૩. જરામરણસુત્તવણ્ણના

૧૧૪. તતિયે અઞ્ઞત્ર જરામરણાતિ જરામરણતો મુત્તો નામ અત્થીતિ વુચ્ચતિ. ખત્તિયમહાસાલાતિ ખત્તિયમહાસાલા નામ મહાસારપ્પત્તા ખત્તિયા. યેસં હિ ખત્તિયાનં હેટ્ઠિમન્તેન કોટિસતં નિધાનગતં હોતિ, તયો કહાપણકુમ્ભા વલઞ્જનત્થાય ગેહમજ્ઝે રાસિં કત્વા ઠપિતા હોન્તિ, તે ખત્તિયમહાસાલા નામ. યેસં બ્રાહ્મણાનં અસીતિકોટિધનં નિહિતં હોતિ, દિયડ્ઢો કહાપણકુમ્ભો વલઞ્જનત્થાય ગેહમજ્ઝે રાસિં કત્વા ઠપિતો હોતિ, તે બ્રાહ્મણમહાસાલા નામ. યેસં ગહપતીનં ચત્તાલીસકોટિધનં નિહિતં હોતિ, કહાપણકુમ્ભો વલઞ્જનત્થાય ગેહમજ્ઝે રાસિં કત્વા ઠપિતો હોતિ, તે ગહપતિમહાસાલા નામ.

અડ્ઢાતિ ઇસ્સરા. નિધાનગતધનસ્સ મહન્તતાય મહદ્ધના. સુવણ્ણરજતભાજનાદીનં ઉપભોગભણ્ડાનં મહન્તતાય મહાભોગા. અનિધાનગતસ્સ જાતરૂપરજતસ્સ પહૂતતાય, પહૂતજાતરૂપરજતા. વિત્તૂપકરણસ્સ તુટ્ઠિકરણસ્સ પહૂતતાય પહૂતવિત્તૂપકરણા. ગોધનાદીનઞ્ચ સત્તવિધધઞ્ઞાનઞ્ચ પહૂતતાય પહૂતધનધઞ્ઞા. તેસમ્પિ જાતાનં નત્થિ અઞ્ઞત્ર જરામરણાતિ તેસમ્પિ એવં ઇસ્સરાનં જાતાનં નિબ્બત્તાનં નત્થિ અઞ્ઞત્ર જરામરણા, જાતત્તાયેવ જરામરણતો મોક્ખો નામ નત્થિ, અન્તોજરામરણેયેવ હોતિ.

અરહન્તોતિઆદીસુ આરકા કિલેસેહીતિ અરહન્તો. ખીણા એતેસં ચત્તારો આસવાતિ ખીણાસવા. બ્રહ્મચરિયવાસં વુટ્ઠા પરિનિટ્ઠિતવાસાતિ વુસિતવન્તો. ચતૂહિ મગ્ગેહિ કરણીયં એતેસં કતન્તિ કતકરણીયા. ખન્ધભારો કિલેસભારો અભિસઙ્ખારભારો કામગુણભારોતિ, ઇમે ઓહિતા ભારા એતેસન્તિ ઓહિતભારા. અનુપ્પત્તો અરહત્તસઙ્ખાતો સકો અત્થો એતેસન્તિ અનુપ્પત્તસદત્થા. દસવિધમ્પિ પરિક્ખીણં ભવસંયોજનં એતેસન્તિ પરિક્ખીણભવસંયોજના. સમ્મા કારણેહિ જાનિત્વા વિમુત્તાતિ સમ્મદઞ્ઞાવિમુત્તા. મગ્ગપઞ્ઞાય ચતુસચ્ચધમ્મં ઞત્વા ફલવિમુત્તિયા વિમુત્તાતિ અત્થો. ભેદનધમ્મોતિ ભિજ્જનસભાવો. નિક્ખેપનધમ્મોતિ નિક્ખિપિતબ્બસભાવો. ખીણાસવસ્સ હિ અજીરણધમ્મોપિ અત્થિ, આરમ્મણતો પટિવિદ્ધં નિબ્બાનં, તં હિ ન જીરતિ. ઇધ પનસ્સ જીરણધમ્મં દસ્સેન્તો એવમાહ. અત્થુપ્પત્તિકો કિરસ્સ સુત્તસ્સ નિક્ખેપો. સિવિકસાલાય નિસીદિત્વા કથિતન્તિ વદન્તિ. તત્થ ભગવા ચિત્રાનિ રથયાનાદીનિ દિસ્વા દિટ્ઠમેવ ઉપમં કત્વા, ‘‘જીરન્તિ વે રાજરથા’’તિ ગાથમાહ.

તત્થ જીરન્તીતિ જરં પાપુણન્તિ. રાજરથાતિ રઞ્ઞો અભિરૂહનરથા. સુચિત્તાતિ સુવણ્ણરજતાદીહિ સુટ્ઠુ ચિત્તિતા. અથો સરીરમ્પિ જરં ઉપેતીતિ એવરૂપેસુ અનુપાદિણ્ણકેસુ સારદારુમયેસુ રથેસુ જીરન્તેસુ ઇમસ્મિં અજ્ઝત્તિકે ઉપાદિણ્ણકે મંસલોહિતાદિમયે સરીરે કિં વત્તબ્બં? સરીરમ્પિ જરં ઉપેતિયેવાતિ અત્થો. સન્તો હવે સબ્ભિ પવેદયન્તીતિ સન્તો સબ્ભીહિ સદ્ધિં સતં ધમ્મો ન જરં ઉપેતીતિ એવં પવેદયન્તિ. ‘‘સતં ધમ્મો નામ નિબ્બાનં, તં ન જીરતિ, અજરં અમતન્તિ એવં કથેન્તી’’તિ અત્થો. યસ્મા વા નિબ્બાનં આગમ્મ સીદનસભાવા કિલેસા ભિજ્જન્તિ, તસ્મા તં સબ્ભીતિ વુચ્ચતિ. ઇતિ પુરિમપદસ્સ કારણં દસ્સેન્તો ‘‘સન્તો હવે સબ્ભિ પવેદયન્તી’’તિ આહ. ઇદં હિ વુત્તં હોતિ – સતં ધમ્મો ન જરં ઉપેતિ, તસ્મા સન્તો સબ્ભિ પવેદયન્તિ. અજરં નિબ્બાનં સતં ધમ્મોતિ આચિક્ખન્તીતિ અત્થો. સુન્દરાધિવચનં વા એતં સબ્ભીતિ. યં સબ્ભિધમ્મભૂતં નિબ્બાનં સન્તો પવેદયન્તિ કથયન્તિ, સો સતં ધમ્મો ન જરં ઉપેતીતિપિ અત્થો. તતિયં.