૨. દેવદહસુત્તવણ્ણના

૨. દુતિયે દેવદહન્તિ દેવા વુચ્ચન્તિ રાજાનો, તેસં મઙ્ગલદહો, સયંજાતો વા સો દહોતિ, તસ્મા ‘‘દેવદહો’’તિ વુત્તો. તસ્સ અવિદૂરે નિગમો દેવદહન્ત્વેવ નપુંસકલિઙ્ગવસેન સઙ્ખં ગતો. પચ્છાભૂમગમિકાતિ પચ્છાભૂમં અપરદિસાયં નિવિટ્ઠં જનપદં ગન્તુકામા. નિવાસન્તિ તેમાસં વસ્સાવાસં. અપલોકિતોતિ આપુચ્છિતો. અપલોકેથાતિ આપુચ્છથ. કસ્મા થેરં આપુચ્છાપેતિ? તે સભારે કાતુકામતાય. યો હિ એકવિહારે વસન્તોપિ સન્તિકં ન ગચ્છતિ પક્કમન્તો અનાપુચ્છા પક્કમતિ, અયં નિબ્ભારો નામ. યો એકવિહારે વસન્તોપિ આગન્ત્વા પસ્સતિ, પક્કમન્તો આપુચ્છતિ, અયં સભારો નામ. ઇમેપિ ભિક્ખૂ ભગવા ‘‘એવમિમે સીલાદીહિ વડ્ઢિસ્સન્તી’’તિ સભારે કાતુકામો આપુચ્છાપેતિ.

પણ્ડિતોતિ ધાતુકોસલ્લાદિના ચતુબ્બિધેન પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો. અનુગ્ગાહકોતિ આમિસાનુગ્ગહેન ચ ધમ્માનુગ્ગહેન ચાતિ દ્વીહિપિ અનુગ્ગહેહિ અનુગ્ગાહકો. થેરો કિર અઞ્ઞે ભિક્ખૂ વિય પાતોવ પિણ્ડાય અગન્ત્વા સબ્બભિક્ખૂસુ ગતેસુ સકલં સઙ્ઘારામં અનુવિચરન્તો અસમ્મટ્ઠટ્ઠાનં સમ્મજ્જતિ, અછડ્ડિતં કચવરં છડ્ડેતિ, સઙ્ઘારામે દુન્નિક્ખિત્તાનિ મઞ્ચપીઠદારુભણ્ડમત્તિકાભણ્ડાનિ પટિસામેતિ. કિં કારણા? ‘‘મા અઞ્ઞતિત્થિયા વિહારં પવિટ્ઠા દિસ્વા પરિભવં અકંસૂ’’તિ. તતો ગિલાનસાલં ગન્ત્વા ગિલાને અસ્સાસેત્વા ‘‘કેનત્થો’’તિ પુચ્છિત્વા યેન અત્થો હોતિ, તદત્થં તેસં દહરસામણેરે આદાય ભિક્ખાચારવત્તેન વા સભાગટ્ઠાને વા ભેસજ્જં પરિયેસિત્વા તેસં દત્વા, ‘‘ગિલાનુપટ્ઠાનં નામ બુદ્ધપચ્ચેકબુદ્ધેહિ વણ્ણિતં, ગચ્છથ સપ્પુરિસા અપ્પમત્તા હોથા’’તિ તે પેસેત્વા સયં પિણ્ડાય ચરિત્વા ઉપટ્ઠાકકુલે વા ભત્તકિચ્ચં કત્વા વિહારં ગચ્છતિ. ઇદં તાવસ્સ નિબદ્ધવાસટ્ઠાને આચિણ્ણં.

ભગવતિ પન ચારિકં ચરમાને ‘‘અહં અગ્ગસાવકો’’તિ ઉપાહનં આરુય્હ છત્તં ગહેત્વા પુરતો પુરતો ન ગચ્છતિ. યે પન તત્થ મહલ્લકા વા આબાધિકા વા અતિદહરા વા, તેસં રુજ્જનટ્ઠાનાનિ તેલેન મક્ખાપેત્વા પત્તચીવરં અત્તનો દહરસામણેરેહિ ગાહાપેત્વા તંદિવસં વા દુતિયદિવસં વા તે ગણ્હિત્વાવ ગચ્છતિ. એકદિવસઞ્હિ તઞ્ઞેવ આયસ્મન્તં અતિવિકાલે સમ્પત્તત્તા સેનાસનં અલભિત્વા, ચીવરકુટિયં નિસિન્નં દિસ્વા, સત્થા પુનદિવસે ભિક્ખુસઙ્ઘં સન્નિપાતાપેત્વા, હત્થિવાનરતિત્તિરવત્થું કથેત્વા, ‘‘યથાવુડ્ઢં સેનાસનં દાતબ્બ’’ન્તિ સિક્ખાપદં પઞ્ઞાપેસિ. એવં તાવેસ આમિસાનુગ્ગહેન અનુગ્ગણ્હાતિ. ઓવદન્તો પનેસ સતવારમ્પિ સહસ્સવારમ્પિ તાવ ઓવદતિ, યાવ સો પુગ્ગલો સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠાતિ, અથ નં વિસ્સજ્જેત્વા અઞ્ઞં ઓવદતિ. ઇમિના નયેન ઓવદતો ચસ્સ ઓવાદે ઠત્વા અરહત્તં પત્તા ગણનપથં અતિક્કન્તા. એવં ધમ્માનુગ્ગહેન અનુગ્ગણ્હાતિ.

પચ્ચસ્સોસુન્તિ તે ભિક્ખૂ ‘‘અમ્હાકં નેવ ઉપજ્ઝાયો, ન આચરિયો ન સન્દિટ્ઠસમ્ભત્તો. કિં તસ્સ સન્તિકે કરિસ્સામા’’તિ? તુણ્હીભાવં અનાપજ્જિત્વા ‘‘એવં, ભન્તે’’તિ સત્થુ વચનં સમ્પટિચ્છિંસુ. એળગલાગુમ્બેતિ ગચ્છમણ્ડપકે. સો કિર એળગલાગુમ્બો ધુવસલિલટ્ઠાને જાતો. અથેત્થ ચતૂહિ પાદેહિ મણ્ડપં કત્વા તસ્સ ઉપરિ તં ગુમ્બં આરોપેસું, સો તં મણ્ડપં છાદેસિ. અથસ્સ હેટ્ઠા ઇટ્ઠકાહિ પરિચિનિત્વા વાલિકં ઓકિરિત્વા આસનં પઞ્ઞાપયિંસુ. સીતલં દિવાટ્ઠાનં ઉદકવાતો વાયતિ. થેરો તસ્મિં નિસીદિ. તં સન્ધાય વુત્તં ‘‘એળગલાગુમ્બે’’તિ.

નાનાવેરજ્જગતન્તિ એકસ્સ રઞ્ઞો રજ્જતો નાનાવિધં રજ્જગતં. વિરજ્જન્તિ અઞ્ઞં રજ્જં. યથા હિ સદેસતો અઞ્ઞો વિદેસો, એવં નિવુત્થરજ્જતો અઞ્ઞં રજ્જં વિરજ્જં નામ, તં વેરજ્જન્તિ વુત્તં. ખત્તિયપણ્ડિતાતિ બિમ્બિસારકોસલરાજાદયો પણ્ડિતરાજાનો. બ્રાહ્મણપણ્ડિતાતિ ચઙ્કીતારુક્ખાદયો પણ્ડિતબ્રાહ્મણા. ગહપતિપણ્ડિતાતિ ચિત્તસુદત્તાદયો પણ્ડિતગહપતયો. સમણપણ્ડિતાતિ સભિયપિલોતિકાદયો પણ્ડિતપરિબ્બાજકા. વીમંસકાતિ અત્થગવેસિનો. કિંવાદીતિ કિં અત્તનો દસ્સનં વદતિ, કિં લદ્ધિકોતિ અત્થો. કિમક્ખાયીતિ કિં સાવકાનં ઓવાદાનુસાસનિં આચિક્ખતિ? ધમ્મસ્સ ચાનુધમ્મન્તિ ભગવતા વુત્તબ્યાકરણસ્સ અનુબ્યાકરણં. સહધમ્મિકોતિ સકારણો. વાદાનુવાદોતિ ભગવતા વુત્તવાદસ્સ અનુવાદો. ‘‘વાદાનુપાતો’’તિપિ પાઠો, સત્થુ વાદસ્સ અનુપાતો અનુપતનં, અનુગમનન્તિ અત્થો. ઇમિનાપિ વાદં અનુગતો વાદોયેવ દીપિતો હોતિ.

અવિગતરાગસ્સાતિઆદીસુ તણ્હાવસેનેવ અત્થો વેદિતબ્બો. તણ્હા હિ રજ્જનતો રાગો, છન્દિયનતો છન્દો, પિયાયનટ્ઠેન પેમં, પિવિતુકામટ્ઠેન પિપાસા, અનુદહનટ્ઠેન પરિળાહોતિ વુચ્ચતિ. અકુસલે ચાવુસો, ધમ્મેતિઆદિ કસ્મા આરદ્ધં? પઞ્ચસુ ખન્ધેસુ અવીતરાગસ્સ આદીનવં, વીતરાગસ્સ ચ આનિસંસં દસ્સેતું. તત્ર અવિઘાતોતિ નિદ્દુક્ખો. અનુપાયાસોતિ નિરુપતાપો. અપરિળાહોતિ નિદ્દાહો. એવં સબ્બત્થ અત્થો વેદિતબ્બો. દુતિયં.