૧૦. છપ્પાણકોપમસુત્તવણ્ણના

૨૪૭. દસમે અરુગત્તોતિ વણસરીરો. તેસંયેવ અરૂનં પક્કત્તા પક્કગત્તો. સરવનન્તિ કણ્ડવનં. એવમેવ ખોતિ અરુગત્તો પુરિસો વિય દુસ્સીલપુગ્ગલો વેદિતબ્બો. તસ્સ કુસકણ્ટકેહિ વિદ્ધસ્સ સરપત્તેહિ ચ અસિધારૂપમેહિ વિલિખિતગત્તસ્સ ભિય્યોસોમત્તાય દુક્ખદોમનસ્સં વિય તત્થ તત્થ સબ્રહ્મચારીહિ ‘‘અયં સો ઇમેસઞ્ચ ઇમેસઞ્ચ કમ્માનં કારકો’’તિ વુચ્ચમાનસ્સ ઉપ્પજ્જનદુક્ખં વેદિતબ્બં.

લભતિ વત્તારન્તિ લભતિ ચોદકં. એવંકારીતિ એવરૂપાનં વેજ્જકમ્મદૂતકમ્માદીનં કારકો. એવંસમાચારોતિ વિધવા ગોચરાદિવસેન એવરૂપગોચરો. અસુચિગામકણ્ટકોતિ અસુદ્ધટ્ઠેન અસુચિ, ગામવાસીનં વિજ્ઝનટ્ઠેન કણ્ટકોતિ ગામકણ્ટકો.

પક્ખિન્તિ હત્થિસોણ્ડસકુણં. ઓસ્સજ્જેય્યાતિ વિસ્સજ્જેય્ય. આવિઞ્છેય્યુન્તિ આકડ્ઢેય્યું. પવેક્ખામીતિ પવિસિસ્સામિ. આકાસં ડેસ્સામીતિ આકાસં ઉપ્પતિસ્સામિ.

એતેસુ પન અહિ ‘‘ભોગેહિ મણ્ડલં બન્ધિત્વા સુપિસ્સામી’’તિ વમ્મિકં પવિસિતુકામો હોતિ. સુસુમારો ‘‘દૂરે બિલં પવિસિત્વા નિપજ્જિસ્સામી’’તિ ઉદકં પવિસિતુકામો હોતિ. પક્ખી ‘‘અજટાકાસે સુખં વિચરિસ્સામી’’તિ આકાસં ડેતુકામો હોતિ. કુક્કુરો ‘‘ઉદ્ધનટ્ઠાને છારિકં બ્યૂહિત્વા ઉસુમં ગણ્હન્તો નિપજ્જિસ્સામી’’તિ ગામં પવિસિતુકામો હોતિ. સિઙ્ગાલો ‘‘મનુસ્સમંસં ખાદિત્વા પિટ્ઠિં પસારેત્વા સયિસ્સામી’’તિ આમકસુસાનં પવિસિતુકામો હોતિ. મક્કટો ‘‘ઉચ્ચે રુક્ખે અભિરુહિત્વા દિસાદિસં પક્ખન્દિસ્સામી’’તિ વનં પવિસિતુકામો હોતિ.

અનુવિધાયેય્યુન્તિ અનુગચ્છેય્યું, અનુવિધિયેય્યુન્તિપિ પાઠો, અનુવિધાનં આપજ્જેય્યુન્તિ અત્થો. યત્થ સો યાતિ, તત્થેવ ગચ્છેય્યુન્તિ વુત્તં હોતિ. એવમેવાતિ એત્થ છ પાણકા વિય છાયતનાનિ દટ્ઠબ્બાનિ, દળ્હરજ્જુ વિય તણ્હા, મજ્ઝે ગણ્ઠિ વિય અવિજ્જા. યસ્મિં યસ્મિં દ્વારે આરમ્મણં બલવં હોતિ, તં તં આયતનં તસ્મિં તસ્મિં આરમ્મણે આવિઞ્છતિ.

ઇમં પન ઉપમં ભગવા સરિક્ખકેન વા આહરેય્ય આયતનાનં વા નાનત્તદસ્સનવસેન. તત્થ સરિક્ખકેન તાવ વિસું અપ્પનાકિચ્ચં નત્થિ, પાળિયંયેવ અપ્પિતા. આયતનાનં નાનત્તદસ્સનેન પન અયં અપ્પના – અહિ નામેસ બહિ સિત્તસમ્મટ્ઠે ઠાને નાભિરમતિ, સઙ્કારટ્ઠાનતિણપણ્ણગહનવમ્મિકાનિયેવ પન પવિસિત્વા નિપન્નકાલે અભિરમતિ, એકગ્ગતં આપજ્જતિ. એવમેવ ચક્ખુપેતં વિસમજ્ઝાસયં, મટ્ઠાસુ સુવણ્ણભિત્તિઆદીસુ નાભિરમતિ, ઓલોકેતુમ્પિ ન ઇચ્છતિ, રૂપચિત્તપુપ્ફલતાદિવિચિત્તેસુયેવ પન અભિરમતિ. તાદિસેસુ હિ ઠાનેસુ ચક્ખુમ્હિ અપ્પહોન્તે મુખમ્પિ વિવરિત્વા ઓલોકેતુકામો હોતિ.

સુસુમારોપિ બહિ નિક્ખન્તો ગહેતબ્બં ન પસ્સતિ, અક્ખિં નિમીલેત્વા ચરતિ. યદા પન બ્યામસતમત્તં ઉદકં ઓગાહિત્વા બિલં પવિસિત્વા નિપન્નો હોતિ, તદા તસ્સ ચિત્તં એકગ્ગં હોતિ, સુખં સુપતિ. એવમેવ સોતમ્પેતં બિલજ્ઝાસયં આકાસસન્નિસ્સિતં, કણ્ણચ્છિદ્દકૂપકેયેવ અજ્ઝાસયં કરોતિ, કણ્ણચ્છિદ્દાકાસોયેવ તસ્સ સદ્દસવને પચ્ચયો હોતિ. અજટાકાસોપિ વટ્ટતિયેવ. અન્તોલેણસ્મિઞ્હિ સજ્ઝાયે કયિરમાને ન લેણચ્છદનં ભિન્દિત્વા સદ્દો બહિ નિક્ખમતિ, દ્વારવાતપાનછિદ્દેહિ પન નિક્ખમિત્વા ધાતુપરમ્પરા ઘટ્ટેન્તો આગન્ત્વા સોતપસાદં ઘટ્ટેતિ. અથ તસ્મિં કાલે ‘‘અસુકં નામ સજ્ઝાયતી’’તિ લેણપિટ્ઠે નિસિન્ના જાનન્તિ.

એવં સન્તે સમ્પત્તગોચરતા હોતિ, કિં પનેતં સમ્પત્તગોચરન્તિ? આમ સમ્પત્તગોચરં. યદિ એવં દૂરે ભેરિઆદીસુ વજ્જમાનેસુ ‘‘દૂરે સદ્દો’’તિ જાનનં ન ભવેય્યાતિ. નો ન ભવતિ. સોતપસાદસ્મિઞ્હિ ઘટ્ટિતે ‘‘દૂરે સદ્દો, આસન્ને સદ્દો, પરતીરે ઓરિમતીરે’’તિ તથા તથા જાનનાકારો હોતિ, ધમ્મતા એસાતિ. કિં એતાય ધમ્મતાય? યતો યતો છિદ્દં, તતો તતો સવનં હોતિ ચન્દિમસૂરિયાદીનં દસ્સનં વિયાતિ અસમ્પત્તગોચરમેવેતં.

પક્ખીપિ રુક્ખે વા ભૂમિયં વા ન રમતિ. યદા પન એકં વા દ્વે વા લેડ્ડુપાતે અતિક્કમ્મ અજટાકાસં પક્ખન્દો હોતિ, તદા એકગ્ગચિત્તતં આપજ્જતિ. એવમેવ ઘાનમ્પિ આકાસજ્ઝાસયં વાતૂપનિસ્સયગન્ધગોચરં. તથા હિ ગાવો નવવુટ્ઠે દેવે ભૂમિં ઘાયિત્વા ઘાયિત્વા આકાસાભિમુખો હુત્વા વાતં આકડ્ઢન્તિ. અઙ્ગુલીહિ ગન્ધપિણ્ડં ગહેત્વાપિ ચ ઉપસિઙ્ઘનકાલે વાતં અનાકડ્ઢન્તો નેવ તસ્સ ગન્ધં જાનાતિ.

કુક્કુરોપિ બહિ ચરન્તો ખેમટ્ઠાનં ન પસ્સતિ, લેડ્ડુદણ્ડાદીહિ ઉપદ્દુતો હોતિ. અન્તોગામં પવિસિત્વા ઉદ્ધનટ્ઠાને છારિકં બ્યૂહિત્વા નિપન્નસ્સ પનસ્સ ફાસુ હોતિ. એવમેવ જિવ્હાપિ ગામજ્ઝાસયા આપોસન્નિસ્સિતરસારમ્મણા. તથા હિ તિયામરત્તિં સમણધમ્મં કત્વાપિ પાતોવ પત્તચીવરમાદાય ગામં પવિસિતબ્બં હોતિ. સુક્ખખાદનીયસ્સ ચ ન સક્કા ખેળેન અતેમિતસ્સ રસં જાનિતું.

સિઙ્ગાલોપિ બહિ ચરન્તો રતિં ન વિન્દતિ, આમકસુસાને મનુસ્સમંસં ખાદિત્વા નિપન્નસ્સેવ પનસ્સ ફાસુ હોતિ. એવમેવ કાયોપિ ઉપાદિણ્ણકજ્ઝાસયો પથવીસન્નિસ્સિતફોટ્ઠબ્બારમ્મણો. તથા હિ અઞ્ઞં ઉપાદિણ્ણકં અલભમાના સત્તા અત્તનોવ હત્થતલે સીસં કત્વા નિપજ્જન્તિ. અજ્ઝત્તિકબાહિરા ચસ્સ પથવી આરમ્મણગ્ગહણે પચ્ચયો હોતિ. સુસન્થતસ્સાપિ હિ સયનસ્સ હેટ્ઠાઠિતાનમ્પિ વા ફલકાનં ન સક્કા અનિસીદન્તેન વા અનુપ્પીળન્તેન વા થદ્ધમુદુભાવો જાનિતુન્તિ અજ્ઝત્તિકબાહિરા પથવી એતસ્સ ફોટ્ઠબ્બજાનને પચ્ચયો હોતિ.

મક્કટોપિ ભૂમિયં વિચરન્તો નાભિરમતિ, હત્થસતુબ્બેધં પનસ્સ રુક્ખં આરુય્હ વિટપપિટ્ઠે નિસીદિત્વા દિસાવિદિસા ઓલોકેન્તસ્સેવ ફાસુકો હોતિ. એવં મનોપિ નાનજ્ઝાસયો ભવઙ્ગપચ્ચયો, દિટ્ઠપુબ્બેપિ નાનારમ્મણજ્ઝાસયં કરોતિયેવ મૂલભવઙ્ગં પનસ્સ પચ્ચયો હોતીતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારેન પન આયતનાનં નાનત્તં વિસુદ્ધિમગ્ગે આયતનનિદ્દેસે વુત્તમેવ.

તં ચક્ખુ નાવિઞ્છતીતિ તણ્હારજ્જુકાનં આયતનપાણકાનં કાયગતાસતિથમ્ભે બદ્ધાનં નિબ્બિસેવનભાવં આપન્નત્તા નાકડ્ઢતીતિ ઇમસ્મિં સુત્તે પુબ્બભાગવિપસ્સનાવ કથિતા.