ્સામીતિ વદસિ. તસ્મા ઇદમ્પિ તસ્સ ભગવતો સાસનં આયસ્મતા મનસિકાતબ્બન્તિપિ પુથુજ્જનભાવમેવ દીપેન્તો વદતિ. નિચ્ચકપ્પન્તિ નિચ્ચકાલં. નિસ્સિતસ્સાતિ તણ્હામાનદિટ્ઠીહિ નિસ્સિતસ્સ. ચલિતન્તિ વિપ્ફન્દિતં હોતિ. યથયિદં આયસ્મતો ઉપ્પન્નં વેદનં અધિવાસેતું અસક્કોન્તસ્સ ‘‘અહં વેદયામિ, મમ વેદના’’તિ અપ્પહીનગ્ગાહસ્સ ઇદાનિ વિપ્ફન્દિતં હોતિ, ઇમિનાપિ નં ‘‘પુથુજ્જનોવ ત્વ’’ન્તિ વદતિ.

પસ્સદ્ધીતિ કાયચિત્તપસ્સદ્ધિ, કિલેસપસ્સદ્ધિ નામ હોતીતિ અત્થો. નતિયાતિ તણ્હાનતિયા. અસતીતિ ભવત્થાય આલયનિકન્તિપરિયુટ્ઠાને અસતિ. આગતિગતિ ન હોતીતિ પટિસન્ધિવસેન આગતિ નામ, ચુતિવસેન ગમનં નામ ન હોતિ. ચુતૂપપાતોતિ ચવનવસેન ચુતિ, ઉપપજ્જનવસેન ઉપપાતો. નેવિધ ન હુરં ન ઉભયમન્તરેનાતિ ન ઇધલોકે ન પરલોકે ન ઉભયત્થ હોતિ. એસેવન્તો દુક્ખસ્સાતિ વટ્ટદુક્ખકિલેસદુક્ખસ્સ અયમેવ અન્તો અયં પરિચ્છેદો પરિવટુમભાવો હોતિ. અયમેવ હિ એત્થ અત્થો. યે પન ‘‘ઉભયમન્તરેના’’તિ વચનં ગહેત્વા અન્તરાભવં ઇચ્છન્તિ, તેસં વચનં નિરત્થકં. અન્તરાભવસ્સ હિ ભાવો અભિધમ્મે પટિક્ખિત્તોયેવ. ‘‘અન્તરેના’’તિ વચનં પન વિકપ્પન્તરદીપનં. તસ્મા અયમેત્થ અત્થો – નેવ ઇધ ન હુરં, અપરો વિકપ્પો ન ઉભયન્તિ.

સત્થં આહરેસીતિ જીવિતહારકસત્થં આહરિ, આહરિત્વા કણ્ઠનાળં છિન્દિ. અથસ્સ તસ્મિં ખણે મરણભયં ઓક્કમિ, ગતિનિમિત્તં ઉપટ્ઠાસિ. સો અત્તનો પુથુજ્જનભાવં ઞત્વા, સંવિગ્ગચિત્તો વિપસ્સનં પટ્ઠપેત્વા, સઙ્ખારે પરિગ્ગણ્હન્તો અરહત્તં પત્વા, સમસીસી હુત્વા પરિનિબ્બુતો. સમ્મુખાયેવ અનુપવજ્જતા બ્યાકતાતિ કિઞ્ચાપિ ઇદં થેરસ્સ પુથુજ્જનકાલે બ્યાકરણં હોતિ; એતેન પન બ્યાકરણેન અનન્તરાયમસ્સ પરિનિબ્બાનં અહોસિ. તસ્મા ભગવા તદેવ બ્યાકરણં ગહેત્વા કથેસિ.

ઉપવજ્જકુલાનીતિ ઉપસઙ્કમિતબ્બકુલાનિ. ઇમિના થેરો, ‘‘ભન્તે, એવં ઉપટ્ઠાકેસુ ચ ઉપટ્ઠાયિકાસુ ચ વિજ્જમાનાસુ સો ભિક્ખુ તુમ્હાકં સાસને પરિનિબ્બાયિસ્સતી’’તિ પુબ્બભાગપટિપત્તિયં કુલસંસગ્ગદોસં દસ્સેન્તો પુચ્છતિ. અથસ્સ ભગવા કુલેસુ સંસગ્ગાભાવં દીપેન્તો હોન્તિ હેતે સારિપુત્તાતિઆદિમાહ. ઇમસ્મિં કિર ઠાને થેરસ્સ કુલેસુ અસંસટ્ઠભાવો પાકટો અહોસિ. સેસં સબ્બત્થ ઉત્તાનમેવ.