૨. દુતિયવગ્ગો

૧. સત્તધાતુસુત્તવણ્ણના

૯૫. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે આભાધાતૂતિ આલોકધાતુ. આલોકસ્સપિ આલોકકસિણે પરિકમ્મં કત્વા ઉપ્પન્નજ્ઝાનસ્સાપીતિ સહારમ્મણસ્સ ઝાનસ્સ એતં નામં. સુભધાતૂતિ સુભકસિણે ઉપ્પન્નજ્ઝાનવસેન સહારમ્મણજ્ઝાનમેવ. આકાસાનઞ્ચાયતનમેવ આકાસાનઞ્ચાયતનધાતુ. સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધોવ સઞ્ઞાવેદયિતનિરોધધાતુ. ઇતિ ભગવા અનુસન્ધિકુસલસ્સ ભિક્ખુનો તત્થ નિસીદિત્વા પઞ્હં પુચ્છિતુકામસ્સ ઓકાસં દેન્તો દેસનં નિટ્ઠાપેસિ.

અન્ધકારં પટિચ્ચાતિ અન્ધકારો હિ આલોકેન પરિચ્છિન્નો, આલોકોપિ અન્ધકારેન. અન્ધકારેન હિ સો પાકટો હોતિ. તસ્મા ‘‘અન્ધકારં પટિચ્ચ પઞ્ઞાયતી’’તિ આહ. અસુભં પટિચ્ચાતિ એત્થાપિ એસેવ નયો. અસુભઞ્હિ સુભેન, સુભઞ્ચ અસુભેન પરિચ્છિન્નં, અસુભે સતિ સુભં પઞ્ઞાયતિ, તસ્મા એવમાહ. રૂપં પટિચ્ચાતિ રૂપાવચરસમાપત્તિં પટિચ્ચ. રૂપાવચરસમાપત્તિયા હિ સતિ આકાસાનઞ્ચાયતનસમાપત્તિ નામ હોતિ રૂપસમતિક્કમો વા, તસ્મા એવમાહ. વિઞ્ઞાણઞ્ચાયતનધાતુઆદીસુપિ એસેવ નયો. નિરોધં પટિચ્ચાતિ ચતુન્નં ખન્ધાનં પટિસઙ્ખાઅપ્પવત્તિં પટિચ્ચ. ખન્ધનિરોધઞ્હિ પટિચ્ચ નિરોધસમાપત્તિ નામ પઞ્ઞાયતિ, ન ખન્ધપવત્તિં, તસ્મા એવમાહ. એત્થ ચ ચતુન્નં ખન્ધાનં નિરોધોવ નિરોધસમાપત્તીતિ વેદિતબ્બો.

કથં સમાપત્તિ પત્તબ્બાતિ કથં સમાપત્તિયો કીદિસા સમાપત્તિયો નામ હુત્વા પત્તબ્બાતિ? સઞ્ઞાસમાપત્તિ પત્તબ્બાતિ સઞ્ઞાય અત્થિભાવેન સઞ્ઞાસમાપત્તિયો સઞ્ઞાસમાપત્તિયો નામ હુત્વા પત્તબ્બા. સઙ્ખારાવસેસસમાપત્તિ પત્તબ્બાતિ સુખુમસઙ્ખારાનં અવસિટ્ઠતાય સઙ્ખારાવસેસસમાપત્તિ નામ હુત્વા પત્તબ્બા. નિરોધસમાપત્તિ પત્તબ્બાતિ નિરોધોવ નિરોધસમાપત્તિ નિરોધસમાપત્તિ નામ હુત્વા પત્તબ્બાતિ અત્થો. પઠમં.

૨. સનિદાનસુત્તવણ્ણના

૯૬. દુતિયે સનિદાનન્તિ ભાવનપુંસકમેતં, સનિદાનો સપચ્ચયો હુત્વા ઉપ્પજ્જતીતિ અત્થો. કામધાતું, ભિક્ખવે, પટિચ્ચાતિ એત્થ કામવિતક્કોપિ કામધાતુ કામાવચરધમ્માપિ, વિસેસતો સબ્બાકુસલમ્પિ. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા કામધાતુ? કામપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો સઙ્કપ્પો અપ્પના બ્યપ્પના ચેતસો અભિનિરોપના મિચ્છાસઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ કામધાતુ. હેટ્ઠતો અવીચિનિરયં પરિયન્તં કરિત્વા ઉપરિતો પરનિમ્મિતવસવત્તી દેવે અન્તોકરિત્વા યં એતસ્મિં અન્તરે એત્થાવચરા એત્થ પરિયાપન્ના ખન્ધધાતુઆયતના રૂપા વેદના સઞ્ઞા સઙ્ખારા વિઞ્ઞાણં, અયં વુચ્ચતિ કામધાતુ. સબ્બેપિ અકુસલા ધમ્મા કામધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨).

એત્થ સબ્બસઙ્ગાહિકા અસમ્ભિન્નાતિ દ્વે કથા હોન્તિ. કથં? કામધાતુગ્ગહણેન હિ બ્યાપાદધાતુવિહિંસાધાતુયો ગહિતા હોન્તીતિ અયં સબ્બસઙ્ગાહિકા. તાસં પન દ્વિન્નં ધાતૂનં વિસું આગતત્તા સેસધમ્મા કામધાતૂતિ અયં અસમ્ભિન્નકથા. અયમિધ ગહેતબ્બા ઇમં કામધાતું આરમ્મણવસેન વા સમ્પયોગવસેન વા પટિચ્ચ કામસઞ્ઞા નામ ઉપ્પજ્જતિ. કામસઞ્ઞં પટિચ્ચાતિ કામસઞ્ઞં પન સમ્પયોગવસેન વા ઉપનિસ્સયવસેન વા પટિચ્ચ કામસઙ્કપ્પો નામ ઉપ્પજ્જતિ. ઇમિના નયેન સબ્બપદેસુ અત્થો વેદિતબ્બો. તીહિ ઠાનેહીતિ તીહિ કારણેહિ. મિચ્છા પટિપજ્જતીતિ અયાથાવપટિપદં અનિય્યાનિકપટિપદં પટિપજ્જતિ.

બ્યાપાદધાતું, ભિક્ખવેતિ એત્થ બ્યાપાદવિતક્કોપિ બ્યાપાદધાતુ બ્યાપાદોપિ. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા બ્યાપાદધાતુ? બ્યાપાદપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… અયં વુચ્ચતિ બ્યાપાદધાતુ. દસસુ આઘાતવત્થૂસુ ચિત્તસ્સ આઘાતો પટિવિરોધો કોપો પકોપો…પે… અનત્તમનતા ચિત્તસ્સ, અયં વુચ્ચતિ બ્યાપાદધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨).

ઇમં બ્યાપાદધાતું સહજાતપચ્ચયાદિવસેન પટિચ્ચ બ્યાપાદસઞ્ઞા નામ ઉપ્પજ્જતિ. સેસં પુરિમનયેનેવ વેદિતબ્બં.

વિહિંસાધાતું, ભિક્ખવેતિ એત્થ વિહિંસાવિતક્કોપિ વિહિંસાધાતુ વિહિંસાપિ. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા વિહિંસાધાતુ? વિહિંસાપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… અયં વુચ્ચતિ વિહિંસાધાતુ. ઇધેકચ્ચો પાણિના વા લેડ્ડુના વા દણ્ડેન વા સત્થેન વા રજ્જુયા વા અઞ્ઞતરઞ્ઞતરેન વા સત્તે વિહેઠેતિ. યા એવરૂપા હેઠના વિહેઠના હિંસના વિહિંસના રોસના પરૂપઘાતો, અયં વુચ્ચતિ વિહિંસાધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨).

ઇમં વિહિંસાધાતું સહજાતપચ્ચયાદિવસેન પટિચ્ચ વિહિંસાસઞ્ઞા નામ ઉપ્પજ્જતિ. સેસમિધાપિ પુરિમનયેનેવ વેદિતબ્બં.

તિણદાયેતિ તિણગહને અરઞ્ઞે. અનયબ્યસનન્તિ અવુડ્ઢિં વિનાસં. એવમેવ ખોતિ એત્થ સુક્ખતિણદાયો વિય આરમ્મણં દટ્ઠબ્બં, તિણુક્કા વિય અકુસલસઞ્ઞા, તિણકટ્ઠનિસ્સિતા પાણા વિય ઇમે સત્તા. યથા સુક્ખતિણદાયે ઠપિતં તિણુક્કં ખિપ્પં વાયમિત્વા અનિબ્બાપેન્તસ્સ તે પાણા અનયબ્યસનં પાપુણન્તિ. એવમેવ યે સમણા વા બ્રાહ્મણા વા ઉપ્પન્નં અકુસલસઞ્ઞં વિક્ખમ્ભનતદઙ્ગસમુચ્છેદપ્પહાનેહિ નપ્પજહન્તિ, તે દુક્ખં વિહરન્તિ.

વિસમગતન્તિ રાગવિસમાદીનિ અનુગતં અકુસલસઞ્ઞં. ન ખિપ્પમેવ પજહતીતિ વિક્ખમ્ભનાદિવસેન સીઘં નપ્પજહતિ. ન વિનોદેતીતિ ન નીહરતિ. ન બ્યન્તીકરોતીતિ ભઙ્ગમત્તમ્પિ અનવસેસેન્તો ન વિગતન્તં કરોતિ. ન અનભાવં ગમેતીતિ ન અનુઅભાવં ગમેતિ. એવં સબ્બપદેસુ ન – કારો આહરિતબ્બો. પાટિકઙ્ખાતિ પાટિકઙ્ખિતબ્બા ઇચ્છિતબ્બા.

નેક્ખમ્મધાતું, ભિક્ખવેતિ એત્થ નેક્ખમ્મવિતક્કોપિ નેક્ખમ્મધાતુ સબ્બેપિ કુસલા ધમ્મા. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા નેક્ખમ્મધાતુ? નેક્ખમ્મપટિસંયુત્તો તક્કો વિતક્કો…પે… સમ્માસઙ્કપ્પો, અયં વુચ્ચતિ નેક્ખમ્મધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨).

ઇધાપિ દુવિધા કથા. નેક્ખમ્મધાતુગ્ગહણેન હિ ઇતરાપિ દ્વે ધાતુયો ગહણં ગચ્છન્તિ કુસલધમ્મપરિયાપન્નત્તા, અયં સબ્બસઙ્ગાહિકા. તા પન ધાતુયો વિસું દીપેતબ્બાતિ તા ઠપેત્વા સેસા સબ્બકુસલા નેક્ખમ્મધાતૂતિ અયં અસમ્ભિન્ના. ઇમં નેક્ખમ્મધાતું સહજાતાદિપચ્ચયવસેન પટિચ્ચ નેક્ખમ્મસઞ્ઞા નામ ઉપ્પજ્જતિ. સઞ્ઞાદીનિ પટિચ્ચ વિતક્કાદયો યથાનુરૂપં.

અબ્યાપાદધાતું, ભિક્ખવેતિ એત્થ અબ્યાપાદવિતક્કોપિ અબ્યાપાદધાતુ અબ્યાપાદોપિ. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા અબ્યાપાદધાતુ? અબ્યાપાદપટિસંયુત્તો તક્કો…પે… અયં વુચ્ચતિ અબ્યાપાદધાતુ. યા સત્તેસુ મેત્તિ મેત્તાયના મેત્તાયિતત્તં મેત્તાચેતોવિમુત્તિ, અયં વુચ્ચતિ અબ્યાપાદધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨).

ઇમં અબ્યાપાદધાતું પટિચ્ચ વુત્તનયેનેવ અબ્યાપાદસઞ્ઞા નામ ઉપ્પજ્જતિ.

અવિહિંસાધાતું, ભિક્ખવેતિ એત્થાપિ અવિહિંસાવિતક્કોપિ અવિહિંસાધાતુ કરુણાપિ. યથાહ –

‘‘તત્થ કતમા અવિહિંસાધાતુ? અવિહિંસાપટિસંયુત્તો તક્કો…પે… અયં વુચ્ચતિ અવિહિંસાધાતુ. યા સત્તેસુ કરુણા કરુણાયના કરુણાયિતત્તં કરુણાચેતોવિમુત્તિ, અયં વુચ્ચતિ અવિહિંસાધાતૂ’’તિ (વિભ. ૧૮૨).

ઇમં અવિહિંસાધાતું પટિચ્ચ વુત્તનયેનેવ અવિહિંસાસઞ્ઞા નામ ઉપ્પજ્જતિ. સેસં સબ્બત્થ વુત્તાનુસારેનેવ વેદિતબ્બં. દુતિયં.

૩. ગિઞ્જકાવસથસુત્તવણ્ણના

૯૭. તતિયે ધાતું, ભિક્ખવેતિ ઇતો પટ્ઠાય અજ્ઝાસયં ધાતૂતિ દીપેતિ. ઉપ્પજ્જતિ સઞ્ઞાતિ અજ્ઝાસયં પટિચ્ચ સઞ્ઞા ઉપ્પજ્જતિ, દિટ્ઠિ ઉપ્પજ્જતિ, વિતક્કો ઉપ્પજ્જતીતિ. ઇધાપિ ‘‘કચ્ચાનો પઞ્હં પુચ્છિસ્સતી’’તિ તસ્સ ઓકાસદાનત્થં એત્તાવતાવ દેસનં નિટ્ઠાપેસિ. અસમ્માસમ્બુદ્ધેસૂતિ છસુ સત્થારેસુ. સમ્માસમ્બુદ્ધાતિ મયમસ્મ સમ્માસમ્બુદ્ધાતિ. કિં પટિચ્ચ પઞ્ઞાયતીતિ કિસ્મિં સતિ હોતીતિ? સત્થારાનં ઉપ્પન્નં દિટ્ઠિં પુચ્છતિ. અસમ્માસમ્બુદ્ધેસુ તેસુ સમ્માસમ્બુદ્ધા એતેતિ એવં ઉપ્પન્નં તિત્થિયસાવકાનમ્પિ દિટ્ઠિં પુચ્છતિયેવ.

ઇદાનિ યસ્મા તેસં અવિજ્જાધાતું પટિચ્ચ સા દિટ્ઠિ હોતિ, અવિજ્જાધાતુ ચ નામ મહતી ધાતુ, તસ્મા મહતિં ધાતું પટિચ્ચ તસ્સા ઉપ્પત્તિં દીપેન્તો મહતી ખો એસાતિઆદિમાહ. હીનં, કચ્ચાન, ધાતું પટિચ્ચાતિ હીનં અજ્ઝાસયં પટિચ્ચ. પણિધીતિ ચિત્તટ્ઠપનં. સા પનેસા ઇત્થિભાવં વા મક્કટાદિતિરચ્છાનભાવં વા પત્થેન્તસ્સ ઉપ્પજ્જતિ. હીનો પુગ્ગલોતિ યસ્સેતે હીના ધમ્મા ઉપ્પજ્જન્તિ, સબ્બો સો પુગ્ગલોપિ હીનો નામ. હીના વાચાતિ યા તસ્સ વાચા, સાપિ હીના. હીનં આચિક્ખતીતિ સો આચિક્ખન્તોપિ હીનમેવ આચિક્ખતિ, દેસેન્તોપિ હીનમેવ દેસેતીતિ સબ્બપદાનિ યોજેતબ્બાનિ. ઉપપત્તીતિ દ્વે ઉપપત્તિયો પટિલાભો ચ નિબ્બત્તિ ચ. નિબ્બત્તિ હીનકુલાદિવસેન વેદિતબ્બા, પટિલાભો ચિત્તુપ્પાદક્ખણે હીનત્તિકવસેન. કથં? તસ્સ હિ પઞ્ચસુ નીચકુલેસુ ઉપ્પજ્જનતો હીના નિબ્બત્તિ, વેસ્સસુદ્દકુલેસુ ઉપ્પજ્જનતો મજ્ઝિમા, ખત્તિયબ્રાહ્મણકુલેસુ ઉપ્પજ્જનતો પણીતા. દ્વાદસાકુસલચિત્તુપ્પાદાનં પન પટિલાભતો હીનો પટિલાભો, તેભૂમકધમ્માનં પટિલાભતો મજ્ઝિમો, નવલોકુત્તરધમ્માનં પટિલાભતો પણીતો. ઇમસ્મિં પન ઠાને નિબ્બત્તિયેવ અધિપ્પેતાતિ. તતિયં.

૪. હીનાધિમુત્તિકસુત્તવણ્ણના

૯૮. ચતુત્થે સંસન્દન્તીતિ એકતો હોન્તિ. સમેન્તીતિ સમાગચ્છન્તિ, નિરન્તરા હોન્તિ. હીનાધિમુત્તિકાતિ હીનજ્ઝાસયા. કલ્યાણાધિમુત્તિકાતિ કલ્યાણજ્ઝાસયા. ચતુત્થં.

૫. ચઙ્કમસુત્તવણ્ણના

૯૯. પઞ્ચમે પસ્સથ નોતિ પસ્સથ નુ. સબ્બે ખો એતેતિ સારિપુત્તત્થેરો ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં મહાપઞ્ઞાનં યદિદં સારિપુત્તો’’તિ (અ. નિ. ૧.૧૮૯) મહાપઞ્ઞેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘ખન્ધન્તરં ધાત્વન્તરં આયતનન્તરં સતિપટ્ઠાનબોધિપક્ખિયધમ્મન્તરં તિલક્ખણાહતં ગમ્ભીરં પઞ્હં પુચ્છિસ્સામા’’તિ મહાપઞ્ઞાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં પથવિં પત્થરેન્તો વિય સિનેરુપાદતો વાલિકં ઉદ્ધરન્તો વિય ચક્કવાળપબ્બતં ભિન્દન્તો વિય સિનેરું ઉક્ખિપન્તો વિય આકાસં વિત્થારેન્તો વિય ચન્દિમસૂરિયે ઉટ્ઠાપેન્તો વિય ચ પુચ્છિતપુચ્છિતં કથેતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ મહાપઞ્ઞા’’તિ.

મહામોગ્ગલ્લાનોપિ ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ઇદ્ધિમન્તાનં યદિદં મહામોગ્ગલ્લાનો’’તિ ઇદ્ધિમન્તેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘પરિકમ્મં આનિસંસં અધિટ્ઠાનં વિકુબ્બનં પુચ્છિસ્સામા’’તિ ઇદ્ધિમન્તોવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં વુત્તનયેનેવ પુચ્છિતપુચ્છિતં કથેતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ મહિદ્ધિકા’’તિ.

મહાકસ્સપોપિ ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ધુતવાદાનં યદિદં મહાકસ્સપો’’તિ ધુતવાદેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘ધુતઙ્ગપરિહારં આનિસંસં સમોધાનં અધિટ્ઠાનં ભેદં પુચ્છિસ્સામા’’તિ ધુતવાદાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં તથેવ પુચ્છિતપુચ્છિતં બ્યાકરોતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ધુતવાદા’’તિ.

અનુરુદ્ધત્થેરોપિ ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં દિબ્બચક્ખુકાનં યદિદં અનુરુદ્ધો’’તિ (અ. નિ. ૧.૧૯૨) દિબ્બચક્ખુકેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘દિબ્બચક્ખુસ્સ પરિકમ્મં આનિસંસં ઉપક્કિલેસં પુચ્છિસ્સામા’’તિ દિબ્બચક્ખુકાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં તથેવ પુચ્છિતપુચ્છિતં કથેતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ દિબ્બચક્ખુકા’’તિ.

પુણ્ણત્થેરોપિ ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં ધમ્મકથિકાનં યદિદં પુણ્ણો મન્તાણિપુત્તો’’તિ (અ. નિ. ૧.૧૯૬) ધમ્મકથિકેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘ધમ્મકથાય સઙ્ખેપવિત્થારગમ્ભીરુત્તાનવિચિત્રકથાદીસુ તં તં આકારં પુચ્છિસ્સામા’’તિ ધમ્મકથિકાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં ‘‘આવુસો, ધમ્મકથિકેન નામ આદિતો પરિસં વણ્ણેતું વટ્ટતિ, મજ્ઝે સુઞ્ઞતં પકાસેતું, અન્તે ચતુસચ્ચવસેન કૂટં ગણ્હિતુ’’ન્તિ એવં તં તં ધમ્મકથાનયં આચિક્ખતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ ધમ્મકથિકા’’તિ.

ઉપાલિત્થેરોપિ ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં વિનયધરાનં યદિદં ઉપાલી’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૨૮) વિનયધરેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘ગરુકલહુકં સતેકિચ્છઅતેકિચ્છં આપત્તાનાપત્તિં પુચ્છિસ્સામા’’તિ વિનયધરાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં પુચ્છિતપુચ્છિતં તથેવ કથેતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ વિનયધરા’’તિ.

આનન્દત્થેરોપિ ભગવતા ‘‘એતદગ્ગં, ભિક્ખવે, મમ સાવકાનં ભિક્ખૂનં બહુસ્સુતાનં યદિદં આનન્દો’’તિ (અ. નિ. ૧.૨૨૩) બહુસ્સુતેસુ એતદગ્ગે ઠપિતો. ઇતિ નં ‘‘દસવિધં બ્યઞ્જનબુદ્ધિં અટ્ઠુપ્પત્તિં અનુસન્ધિં પુબ્બાપરં પુચ્છિસ્સામા’’તિ બહુસ્સુતાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં ‘‘ઇદં એવં વત્તબ્બં, ઇદં એવં ગહેતબ્બ’’ન્તિ સબ્બં કથેતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ બહુસ્સુતા’’તિ.

દેવદત્તો પન પાપિચ્છો ઇચ્છાપકતો, તેન નં ‘‘કુલસઙ્ગણ્હનપરિહારં નાનપ્પકારકં કોહઞ્ઞતં પુચ્છિસ્સામા’’તિ પાપિચ્છાવ પરિવારેન્તિ. સોપિ તેસં તં તં નિયામં આચિક્ખતિ. તેન વુત્તં ‘‘સબ્બે ખો એતે, ભિક્ખવે, ભિક્ખૂ પાપિચ્છા’’તિ.

કસ્મા પનેતે અવિદૂરે ચઙ્કમિંસૂતિ. ‘‘દેવદત્તો સત્થરિ પદુટ્ઠચિત્તો અનત્થમ્પિ કાતું ઉપક્કમેય્યા’’તિ આરક્ખગ્ગહણત્થં. અથ દેવદત્તો કસ્મા ચઙ્કમીતિ? ‘‘અકારકો અયં, યદિ કારકો ભવેય્ય, ન ઇધ આગચ્છેય્યા’’તિ અત્તનો કતદોસપટિચ્છાદનત્થં. કિં પન દેવદત્તો ભગવતો અનત્થં કાતું સમત્થો, ભગવતો વા આરક્ખકિચ્ચં અત્થીતિ? નત્થિ. તેન વુત્તં ‘‘અટ્ઠાનમેતં, આનન્દ, અનવકાસો, યં તથાગતો પરૂપક્કમેન પરિનિબ્બાયેય્યા’’તિ (ચૂળવ. ૩૪૧). ભિક્ખૂ પન સત્થરિ ગારવેન આગતા. તેનેવ ભગવા એવં વત્વા ‘‘વિસ્સજ્જેહિ, આનન્દ, ભિક્ખુસઙ્ઘ’’ન્તિ વિસ્સજ્જાપેસિ. પઞ્ચમં.

૬. સગાથાસુત્તવણ્ણના

૧૦૦. છટ્ઠે ગૂથો ગૂથેન સંસન્દતિ સમેતીતિ સમુદ્દન્તરે જનપદન્તરે ચક્કવાળન્તરે ઠિતોપિ વણ્ણેનપિ ગન્ધેનપિ રસેનપિ નાનત્તં અનુપગચ્છન્તો સંસન્દતિ સમેતિ, એકસદિસોવ હોતિ નિરન્તરો. સેસેસુપિ એસેવ નયો. અયં પન અનિટ્ઠઉપમા હીનજ્ઝાસયાનં હીનઅજ્ઝાસયસ્સ સરિક્ખભાવદસ્સનત્થં આહટા, ખીરાદિવિસિટ્ઠોપમા કલ્યાણજ્ઝાસયાનં અજ્ઝાસયસ્સ સરિક્ખભાવદસ્સનત્થં.

સંસગ્ગાતિ દસ્સનસવનસંસગ્ગાદિવત્થુકેન તણ્હાસ્નેહેન. વનથો જાતોતિ કિલેસવનં જાતં. અસંસગ્ગેન છિજ્જતીતિ એકતો ઠાનનિસજ્જાદીનિ અકરોન્તસ્સ અસંસગ્ગેન અદસ્સનેન છિજ્જતિ. સાધુજીવીતિ પરિસુદ્ધજીવિતં જીવમાનો. સહાવસેતિ સહવાસં વસેય્ય. છટ્ઠં.

૭. અસ્સદ્ધસંસન્દનસુત્તવણ્ણના

૧૦૧. સત્તમે અસ્સદ્ધા અસ્સદ્ધેહીતિઆદીસુ બુદ્ધે વા ધમ્મે વા સઙ્ઘે વા સદ્ધાવિરહિતા નિરોજા નિરસા પુગ્ગલા સમુદ્દસ્સ ઓરિમતીરે ઠિતા પારિમતીરેપિ ઠિતેહિ અસ્સદ્ધેહિ સદ્ધિં તાય અસ્સદ્ધતાય એકસદિસા નિરન્તરા હોન્તિ. તથા અહિરિકા ભિન્નમરિયાદા અલજ્જિપુગ્ગલા અહિરિકેહિ, અનોત્તપ્પિનો પાપકિરિયાય અભાયમાના અનોત્તપ્પીહિ, અપ્પસ્સુતા સુતવિરહિતા અપ્પસ્સુતેહિ, કુસીતા આલસિયપુગ્ગલા કુસીતેહિ, મુટ્ઠસ્સતિનો ભત્તનિક્ખિત્તકાકમંસનિક્ખિત્તસિઙ્ગાલસદિસા મુટ્ઠસ્સતીહિ, દુપ્પઞ્ઞા ખન્ધાદિપરિચ્છેદિકાય પઞ્ઞાય અભાવેન નિપ્પઞ્ઞા તાદિસેહેવ દુપ્પઞ્ઞેહિ, સદ્ધાસમ્પન્ના ચેતિયવન્દનાદિકિચ્ચપસુતા સદ્ધેહિ, હિરિમના લજ્જિપુગ્ગલા હિરિમનેહિ, ઓત્તપ્પિનો પાપભીરુકા ઓત્તપ્પીહિ, બહુસ્સુતા સુતધરા આગમધરા તન્તિપાલકા વંસાનુરક્ખકા બહુસ્સુતેહિ, આરદ્ધવીરિયા પરિપુણ્ણપરક્કમા આરદ્ધવીરિયેહિ, ઉપટ્ઠિતસ્સતી સબ્બકિચ્ચપરિગ્ગાહિકાય સતિયા સમન્નાગતા ઉપટ્ઠિતસ્સતીહિ, પઞ્ઞવન્તો મહાપઞ્ઞેહિ વજિરૂપમઞાણેહિ પઞ્ઞવન્તેહિ સદ્ધિં દૂરે ઠિતાપિ તાય પઞ્ઞાસમ્પત્તિયા સંસન્દન્તિ સમેન્તિ. સત્તમં.

૮-૧૨. અસ્સદ્ધમૂલકસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૨-૧૦૬. અટ્ઠમાદીનિ તેયેવ અસ્સદ્ધાદિધમ્મે તિકવસેન કત્વા દેસિતાનિ. તત્થ અટ્ઠમે અસ્સદ્ધાદિમૂલકા કણ્હપક્ખસુક્કપક્ખવસેન પઞ્ચ તિકા વુત્તા, નવમે અહિરિકમૂલકા ચત્તારો. દસમે અનોત્તપ્પમૂલકા તયો, એકાદસમે અપ્પસ્સુતમૂલકા દ્વે, દ્વાદસમે કુસીતમૂલકો એકો તિકો વુત્તોતિ સબ્બેપિ પઞ્ચસુ સુત્તન્તેસુ પન્નરસ તિકા હોન્તિ. પન્નરસ ચેતે સુત્તન્તાતિપિ વદન્તિ. અયં તિકપેય્યાલો નામ. અટ્ઠમાદીનિ.

દુતિયો વગ્ગો.