૧. નાનત્તવગ્ગો

૧.ધાતુનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૮૫. ધાતુસંયુત્તસ્સ પઠમે નિસ્સત્તટ્ઠસુઞ્ઞતટ્ઠસઙ્ખાતેન સભાવટ્ઠેન ધાતૂતિ લદ્ધનામાનં ધમ્માનં નાનાસભાવો ધાતુનાનત્તં. ચક્ખુધાતૂતિઆદીસુ ચક્ખુપસાદો ચક્ખુધાતુ, રૂપારમ્મણં રૂપધાતુ, ચક્ખુપસાદવત્થુકં ચિત્તં ચક્ખુવિઞ્ઞાણધાતુ. સોતપસાદો સોતધાતુ, સદ્દારમ્મણં સદ્દધાતુ, સોતપસાદવત્થુકં ચિત્તં સોતવિઞ્ઞાણધાતુ. ઘાનપસાદો ઘાનધાતુ, ગન્ધારમ્મણં ગન્ધધાતુ, ઘાનપસાદવત્થુકં ચિત્તં ઘાનવિઞ્ઞાણધાતુ. જિવ્હાપસાદો જિવ્હાધાતુ, રસારમ્મણં રસધાતુ, જિવ્હાપસાદવત્થુકં ચિત્તં જિવ્હાવિઞ્ઞાણધાતુ. કાયપસાદો કાયધાતુ, ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં ફોટ્ઠબ્બધાતુ, કાયપસાદવત્થુકં ચિત્તં કાયવિઞ્ઞાણધાતુ. તિસ્સો મનોધાતુયો મનોધાતુ, વેદનાદયો તયો ખન્ધા સુખુમરૂપાનિ નિબ્બાનઞ્ચ ધમ્મધાતુ, સબ્બમ્પિ મનોવિઞ્ઞાણં મનોવિઞ્ઞાણધાતૂતિ. એત્થ ચ સોળસ ધાતુયો કામાવચરા, અવસાને દ્વે ચતુભૂમિકાતિ. પઠમં.

૨. ફસ્સનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૮૬. દુતિયે ઉપ્પજ્જતિ ફસ્સનાનત્તન્તિ નાનાસભાવો ફસ્સો ઉપ્પજ્જતિ. તત્થ ચક્ખુસમ્ફસ્સાદયો ચક્ખુવિઞ્ઞાણાદિસમ્પયુત્તા, મનોસમ્ફસ્સો મનોદ્વારે પઠમજવનસમ્પયુત્તો, તસ્મા. મનોધાતું પટિચ્ચાતિ મનોદ્વારાવજ્જનં કિરિયામનોવિઞ્ઞાણધાતું પટિચ્ચ પઠમજવનસમ્ફસ્સો ઉપ્પજ્જતીતિ અયમેત્થ અત્થો. દુતિયં.

૩. નોફસ્સનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૮૭. તતિયે નો મનોસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ મનોધાતૂતિ મનોદ્વારે પઠમજવનસમ્પયુત્તં ફસ્સં પટિચ્ચ આવજ્જનકિરિયામનોવિઞ્ઞાણધાતુ નો ઉપ્પજ્જતીતિ એવમત્થો દટ્ઠબ્બો. તતિયં.

૪. વેદનાનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૮૮. ચતુત્થે ચક્ખુસમ્ફસ્સજા વેદનાતિ સમ્પટિચ્છનમનોધાતુતો પટ્ઠાય સબ્બાપિ તસ્મિં દ્વારે વેદના વત્તેય્યું, નિબ્બત્તિફાસુકત્થં પન અનન્તરં સમ્પટિચ્છનવેદનમેવ ગહેતું વટ્ટતીતિ વુત્તં. મનોસમ્ફસ્સં પટિચ્ચાતિ મનોદ્વારે આવજ્જનસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ પઠમજવનવેદના, પઠમજવનસમ્ફસ્સં પટિચ્ચ દુતિયજવનવેદનાતિ અયમધિપ્પાયો. ચતુત્થં.

૫. દુતિયવેદનાનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૮૯. પઞ્ચમે તતિયચતુત્થેસુ વુત્તનયાવ એકતો કત્વા દેસિતાતિ. ઇતિ દુતિયાદીસુ ચતૂસુ સુત્તેસુ મનોધાતું મનોધાતૂતિ અગહેત્વા મનોદ્વારાવજ્જનં મનોધાતૂતિ ગહિતં. સબ્બાનિ ચેતાનિ તથા તથા કથિતે બુજ્ઝનકાનં અજ્ઝાસયેન દેસિતાનિ. ઇતો પરેસુપિ એસેવ નયો. પઞ્ચમં.

૬. બાહિરધાતુનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૯૦. છટ્ઠે પન પઞ્ચ ધાતુયો કામાવચરા, ધમ્મધાતુ ચતુભૂમિકાતિ. છટ્ઠં.

૭. સઞ્ઞાનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૯૧. સત્તમે રૂપધાતૂતિ આપાથે પતિતં અત્તનો વા પરસ્સ વા સાટકવેઠનાદિવત્થુકં રૂપારમ્મણં. રૂપસઞ્ઞાતિ ચક્ખુવિઞ્ઞાણસમ્પયુત્તા સઞ્ઞા. રૂપસઙ્કપ્પોતિ સમ્પટિચ્છનાદીહિ તીહિ ચિત્તેહિ સમ્પયુત્તો સઙ્કપ્પો. રૂપચ્છન્દોતિ રૂપે છન્દિકતટ્ઠેન છન્દો. રૂપપરિળાહોતિ રૂપે અનુડહનટ્ઠેન પરિળાહો. રૂપપરિયેસનાતિ પરિળાહે ઉપ્પન્ને સન્દિટ્ઠસમ્ભત્તે ગહેત્વા તસ્સ રૂપસ્સ પટિલાભત્થાય પરિયેસના. એત્થ ચ સઞ્ઞાસઙ્કપ્પછન્દા એકજવનવારેપિ નાનાજવનવારેપિ લબ્ભન્તિ, પરિળાહપરિયેસના પન નાનાજવનવારેયેવ લબ્ભન્તીતિ. એવં ખો, ભિક્ખવે, ધાતુનાનત્તન્તિ એત્થ ચ એવં રૂપાદિનાનાસભાવં ધાતું પટિચ્ચ રૂપસઞ્ઞાદિનાનાસભાવસઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતીતિ ઇમિના નયેન અત્થો વેદિતબ્બો. સત્તમં.

૮. નોપરિયેસનાનાનત્તસુત્તવણ્ણના

૯૨. અટ્ઠમે નો ધમ્મપરિયેસનં પટિચ્ચ ઉપ્પજ્જતિ ધમ્મપરિળાહોતિ એવં આગતં પટિસેધમત્તમેવ નાનં. અટ્ઠમં.

૯. બાહિરફસ્સનાનત્તસુત્તાદિવણ્ણના

૯૩-૯૪. નવમે ઉપ્પજ્જતિ રૂપસઞ્ઞાતિ વુત્તપ્પકારે આરમ્મણે ઉપ્પજ્જતિ સઞ્ઞા. રૂપસઙ્કપ્પોતિ તસ્મિંયેવ આરમ્મણે તીહિ ચિત્તેહિ સમ્પયુત્તસઙ્કપ્પો. રૂપસમ્ફસ્સોતિ તદેવારમ્મણં ફુસમાનો ફસ્સો. વેદનાતિ તદેવ આરમ્મણં અનુભવમાના વેદના. છન્દાદયો વુત્તનયાવ. રૂપલાભોતિ પરિયેસિત્વા લદ્ધં સહ તણ્હાય આરમ્મણં ‘‘રૂપલાભો’’તિ વુત્તં. અયં તાવ સબ્બસઙ્ગાહિકનયો એકસ્મિં યેવારમ્મણે સબ્બધમ્માનં ઉપ્પત્તિવસેન વુત્તો. અપરો આગન્તુકારમ્મણમિસ્સકો હોતિ – રૂપસઞ્ઞા રૂપસઙ્કપ્પો ફસ્સો વેદનાતિ ઇમે તાવ ચત્તારો ધમ્મા ધુવપરિભોગે નિબદ્ધારમ્મણે હોન્તિ. નિબદ્ધારમ્મણઞ્હિ ઇટ્ઠં કન્તં મનાપં પિયં યંકિઞ્ચિ વિય ઉપટ્ઠાતિ, આગન્તુકારમ્મણં પન યંકિઞ્ચિ સમાનમ્પિ ખોભેત્વા તિટ્ઠતિ.

તત્રિદં વત્થુ – એકો કિર અમચ્ચપુત્તો ગામિયેહિ પરિવારિતો ગામમજ્ઝે ઠત્વા કમ્મં કરોતિ. તસ્મિઞ્ચસ્સ સમયે ઉપાસિકા નદિં ગન્ત્વા ન્હત્વા અલઙ્કતપટિયત્તા ધાતિગણપરિવુતા ગેહં ગચ્છતિ. સો દૂરતો દિસ્વા ‘‘આગન્તુકમાતુગામો ભવિસ્સતી’’તિ સઞ્ઞં ઉપ્પાદેત્વા ‘‘ગચ્છ, ભણે જાનાહિ, કા એસા’’તિ પુરિસં પેસેસિ. સો ગન્ત્વા તં દિસ્વા પચ્ચાગતો, ‘‘કા એસા’’તિ પુટ્ઠો યથાસભાવં આરોચેસિ. એવં આગન્તુકારમ્મણં ખોભેતિ. તસ્મિં ઉપ્પન્નો છન્દો રૂપછન્દો નામ, તદેવ આરમ્મણં કત્વા ઉપ્પન્નો પરિળાહો રૂપપરિળાહો નામ, સહાયે ગણ્હિત્વા તસ્સ પરિયેસનં રૂપપરિયેસના નામ, પરિયેસિત્વા લદ્ધં સહ તણ્હાય આરમ્મણં રૂપલાભો નામ.

ઉરુવલ્લિયવાસી ચૂળતિસ્સત્થેરો પનાહ – ‘‘કિઞ્ચાપિ ભગવતા ફસ્સવેદના પાળિયા મજ્ઝે ગહિતા, પાળિં પન પરિવટ્ટેત્વા વુત્તપ્પકારે આરમ્મણે ઉપ્પન્ના સઞ્ઞા રૂપસઞ્ઞા, તસ્મિંયેવ સઙ્કપ્પો રૂપસઙ્કપ્પો તસ્મિં છન્દો રૂપચ્છન્દો, તસ્મિં પરિળાહો રૂપપરિળાહો, તસ્મિં પરિયેસના રૂપપરિયેસના, પરિયેસિત્વા લદ્ધં સહ તણ્હાય આરમ્મણં રૂપલાભો. એવં લદ્ધારમ્મણે પન ફુસનં ફસ્સો, અનુભવનં વેદના. રૂપસમ્ફસ્સો રૂપસમ્ફસ્સજા વેદનાતિ ઇદં દ્વયં લબ્ભતી’’તિ. અપરમ્પિ અવિભૂતવારં નામ ગણ્હન્તિ. આરમ્મણઞ્હિ સાણિપાકારેહિ વા પરિક્ખિત્તં તિણપણ્ણાદીહિ વા પટિચ્છન્નં હોતિ, તં ‘‘ઉપડ્ઢં દિટ્ઠં મે આરમ્મણં, સુટ્ઠુ નં પસ્સિસ્સામી’’તિ ઓલોકયતો તસ્મિં આરમ્મણે ઉપ્પન્ના સઞ્ઞા રૂપસઞ્ઞા નામ. તસ્મિંયેવ ઉપ્પન્ના સઙ્કપ્પાદયો રૂપસઙ્કપ્પાદયો નામાતિ વેદિતબ્બા. એત્થાપિ ચ સઞ્ઞાસઙ્કપ્પફસ્સવેદનાછન્દા એકજવનવારેપિ નાનાજવનવારેપિ લબ્ભન્તિ, પરિળાહપરિયેસનાલાભા નાનાજવનવારેયેવાતિ. દસમં ઉત્તાનમેવાતિ. નવમદસમાનિ.

નાનત્તવગ્ગો પઠમો.