૧. ભૂતસુત્તવણ્ણના

૩૧. કળારખત્તિયવગ્ગસ્સ પઠમે અજિતપઞ્હેતિ અજિતમાણવેન પુચ્છિતપઞ્હે. સઙ્ખાતધમ્માસેતિ સઙ્ખાતધમ્મા વુચ્ચન્તિ ઞાતધમ્મા તુલિતધમ્મા તીરિતધમ્મા. સેક્ખાતિ સત્ત સેક્ખા. પુથૂતિ તેયેવ સત્ત જને સન્ધાય પુથૂતિ વુત્તં. ઇધાતિ ઇમસ્મિં સાસને. નિપકોતિ નેપક્કં વુચ્ચતિ પઞ્ઞા, તાય સમન્નાગતત્તા નિપકો, ત્વં પણ્ડિતો પબ્રૂહીતિ યાચતિ. ઇરિયન્તિ વુત્તિં આચારં ગોચરં વિહારં પટિપત્તિં. મારિસાતિ ભગવન્તં આલપતિ. સેક્ખાનઞ્ચ સઙ્ખાતધમ્માનઞ્ચ ખીણાસવાનઞ્ચ પટિપત્તિં મયા પુચ્છિતો પણ્ડિત, મારિસ, મય્હં કથેહીતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપત્થો.

તુણ્હી અહોસીતિ કસ્મા યાવ તતિયં પુટ્ઠો તુણ્હી અહોસિ? કિં પઞ્હે કઙ્ખતિ, ઉદાહુ અજ્ઝાસયેતિ? અજ્ઝાસયે કઙ્ખતિ, નો પઞ્હે. એવં કિરસ્સ અહોસિ – ‘‘સત્થા મં સેક્ખાસેક્ખાનં આગમનીયપટિપદં કથાપેતુકામો; સા ચ ખન્ધવસેન ધાતુવસેન આયતનવસેન પચ્ચયાકારવસેનાતિ બહૂહિ કારણેહિ સક્કા કથેતું. કથં કથેન્તો નુ ખો સત્થુ અજ્ઝાસયં ગહેત્વા કથેતું સક્ખિસ્સામી’’તિ? અથ સત્થા ચિન્તેસિ – ‘‘ઠપેત્વા મં અઞ્ઞો પત્તં આદાય ચરન્તો સાવકો નામ પઞ્ઞાય સારિપુત્તસમો નત્થિ. અયમ્પિ મયા પઞ્હં પુટ્ઠો યાવ તતિયં તુણ્હી એવ. પઞ્હે નુ ખો કઙ્ખતિ, ઉદાહુ અજ્ઝાસયે’’તિ. અથ ‘‘અજ્ઝાસયે’’તિ ઞત્વા પઞ્હકથનત્થાય નયં દદમાનો ભૂતમિદન્તિ, સારિપુત્ત, પસ્સસીતિ આહ.

તત્થ ભૂતન્તિ જાતં નિબ્બત્તં, ખન્ધપઞ્ચકસ્સેતં નામં. ઇતિ સત્થા ‘‘પઞ્ચક્ખન્ધવસેન, સારિપુત્ત, ઇમં પઞ્હં કથેહી’’તિ થેરસ્સ નયં દેતિ. સહનયદાનેન પન થેરસ્સ તીરે ઠિતપુરિસસ્સ વિવટો એકઙ્ગણો મહાસમુદ્દો વિય નયસતેન નયસહસ્સેન પઞ્હબ્યાકરણં ઉપટ્ઠાસિ. અથ નં બ્યાકરોન્તો ભૂતમિદન્તિ, ભન્તેતિઆદિમાહ. તત્થ ભૂતમિદન્તિ ઇદં નિબ્બત્તં ખન્ધપઞ્ચકં. સમ્મપ્પઞ્ઞાય પસ્સતીતિ સહ વિપસ્સનાય મગ્ગપઞ્ઞાય સમ્મા પસ્સતિ. પટિપન્નો હોતીતિ સીલતો પટ્ઠાય યાવ અરહત્તમગ્ગા નિબ્બિદાદીનં અત્થાય પટિપન્નો હોતિ. તદાહારસમ્ભવન્તિ ઇદં કસ્મા આરભિ? એતં ખન્ધપઞ્ચકં આહારં પટિચ્ચ ઠિતં, તસ્મા તં આહારસમ્ભવં નામ કત્વા દસ્સેતું ઇદં આરભિ. ઇતિ ઇમિનાપિ પરિયાયેન સેક્ખપટિપદા કથિતા હોતિ. તદાહારનિરોધાતિ તેસં આહારાનં નિરોધેન. ઇદં કસ્મા આરભિ? તઞ્હિ ખન્ધપઞ્ચકં આહારનિરોધા નિરુજ્ઝતિ, તસ્મા તં આહારનિરોધસમ્ભવં નામ કત્વા દસ્સેતું ઇદં આરભિ. ઇતિ ઇમિનાપિ પરિયાયેન સેક્ખસ્સેવ પટિપદા કથિતા. નિબ્બિદાતિ આદીનિ સબ્બાનિ કારણવચનાનીતિ વેદિતબ્બાનિ. અનુપાદા વિમુત્તોતિ ચતૂહિ ઉપાદાનેહિ કઞ્ચિ ધમ્મં અગહેત્વા વિમુત્તો. સાધુ સાધૂતિ ઇમિના થેરસ્સ બ્યાકરણં સમ્પહંસેત્વા સયમ્પિ તથેવ બ્યાકરોન્તો પુન ‘‘ભૂતમિદ’’ન્તિઆદિમાહાતિ. પઠમં.