૧. નકુલપિતુસુત્તવણ્ણના

૧. ખન્ધિયવગ્ગસ્સ પઠમે ભગ્ગેસૂતિ એવંનામકે જનપદે. સુસુમારગિરેતિ સુસુમારગિરનગરે. તસ્મિં કિર માપિયમાને સુસુમારો સદ્દમકાસિ, તેનસ્સ ‘‘સુસુમારગિર’’ન્ત્વેવ નામં અકંસુ. ભેસકળાવનેતિ ભેસકળાય નામ યક્ખિનિયા અધિવુત્થત્તા એવંલદ્ધનામે વને. તદેવ મિગગણસ્સ અભયત્થાય દિન્નત્તા મિગદાયોતિ વુચ્ચતિ. ભગવા તસ્મિં જનપદે તં નગરં નિસ્સાય તસ્મિં વનસણ્ડે વિહરતિ. નકુલપિતાતિ નકુલસ્સ નામ દારકસ્સ પિતા.

જિણ્ણોતિ જરાજિણ્ણો. વુડ્ઢોતિ વયોવુડ્ઢો. મહલ્લકોતિ જાતિમહલ્લકો. અદ્ધગતોતિ તિયદ્ધગતો. વયોઅનુપ્પત્તોતિ તેસુ તીસુ અદ્ધેસુ પચ્છિમવયં અનુપ્પત્તો. આતુરકાયોતિ ગિલાનકાયો. ઇદઞ્હિ સરીરં સુવણ્ણવણ્ણમ્પિ નિચ્ચપગ્ઘરણટ્ઠેન આતુરંયેવ નામ. વિસેસેન પનસ્સ જરાતુરતા બ્યાધાતુરતા મરણાતુરતાતિ તિસ્સો આતુરતા હોન્તિ. તાસુ કિઞ્ચાપિ એસો મહલ્લકત્તા જરાતુરોવ, અભિણ્હરોગતાય પનસ્સ બ્યાધાતુરતા ઇધ અધિપ્પેતા. અભિક્ખણાતઙ્કોતિ અભિણ્હરોગો નિરન્તરરોગો. અનિચ્ચદસ્સાવીતિ તાય આતુરતાય ઇચ્છિતિચ્છિતક્ખણે આગન્તું અસક્કોન્તો કદાચિદેવ દટ્ઠું લભામિ, ન સબ્બકાલન્તિ અત્થો. મનોભાવનીયાનન્તિ મનવડ્ઢકાનં. યેસુ હિ દિટ્ઠેસુ કુસલવસેન ચિત્તં વડ્ઢતિ, તે સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનાદયો મહાથેરા મનોભાવનીયા નામ. અનુસાસતૂતિ પુનપ્પુનં સાસતુ. પુરિમઞ્હિ વચનં ઓવાદો નામ, અપરાપરં અનુસાસની નામ. ઓતિણ્ણે વા વત્થુસ્મિં વચનં ઓવાદો નામ, અનોતિણ્ણે તન્તિવસેન વા પવેણિવસેન વા વુત્તં અનુસાસની નામ. અપિચ ઓવાદોતિ વા અનુસાસનીતિ વા અત્થતો એકમેવ, બ્યઞ્જનમત્તમેવ નાનં.

આતુરો હાયન્તિ આતુરો હિ અયં, સુવણ્ણવણ્ણો પિયઙ્ગુસામોપિ સમાનો નિચ્ચપગ્ઘરણટ્ઠેન આતુરોયેવ. અણ્ડભૂતોતિ અણ્ડં વિય ભૂતો દુબ્બલો. યથા કુક્કુટણ્ડં વા મયૂરણ્ડં વા ગેણ્ડુકં વિય ગહેત્વા ખિપન્તેન વા પહરન્તેન વા ન સક્કા કીળિતું, તાવદેવ ભિજ્જતિ, એવમયમ્પિ કાયો કણ્ટકેપિ ખાણુકેપિ પક્ખલિતસ્સ ભિજ્જતીતિ અણ્ડં વિય ભૂતોતિ અણ્ડભૂતો. પરિયોનદ્ધોતિ સુખુમેન છવિમત્તેન પરિયોનદ્ધો. અણ્ડઞ્હિ સારતચેન પરિયોનદ્ધં, તેન ડંસમકસાદયો નિલીયિત્વાપિ છવિં છિન્દિત્વા યૂસં પગ્ઘરાપેતું ન સક્કોન્તિ. ઇમસ્મિં પન છવિં છિન્દિત્વા યં ઇચ્છન્તિ, તં કરોન્તિ. એવં સુખુમાય છવિયા પરિયોનદ્ધો. કિમઞ્ઞત્ર બાલ્યાતિ બાલભાવતો અઞ્ઞં કિમત્થિ? બાલોયેવ અયન્તિ અત્થો. તસ્માતિ યસ્મા અયં કાયો એવરૂપો, તસ્મા.

તેનુપસઙ્કમીતિ રઞ્ઞો ચક્કવત્તિસ્સ ઉપટ્ઠાનં ગન્ત્વા અનન્તરં પરિણાયકરતનસ્સ ઉપટ્ઠાનં ગચ્છન્તો રાજપુરિસો વિય, સદ્ધમ્મચક્કવત્તિસ્સ ભગવતો ઉપટ્ઠાનં ગન્ત્વા, અનન્તરં ધમ્મસેનાપતિસ્સ અપચિતિં કાતુકામો યેનાયસ્મા સારિપુત્તો, તેનુપસઙ્કમિ. વિપ્પસન્નાનીતિ સુટ્ઠુ પસન્નાનિ. ઇન્દ્રિયાનીતિ મનચ્છટ્ઠાનિ ઇન્દ્રિયાનિ. પરિસુદ્ધોતિ નિદ્દોસો. પરિયોદાતોતિ તસ્સેવ વેવચનં. નિરુપક્કિલેસતાયેવ હિ એસ પરિયોદાતોતિ વુત્તો, ન સેતભાવેન. એતસ્સ ચ પરિયોદાતતં દિસ્વાવ ઇન્દ્રિયાનં વિપ્પસન્નતં અઞ્ઞાસિ. નયગ્ગાહપઞ્ઞા કિરેસા થેરસ્સ.

કથઞ્હિ નો સિયાતિ કેન કારણેન ન લદ્ધા ભવિસ્સતિ? લદ્ધાયેવાતિ અત્થો. ઇમિના કિં દીપેતિ? સત્થુવિસ્સાસિકભાવં. અયં કિર સત્થુ દિટ્ઠકાલતો પટ્ઠાય પિતિપેમં, ઉપાસિકા ચસ્સ માતિપેમં પટિલભતિ. ઉભોપિ ‘‘મમ પુત્તો’’તિ સત્થારં વદન્તિ. ભવન્તરગતો હિ નેસં સિનેહો. સા કિર ઉપાસિકા પઞ્ચ જાતિસતાનિ તથાગતસ્સ માતાવ, સો ચ, ગહપતિ, પિતાવ અહોસિ. પુન પઞ્ચ જાતિસતાનિ ઉપાસિકા મહામાતા, ઉપાસકો મહાપિતા, તથા ચૂળામાતા ચૂળપિતાતિ. એવં સત્થા દિયડ્ઢઅત્તભાવસહસ્સં તેસંયેવ હત્થે વડ્ઢિતો. તેનેવ તે યં નેવ પુત્તસ્સ, ન પિતુ સન્તિકે કથેતું સક્કા, તં સત્થુ સન્તિકે નિસિન્ના કથેન્તિ. ઇમિનાયેવ ચ કારણેન ભગવા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ઉપાસકાનં વિસ્સાસિકાનં યદિદં નકુલપિતા ગહપતિ, યદિદં નકુલમાતા ગહપતાની’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૫૭) તે એતદગ્ગે ઠપેસિ. ઇતિ સો ઇમં વિસ્સાસિકભાવં પકાસેન્તો કથઞ્હિ નો સિયાતિ આહ. અમતેન અભિસિત્તોતિ નસ્સિધ અઞ્ઞં કિઞ્ચિ ઝાનં વા વિપસ્સના વા મગ્ગો વા ફલં વા ‘‘અમતાભિસેકો’’તિ દટ્ઠબ્બો, મધુરધમ્મદેસનાયેવ પન ‘‘અમતાભિસેકો’’તિ વેદિતબ્બો. દૂરતોપીતિ તિરોરટ્ઠાપિ તિરોજનપદાપિ.

અસ્સુતવા પુથુજ્જનોતિ ઇદં વુત્તત્થમેવ. અરિયાનં અદસ્સાવીતિઆદીસુ અરિયાતિ આરકત્તા કિલેસેહિ, અનયે ન ઇરિયનતો, અયે ઇરિયનતો, સદેવકેન ચ લોકેન અરણીયતો બુદ્ધા ચ પચ્ચેકબુદ્ધા ચ બુદ્ધસાવકા ચ વુચ્ચન્તિ. બુદ્ધા એવ વા ઇધ અરિયા. યથાહ – ‘‘સદેવકે, ભિક્ખવે, લોકે…પે… તથાગતો અરિયો’’તિ વુચ્ચતીતિ (સં. નિ. ૫.૧૦૯૮). સપ્પુરિસાનન્તિ એત્થ પન પચ્ચેકબુદ્ધા તથાગતસાવકા ચ સપ્પુરિસાતિ વેદિતબ્બા. તે હિ લોકુત્તરગુણયોગેન સોભના પુરિસાતિ સપ્પુરિસા. સબ્બેવ વા એતે દ્વેધાપિ વુત્તા. બુદ્ધાપિ હિ અરિયા ચ સપ્પુરિસા ચ, પચ્ચેકબુદ્ધા બુદ્ધસાવકાપિ. યથાહ –

‘‘યો વે કતઞ્ઞૂ કતવેદિ ધીરો,

કલ્યાણમિત્તો દળ્હભત્તિ ચ હોતિ;

દુખિતસ્સ સક્કચ્ચ કરોતિ કિચ્ચં,

તથાવિધં સપ્પુરિસં વદન્તી’’તિ. (જા. ૨.૧૭.૭૮);

‘‘કલ્યાણમિત્તો દળ્હભત્તિ ચ હોતી’’તિ એત્તાવતા હિ બુદ્ધસાવકો વુત્તો, કતઞ્ઞુતાદીહિ પચ્ચેકબુદ્ધબુદ્ધાતિ. ઇદાનિ યો તેસં અરિયાનં અદસ્સનસીલો, ન ચ દસ્સને સાધુકારી, સો ‘‘અરિયાનં અદસ્સાવી’’તિ વેદિતબ્બો. સો ચ ચક્ખુના અદસ્સાવી, ઞાણેન અદસ્સાવીતિ દુવિધો. તેસુ ઞાણેન અદસ્સાવી ઇધ અધિપ્પેતો. મંસચક્ખુના હિ દિબ્બચક્ખુના વા અરિયા દિટ્ઠાપિ અદિટ્ઠાવ હોન્તિ તેસં ચક્ખૂનં વણ્ણમત્તગ્ગહણતો ન અરિયભાવગોચરતો. સોણસિઙ્ગાલાદયોપિ ચક્ખુના અરિયે પસ્સન્તિ, ન ચેતે અરિયાનં દસ્સાવિનો નામ.

તત્રિદં વત્થુ – ચિત્તલપબ્બતવાસિનો કિર ખીણાસવત્થેરસ્સ ઉપટ્ઠાકો વુડ્ઢપબ્બજિતો એકદિવસં થેરેન સદ્ધિં પિણ્ડાય ચરિત્વા, થેરસ્સ પત્તચીવરં ગહેત્વા, પિટ્ઠિતો આગચ્છન્તો થેરં પુચ્છિ – ‘‘અરિયા નામ, ભન્તે, કીદિસા’’તિ? થેરો આહ – ‘‘ઇધેકચ્ચો મહલ્લકો અરિયાનં પત્તચીવરં ગહેત્વા વત્તપટિવત્તં કત્વા સહચરન્તોપિ નેવ અરિયે જાનાતિ, એવં દુજ્જાનાવુસો, અરિયા’’તિ. એવં વુત્તેપિ સો નેવ અઞ્ઞાસિ. તસ્મા ન ચક્ખુના દસ્સનં દસ્સનં, ઞાણેન દસ્સનમેવ દસ્સનં. યથાહ – ‘‘કિં તે, વક્કલિ, ઇમિના પૂતિકાયેન દિટ્ઠેન? યો ખો, વક્કલિ, ધમ્મં પસ્સતિ, સો મં પસ્સતિ. યો મં પસ્સતિ, સો ધમ્મં પસ્સતી’’તિ (સં. નિ. ૩.૮૭). તસ્મા ચક્ખુના પસ્સન્તોપિ ઞાણેન અરિયેહિ દિટ્ઠં અનિચ્ચાદિલક્ખણં અપસ્સન્તો, અરિયાધિગતઞ્ચ ધમ્મં અનધિગચ્છન્તો અરિયકરધમ્માનં અરિયભાવસ્સ ચ અદિટ્ઠત્તા ‘‘અરિયાનં અદસ્સાવી’’તિ વેદિતબ્બો.

અરિયધમ્મસ્સ અકોવિદોતિ, સતિપટ્ઠાનાદિભેદે અરિયધમ્મે અકુસલો. અરિયધમ્મે અવિનીતોતિ એત્થ પન –

‘‘દુવિધો વિનયો નામ, એકમેકેત્થ પઞ્ચધા;

અભાવતો તસ્સ અયં, અવિનીતોતિ વુચ્ચતિ’’.

અયઞ્હિ સંવરવિનયો પહાનવિનયોતિ દુવિધો વિનયો. એત્થ ચ દુવિધેપિ વિનયે એકમેકો વિનયો પઞ્ચધા ભિજ્જતિ. સંવરવિનયોપિ હિ સીલસંવરો સતિસંવરો ઞાણસંવરો ખન્તિસંવરો વીરિયસંવરોતિ પઞ્ચવિધો. પહાનવિનયોપિ તદઙ્ગપ્પહાનં, વિક્ખમ્ભનપ્પહાનં સમુચ્છેદપ્પહાનં પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનં નિસ્સરણપ્પહાનન્તિ પઞ્ચવિધો.

તત્થ ‘‘ઇમિના પાતિમોક્ખસંવરેન ઉપેતો હોતિ સમુપેતો’’તિ (વિભ. ૫૧૧) અયં સીલસંવરો. ‘‘રક્ખતિ ચક્ખુન્દ્રિયં, ચક્ખુન્દ્રિયે સંવરં આપજ્જતી’’તિ અયં (દી. નિ. ૧.૨૧૩; મ. નિ. ૧.૨૯૫; સં. નિ. ૪.૨૩૯; અ. નિ. ૩.૧૬) સતિસંવરો.

‘‘યાનિ સોતાનિ લોકસ્મિં, (અજિતાતિ ભગવા)

સતિ તેસં નિવારણં;

સોતાનં સંવરં બ્રૂમિ,

પઞ્ઞાયેતે પિધીયરે’’તિ. (સુ. નિ. ૧૦૪૧; ચૂળનિ. અજિતમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ.૪) –

અયં ઞાણસંવરો. ‘‘ખમો હોતિ સીતસ્સ ઉણ્હસ્સા’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૪; અ. નિ. ૪.૧૧૪; ૬.૫૮) અયં ખન્તિસંવરો. ‘‘ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતી’’તિ (મ. નિ. ૧.૨૬; અ. નિ. ૪.૧૧૪; ૬.૫૮) અયં વીરિયસંવરો. સબ્બોપિ ચાયં સંવરો યથાસકં સંવરિતબ્બાનં વિનેતબ્બાનઞ્ચ કાયદુચ્ચરિતાદીનં સંવરણતો ‘‘સંવરો’’ વિનયનતો ‘‘વિનયો’’તિ વુચ્ચતિ. એવં તાવ સંવરવિનયો પઞ્ચધા ભિજ્જતીતિ વેદિતબ્બો.

તથા યં નામરૂપપરિચ્છેદાદીસુ વિપસ્સનાઞાણેસુ પટિપક્ખભાવતો દીપાલોકેનેવ તમસ્સ, તેન તેન વિપસ્સનાઞાણેન તસ્સ તસ્સ અનત્થસ્સ પહાનં. સેય્યથિદં – નામરૂપવવત્થાનેન સક્કાયદિટ્ઠિયા, પચ્ચયપરિગ્ગહેન અહેતુવિસમહેતુદિટ્ઠીનં, તસ્સેવ અપરભાગેન કઙ્ખાવિતરણેન કથંકથીભાવસ્સ, કલાપસમ્મસનેન ‘‘અહં મમા’’તિ ગાહસ્સ, મગ્ગામગ્ગવવત્થાનેન અમગ્ગે મગ્ગસઞ્ઞાય, ઉદયદસ્સનેન ઉચ્છેદદિટ્ઠિયા, વયદસ્સનેન સસ્સતદિટ્ઠિયા, ભયદસ્સનેન સભયે અભયસઞ્ઞાય, આદીનવદસ્સનેન અસ્સાદસઞ્ઞાય, નિબ્બિદાનુપસ્સનાય અભિરતિસઞ્ઞાય, મુચ્ચિતુકમ્યતાઞાણેન અમુચ્ચિતુકામતાય. ઉપેક્ખાઞાણેન અનુપેક્ખાય, અનુલોમેન ધમ્મટ્ઠિતિયં નિબ્બાને ચ પટિલોમભાવસ્સ, ગોત્રભુના સઙ્ખારનિમિત્તગાહસ્સ પહાનં, એતં તદઙ્ગપ્પહાનં નામ.

યં પન ઉપચારપ્પનાભેદેન સમાધિના પવત્તિભાવનિવારણતો ઘટપ્પહારેનેવ ઉદકપિટ્ઠે સેવાલસ્સ, તેસં તેસં નીવરણાદિધમ્માનં પહાનં, એતં વિક્ખમ્ભનપ્પહાનં નામ. યં ચતુન્નં અરિયમગ્ગાનં ભાવિતત્તા તંતંમગ્ગવતો અત્તનો સન્તાને ‘‘દિટ્ઠિગતાનં પહાનાયા’’તિઆદિના નયેન (ધ. સ. ૨૭૭; વિભ. ૬૨૮) વુત્તસ્સ સમુદયપક્ખિકસ્સ કિલેસગણસ્સ અચ્ચન્તં અપ્પવત્તિભાવેન પહાનં, ઇદં સમુચ્છેદપ્પહાનં નામ. યં પન ફલક્ખણે પટિપ્પસ્સદ્ધત્તં કિલેસાનં, એતં પટિપ્પસ્સદ્ધિપ્પહાનં નામ.

યં સબ્બસઙ્ખતનિસ્સટત્તા પહીનસબ્બસઙ્ખતં નિબ્બાનં, એતં નિસ્સરણપ્પહાનં નામ. સબ્બમ્પિ ચેતં પહાનં યસ્મા ચાગટ્ઠેન પહાનં, વિનયટ્ઠેન વિનયો, તસ્મા ‘‘પહાનવિનયો’’તિ વુચ્ચતિ. તંતંપહાનવતો વા તસ્સ તસ્સ વિનયસ્સ સમ્ભવતોપેતં ‘‘પહાનવિનયો’’તિ વુચ્ચતિ. એવં પહાનવિનયોપિ પઞ્ચધા ભિજ્જતીતિ વેદિતબ્બો.

એવમયં સઙ્ખેપતો દુવિધો, ભેદતો ચ દસવિધો વિનયો ભિન્નસંવરત્તા પહાતબ્બસ્સ ચ અપ્પહીનત્તા યસ્મા એતસ્સ અસ્સુતવતો પુથુજ્જનસ્સ નત્થિ, તસ્મા અભાવતો તસ્સ અયં ‘‘અવિનીતો’’તિ વુચ્ચતીતિ. એસ નયો સપ્પુરિસાનં અદસ્સાવી સપ્પુરિસધમ્મસ્સ અકોવિદો સપ્પુરિસધમ્મે અવિનીતોતિ એત્થાપિ. નિન્નાનાકરણઞ્હિ એતં અત્થતો. યથાહ –

‘‘યેવ તે અરિયા, તેવ તે સપ્પુરિસા. યેવ તે સપ્પુરિસા, તેવ તે અરિયા. યો એવ સો અરિયાનં ધમ્મો, સો એવ સો સપ્પુરિસાનં ધમ્મો. યો એવ સો સપ્પુરિસાનં ધમ્મો, સો એવ સો અરિયાનં ધમ્મો. યેવ તે અરિયવિનયા, તેવ તે સપ્પુરિસવિનયા. યેવ તે સપ્પુરિસવિનયા, તેવ તે અરિયવિનયા. અરિયેતિ વા સપ્પુરિસેતિ વા, અરિયધમ્મેતિ વા સપ્પુરિસધમ્મેતિ વા, અરિયવિનયેતિ વા સપ્પુરિસવિનયેતિ વા એસેસે એકે એકટ્ઠે સમે સમભાગે તજ્જાતે તઞ્ઞેવા’’તિ.

રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતીતિ ઇધેકચ્ચો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, ‘‘યં રૂપં, સો અહં, યો અહં, તં રૂપ’’ન્તિ રૂપઞ્ચ અત્તઞ્ચ અદ્વયં સમનુપસ્સતિ. સેય્યથાપિ નામ તેલપ્પદીપસ્સ ઝાયતો યા અચ્ચિ, સો વણ્ણો. યો વણ્ણો, સા અચ્ચીતિ અચ્ચિઞ્ચ વણ્ણઞ્ચ અદ્વયં સમનુપસ્સતિ, એવમેવ ઇધેકચ્ચો રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ…પે… અદ્વયં સમનુપસ્સતીતિ એવં રૂપં ‘‘અત્તા’’તિ દિટ્ઠિપસ્સનાય પસ્સતિ. રૂપવન્તં વા અત્તાનન્તિ અરૂપં ‘‘અત્તા’’તિ ગહેત્વા છાયાવન્તં રુક્ખં વિય તં રૂપવન્તં સમનુપસ્સતિ. અત્તનિ વા રૂપન્તિ અરૂપમેવ ‘‘અત્તા’’તિ ગહેત્વા પુપ્ફસ્મિં ગન્ધં વિય અત્તનિ રૂપં સમનુપસ્સતિ. રૂપસ્મિં વા અત્તાનન્તિ અરૂપમેવ ‘‘અત્તા’’તિ ગહેત્વા કરણ્ડકે મણિં વિય તં અત્તાનં રૂપસ્મિં સમનુપસ્સતિ. પરિયુટ્ઠટ્ઠાયીતિ પરિયુટ્ઠાનાકારેન અભિભવનાકારેન ઠિતો, ‘‘અહં રૂપં, મમ રૂપ’’ન્તિ એવં તણ્હાદિટ્ઠીહિ ગિલિત્વા પરિનિટ્ઠપેત્વા ગણ્હનકો નામ હોતીતિ અત્થો. તસ્સ તં રૂપન્તિ તસ્સ તં એવં ગહિતં રૂપં. વેદનાદીસુપિ એસેવ નયો.

તત્થ ‘‘રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતી’’તિ સુદ્ધરૂપમેવ અત્તાતિ કથિતં. ‘‘રૂપવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા રૂપં, રૂપસ્મિં વા અત્તાનં, વેદનં અત્તતો…પે… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતી’’તિ ઇમેસુ સત્તસુ ઠાનેસુ અરૂપં અત્તાતિ કથિતં. ‘‘વેદનાવન્તં વા અત્તાનં, અત્તનિ વા વેદનં, વેદનાય વા અત્તાન’’ન્તિ એવં ચતૂસુ ખન્ધેસુ તિણ્ણં તિણ્ણં વસેન દ્વાદસસુ ઠાનેસુ રૂપારૂપમિસ્સકો અત્તા કથિતો. તત્થ ‘‘રૂપં અત્તતો સમનુપસ્સતિ, વેદનં… સઞ્ઞં… સઙ્ખારે… વિઞ્ઞાણં અત્તતો સમનુપસ્સતી’’તિ ઇમેસુ પઞ્ચસુ ઠાનેસુ ઉચ્છેદદિટ્ઠિ કથિતા, અવસેસેસુ સસ્સતદિટ્ઠીતિ એવમેત્થ પન્નરસ ભવદિટ્ઠિયો પઞ્ચ વિભવદિટ્ઠિયો હોન્તિ, તા સબ્બાપિ મગ્ગાવરણા, ન સગ્ગાવરણા, પઠમમગ્ગવજ્ઝાતિ વેદિતબ્બા.

એવં ખો, ગહપતિ, આતુરકાયો ચેવ હોતિ આતુરચિત્તો ચાતિ કાયો નામ બુદ્ધાનમ્પિ આતુરોયેવ. ચિત્તં પન રાગદોસમોહાનુગતં આતુરં નામ, તં ઇધ દસ્સિતં. નો ચ આતુરચિત્તોતિ ઇધ નિક્કિલેસતાય ચિત્તસ્સ અનાતુરભાવો દસ્સિતો. ઇતિ ઇમસ્મિં સુત્તે લોકિયમહાજનો આતુરકાયો ચેવ આતુરચિત્તો ચાતિ દસ્સિતો, ખીણાસવા આતુરકાયા અનાતુરચિત્તા, સત્ત સેખા નેવ આતુરચિત્તા, ન અનાતુરચિત્તાતિ વેદિતબ્બા. ભજમાના પન અનાતુરચિત્તતંયેવ ભજન્તીતિ. પઠમં.