૧૦. કોકાલિકસુત્તવણ્ણના

૧૮૧. દસમે કોકાલિકો ભિક્ખુ યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમીતિ, કો અયં કોકાલિકો, કસ્મા ચ ઉપસઙ્કમિ? અયં કિર કોકાલિકરટ્ઠે કોકાલિકનગરે કોકાલિકસેટ્ઠિસ્સ પુત્તો પબ્બજિત્વા પિતરા કારાપિતે વિહારે પટિવસતિ ચૂળકોકાલિકોતિ નામેન, ન દેવદત્તસ્સ સિસ્સો. સો હિ બ્રાહ્મણપુત્તો મહાકોકાલિકો નામ. ભગવતિ પન સાવત્થિયં વિહરન્તે દ્વે અગ્ગસાવકા પઞ્ચમત્તેહિ ભિક્ખુસતેહિ સદ્ધિં જનપદચારિકં ચરમાના ઉપકટ્ઠાય વસ્સૂપનાયિકાય વિવેકાવાસં વસિતુકામા તે ભિક્ખૂ ઉય્યોજેત્વા અત્તનો પત્તચીવરમાદાય તસ્મિં જનપદે તં નગરં પત્વા તં વિહારં અગમંસુ. તત્થ નેસં કોકાલિકો વત્તં દસ્સેસિ. તે તેન સદ્ધિં સમ્મોદિત્વા, ‘‘આવુસો, મયં ઇધ તેમાસં વસિસ્સામ, મા કસ્સચિ આરોચેહી’’તિ પટિઞ્ઞં ગહેત્વા વસિંસુ. વસિત્વા પવારણાદિવસે પવારેત્વા, ‘‘ગચ્છામ મયં, આવુસો’’તિ કોકાલિકં આપુચ્છિંસુ. કોકાલિકો ‘‘અજ્જેકદિવસં, આવુસો, વસિત્વા સ્વે ગમિસ્સથા’’તિ વત્વા દુતિયદિવસે નગરં પવિસિત્વા મનુસ્સે આમન્તેસિ – ‘‘આવુસો, તુમ્હે અગ્ગસાવકે ઇધાગન્ત્વા વસમાનેપિ ન જાનાથ, ન ને કોચિ પચ્ચયેનાપિ નિમન્તેતી’’તિ. નગરવાસિનો, ‘‘કહં, ભન્તે, થેરા, કસ્મા નો ન આરોચયિત્થા’’તિ? કિં આવુસો આરોચિતેન, કિં ન પસ્સથ દ્વે ભિક્ખૂ થેરાસને નિસીદન્તે, એતે અગ્ગસાવકાતિ. તે ખિપ્પં સન્નિપતિત્વા સપ્પિફાણિતાદીનિ ચેવ ચીવરદુસ્સાનિ ચ સંહરિંસુ.

કોકાલિકો ચિન્તેસિ – ‘‘પરમપ્પિચ્છા અગ્ગસાવકા પયુત્તવાચાય ઉપ્પન્નં લાભં ન સાદિયિસ્સન્તિ, અસાદિયન્તા ‘આવાસિકસ્સ દેથા’તિ વક્ખન્તી’’તિ. તં તં લાભં ગાહાપેત્વા થેરાનં સન્તિકં અગમાસિ. થેરા દિસ્વાવ ‘‘ઇમે પચ્ચયા નેવ અમ્હાકં, ન કોકાલિકસ્સ કપ્પન્તી’’તિ પટિક્ખિપિત્વા પક્કમિંસુ. કોકાલિકો ‘‘કથં હિ નામ અત્તના અગણ્હન્તા મય્હમ્પિ અદાપેત્વા પક્કમિસ્સન્તી’’તિ? આઘાતં ઉપ્પાદેસિ. તેપિ ભગવતો સન્તિકં ગન્ત્વા ભગવન્તં વન્દિત્વા પુન અત્તનો પરિસં આદાય જનપદચારિકં ચરન્તા અનુપુબ્બેન તસ્મિં રટ્ઠે તમેવ નગરં પચ્ચાગમિંસુ. નાગરા થેરે સઞ્જાનિત્વા સહ પરિક્ખારેહિ દાનં સજ્જિત્વા નગરમજ્ઝે મણ્ડપં કત્વા દાનં અદંસુ, થેરાનઞ્ચ પરિક્ખારે ઉપનામેસું. થેરા ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ નિય્યાદયિંસુ. તં દિસ્વા કોકાલિકો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમે પુબ્બે અપ્પિચ્છા અહેસું, ઇદાનિ પાપિચ્છા જાતા, પુબ્બેપિ અપ્પિચ્છસન્તુટ્ઠપવિવિત્તસદિસા મઞ્ઞે’’તિ થેરે ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘આવુસો, તુમ્હે પુબ્બે અપ્પિચ્છા વિય, ઇદાનિ પન પાપભિક્ખૂ જાતા’’તિ વત્વા ‘‘મૂલટ્ઠાનેયેવ નેસં પતિટ્ઠં ભિન્દિસ્સામી’’તિ તરમાનરૂપો નિક્ખમિત્વા સાવત્થિં ગન્ત્વા યેન ભગવા તેનુપસઙ્કમિ. અયમેવ કોકાલિકો ઇમિના ચ કારણેન ઉપસઙ્કમીતિ વેદિતબ્બો.

ભગવા તં તુરિતતુરિતં આગચ્છન્તં દિસ્વાવ આવજ્જેન્તો અઞ્ઞાસિ – ‘‘અયં અગ્ગસાવકે અક્કોસિતુકામો આગતો’’તિ. ‘‘સક્કા નુ ખો પટિસેધેતુ’’ન્તિ ચ આવજ્જેન્તો, ‘‘ન સક્કા પટિસેધેતું, થેરેસુ અપરજ્ઝિત્વા કાલઙ્કતો એકંસેન પદુમનિરયે નિબ્બત્તિસ્સતી’’તિ દિસ્વા, ‘‘સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાનેપિ નામ ગરહન્તં સુત્વા ન નિસેધેતી’’તિ વાદમોચનત્થં અરિયૂપવાદસ્સ ચ મહાસાવજ્જભાવદસ્સનત્થં મા હેવન્તિ તિક્ખત્તું પટિસેધેસિ. તત્થ મા હેવન્તિ મા એવં અભણિ. સદ્ધાયિકોતિ સદ્ધાય આકરો પસાદાવહો સદ્ધાતબ્બવચનો વા. પચ્ચયિકોતિ પત્તિયાયિતબ્બવચનો.

પક્કામીતિ કમ્માનુભાવેન ચોદિયમાનો પક્કામિ. ઓકાસકતં હિ કમ્મં ન સક્કા પટિબાહિતું, તં તસ્સ તત્થ ઠાતું ન અદાસિ. અચિરપક્કન્તસ્સાતિ પક્કન્તસ્સ સતો ન ચિરેનેવ. સબ્બો કાયો ફુટો અહોસીતિ કેસગ્ગમત્તમ્પિ ઓકાસં આવજ્જેત્વા સકલસરીરં અટ્ઠીનિ ભિન્દિત્વા ઉગ્ગતાહિ પીળકાહિ અજ્ઝોત્થટં અહોસિ. યસ્મા પન બુદ્ધાનુભાવેન તથારૂપં કમ્મં બુદ્ધાનં સમ્મુખીભાવે વિપાકં ન દેતિ, દસ્સનૂપચારે વિજહિતમત્તે દેતિ, તસ્મા તસ્સ અચિરપક્કન્તસ્સ પીળકા ઉટ્ઠહિંસુ. કલાયમત્તિયોતિ ચણકમત્તિયો. બેલુવસલાટુકમત્તિયોતિ તરુણબેલુવમત્તિયો. (બિલ્લમત્તિયોતિ મહાબેલુવમત્તિયો.) પભિજ્જિંસૂતિ ભિજ્જિંસુ. તાસુ ભિન્નાસુ સકલસરીરં પનસપક્કં વિય અહોસિ. સો પક્કેન ગત્તેન જેતવનદ્વારકોટ્ઠકે વિસગિલિતો મચ્છો વિય કદલિપત્તેસુ સયિ. અથ ધમ્મસવનત્થં આગતાગતા મનુસ્સા – ‘‘ધિ કોકાલિક, ધિ કોકાલિક, અયુત્તમકાસિ, અત્તનોયેવ મુખં નિસ્સાય અનયબ્યસનં પત્તો’’તિ આહંસુ. તેસં સુત્વા આરક્ખદેવતા ધિ-કારં અકંસુ. આરક્ખકદેવતાનં આકાસદેવતાતિ ઇમિના ઉપાયેન યાવ અકનિટ્ઠભવના એકધિકારો ઉદપાદિ. અથસ્સ ઉપજ્ઝાયો આગન્ત્વા ઓવાદં અગણ્હન્તં ઞત્વા ગરહિત્વા પક્કામિ.

કાલમકાસીતિ ઉપજ્ઝાયે પક્કન્તે કાલમકાસિ. પદુમં નિરયન્તિ પાટિયેક્કો પદુમનિરયો નામ નત્થિ, અવીચિમહાનિરયમ્હિયેવ પન પદુમગણનાય પચ્ચિતબ્બે એકસ્મિં ઠાને નિબ્બત્તિ.

વીસતિખારિકોતિ માગધકેન પત્થેન ચત્તારો પત્થા કોસલરટ્ઠે એકપત્થો હોતિ, તેન પત્થેન ચત્તારો પત્થા આળ્હકં, ચત્તારિ આળ્હકાનિ દોણં, ચતુદોણા માનિકા, ચતુમાનિકા ખારી, તાય ખારિયા વીસતિખારિકો. તિલવાહોતિ માગધકાનં સુખુમતિલાનં તિલસકટં. અબ્બુદો નિરયોતિ અબ્બુદો નામ પાટિયેક્કો નિરયો નત્થિ. અવીચિમ્હિયેવ પન અબ્બુદગણનાય પચ્ચિતબ્બટ્ઠાનસ્સેતં નામં. નિરબ્બુદાદીસુપિ એસેવ નયો.

વસ્સગણનાપિ પનેત્થ એવં વેદિતબ્બા – યથેવ હિ સતં સતસહસ્સાનિ કોટિ હોતિ, એવં સતં સતસહસ્સકોટિયો પકોટિ નામ હોતિ, સતં સતસહસ્સપકોટિયો કોટિપકોટિ નામ, સતં સતસહસ્સકોટિપકોટિયો નહુતં, સતં સતસહસ્સનહુતાનિ નિન્નહુતં, સતં સતસહસ્સનિન્નહુતાનિ એકં અબ્બુદં, તતો વીસતિગુણં નિરબ્બુદં. એસેવ નયો સબ્બત્થાતિ. દસમં.

પઠમો વગ્ગો.