૧. દહરસુત્તવણ્ણના

૧૧૨. કોસલસંયુત્તસ્સ પઠમે ભગવતા સદ્ધિં સમ્મોદીતિ યથા ખમનીયાદીનિ પુચ્છન્તો ભગવા તેન, એવં સોપિ ભગવતા સદ્ધિં સમપ્પવત્તમોદો અહોસિ. સીતોદકં વિય ઉણ્હોદકેન સમ્મોદિતં એકીભાવં અગમાસિ. યાય ચ – ‘‘કચ્ચિ, ભો ગોતમ, ખમનીયં, કચ્ચિ યાપનીયં, કચ્ચિ ભોતો ચ ગોતમસ્સ સાવકાનઞ્ચ અપ્પાબાધં અપ્પાતઙ્કં લહુટ્ઠાનં બલં ફાસુવિહારો’’તિઆદિકાય કથાય સમ્મોદિ, તં પીતિપામોજ્જસઙ્ખાતસમ્મોદજનનતો સમ્મોદિતું યુત્તભાવતો ચ સમ્મોદનીયં, અત્થબ્યઞ્જનમધુરતાય ચિરમ્પિ કાલં સારેતું નિરન્તરં પવત્તેતું અરહરૂપતો સરિતબ્બભાવતો ચ સારણીયં. સુય્યમાનસુખતો ચ સમ્મોદનીયં, અનુસ્સરિયમાનસુખતો સારણીયં. તથા બ્યઞ્જનપરિસુદ્ધતાય સમ્મોદનીયં, અત્થપરિસુદ્ધતાય સારણીયન્તિ એવં અનેકેહિ પરિયાયેહિ સમ્મોદનીયં કથં સારણીયં વીતિસારેત્વા પરિયોસાપેત્વા નિટ્ઠપેત્વા ઇતો પુબ્બે તથાગતસ્સ અદિટ્ઠત્તા ગુણાગુણવસેન ગમ્ભીરભાવં વા ઉત્તાનભાવં વા અજાનન્તો એકમન્તં નિસીદિ, એકમન્તં નિસિન્નો ખો યં ઓવટ્ટિકસારં કત્વા આગતો લોકનિસ્સરણભવોક્કન્તિપઞ્હં સત્થુ સમ્માસમ્બુદ્ધતં પુચ્છિતું ભવમ્પિ નોતિઆદિમાહ.

તત્થ ભવમ્પીતિ પિ-કારો સમ્પિણ્ડનત્થે નિપાતો, તેન ચ છ સત્થારે સમ્પિણ્ડેતિ. યથા પૂરણાદયો ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધમ્હા’’તિ પટિજાનન્તિ, એવં ભવમ્પિ નુ પટિજાનાતીતિ અત્થો. ઇદં પન રાજા ન અત્તનો લદ્ધિયા, લોકે મહાજનેન ગહિતપટિઞ્ઞાવસેન પુચ્છતિ. અથ ભગવા બુદ્ધસીહનાદં નદન્તો યં હિ તં મહારાજાતિઆદિમાહ. તત્થ અહં હિ મહારાજાતિ અનુત્તરં સબ્બસેટ્ઠં સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણસઙ્ખાતં સમ્માસમ્બોધિં અહં અભિસમ્બુદ્ધોતિ અત્થો. સમણબ્રાહ્મણાતિ પબ્બજ્જૂપગમનેન સમણા, જાતિવસેન બ્રાહ્મણા. સઙ્ઘિનોતિઆદીસુ પબ્બજિતસમૂહસઙ્ખાતો સઙ્ઘો એતેસં અત્થીતિ સઙ્ઘિનો. સ્વેવ ગણો એતેસં અત્થીતિ ગણિનો. આચારસિક્ખાપનવસેન તસ્સ ગણસ્સ આચરિયાતિ ગણાચરિયા. ઞાતાતિ પઞ્ઞાતા પાકટા. ‘‘અપ્પિચ્છા સન્તુટ્ઠા અપ્પિચ્છતાય વત્થમ્પિ ન નિવાસેન્તી’’તિ એવં સમુગ્ગતો યસો એતેસં અત્થીતિ યસસ્સિનો. તિત્થકરાતિ લદ્ધિકરા. સાધુસમ્મતાતિ ‘‘સન્તો સપ્પુરિસા’’તિ એવં સમ્મતા. બહુજનસ્સાતિ અસ્સુતવતો અન્ધબાલપુથુજ્જનસ્સ. પૂરણોતિઆદીનિ તેસં નામગોત્તાનિ. પૂરણોતિ હિ નામમેવ. તથા, મક્ખલીતિ. સો પન ગોસાલાય જાતત્તા ગોસાલોતિ વુત્તો. નાટપુત્તોતિ નાટસ્સ પુત્તો. બેલટ્ઠપુત્તોતિ બેલટ્ઠસ્સ પુત્તો. કચ્ચાયનોતિ પકુધસ્સ ગોત્તં. કેસકમ્બલસ્સ ધારણતો અજિતો કેસકમ્બલોતિ વુત્તો.

તેપિ મયાતિ કપ્પકોલાહલં બુદ્ધકોલાહલં ચક્કવત્તિકોલાહલન્તિ તીણિ કોલાહલાનિ. તત્થ ‘‘વસ્સસતસહસ્સમત્થકે કપ્પુટ્ઠાનં ભવિસ્સતી’’તિ કપ્પકોલાહલં નામ હોતિ – ‘‘ઇતો વસ્સસતસહસ્સમત્થકે લોકો વિનસ્સિસ્સતિ, મેત્તં મારિસા, ભાવેથ, કરુણં મુદિતં ઉપેક્ખ’’ન્તિ મનુસ્સપ્પથે દેવતા ઘોસેન્તિયો વિચરન્તિ. ‘‘વસ્સસહસ્સમત્થકે પન બુદ્ધો ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ બુદ્ધકોલાહલં નામ હોતિ – ‘‘ઇતો વસ્સસહસ્સમત્થકે બુદ્ધો ઉપ્પજ્જિત્વા ધમ્માનુધમ્મપટિપદં પટિપન્નેન સઙ્ઘરતનેન પરિવારિતો ધમ્મં દેસેન્તો વિચરિસ્સતી’’તિ દેવતા ઉગ્ઘોસેન્તિ. ‘‘વસ્સસતમત્થકે પન ચક્કવત્તી ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ ચક્કવત્તિકોલાહલં નામ હોતિ – ‘‘ઇતો વસ્સસતમત્થકે સત્તરતનસમ્પન્નો ચતુદ્દીપિસ્સરો સહસ્સ પુત્તપરિવારો વેહાસઙ્ગમો ચક્કવત્તિરાજા ઉપ્પજ્જિસ્સતી’’તિ દેવતા ઉગ્ઘોસેન્તિ.

ઇમેસુ તીસુ કોલાહલેસુ ઇમે છ સત્થારો બુદ્ધકોલાહલં સુત્વા આચરિયે પયિરુપાસિત્વા ચિન્તામાણિવિજ્જાદીનિ ઉગ્ગણ્હિત્વા – ‘‘મયં બુદ્ધમ્હા’’તિ પટિઞ્ઞં કત્વા મહાજનપરિવુતા જનપદં વિચરન્તા અનુપુબ્બેન સાવત્થિયં પત્તા. તેસં ઉપટ્ઠાકા રાજાનં ઉપસઙ્કમિત્વા, ‘‘મહારાજ, પૂરણો કસ્સપો…પે… અજિતો કેસકમ્બલો બુદ્ધો કિર સબ્બઞ્ઞૂ કિરા’’તિ આરોચેસું. રાજા ‘‘તુમ્હેવ ને નિમન્તેત્વા આનેથા’’તિ આહ. તે ગન્ત્વા તેહિ, ‘‘રાજા વો નિમન્તેતિ. રઞ્ઞો ગેહે ભિક્ખં ગણ્હથા’’તિ વુત્તા ગન્તું ન ઉસ્સહન્તિ, પુનપ્પુનં વુચ્ચમાના ઉપટ્ઠાકાનં ચિત્તાનુરક્ખણત્થાય અધિવાસેત્વા સબ્બે એકતોવ અગમંસુ. રાજા આસનાનિ પઞ્ઞાપેત્વા ‘‘નિસીદન્તૂ’’તિ આહ. નિગ્ગુણાનં અત્તભાવે રાજુસ્મા નામ ફરતિ, તે મહારહેસુ આસનેસુ નિસીદિતું અસક્કોન્તા ફલકેસુ ચેવ ભૂમિયં ચ નિસીદિંસુ.

રાજા ‘‘એત્તકેનેવ નત્થિ તેસં અન્તો સુક્કધમ્મો’’તિ વત્વા આહારં અદત્વાવ તાલતો પતિતં મુગ્ગરેન પોથેન્તો વિય ‘‘તુમ્હે બુદ્ધા, ન બુદ્ધા’’તિ પઞ્હં પુચ્છિ. તે ચિન્તયિંસુ – ‘‘સચે ‘બુદ્ધમ્હા’તિ વક્ખામ, રાજા બુદ્ધવિસયે પઞ્હં પુચ્છિત્વા કથેતું અસક્કોન્તે ‘તુમ્હે મયં બુદ્ધાતિ મહાજનં વઞ્ચેત્વા આહિણ્ડથા’તિ જિવ્હમ્પિ છિન્દાપેય્ય, અઞ્ઞમ્પિ અનત્થં કરેય્યા’’તિ સકપટિઞ્ઞાય એવ ‘ન મયં બુદ્ધા’તિ વદિંસુ. અથ ને રાજા ગેહતો નિકડ્ઢાપેસિ. તે રાજઘરતો નિક્ખન્તે ઉપટ્ઠાકા પુચ્છિંસુ – ‘‘કિં આચરિયા રાજા તુમ્હે પઞ્હં પુચ્છિત્વા સક્કારસમ્માનં અકાસી’’તિ? રાજા ‘‘બુદ્ધા તુમ્હે’’તિ પુચ્છિ, તતો મયં – ‘‘સચે અયં રાજા બુદ્ધવિસયે પઞ્હં કથિયમાનં અજાનન્તો અમ્હેસુ મનં પદોસેસ્સતિ, બહું અપુઞ્ઞં પસવિસ્સતી’’તિ રઞ્ઞો અનુકમ્પાય ‘ન મયં બુદ્ધા’તિ વદિમ્હા, મયં પન બુદ્ધા એવ, અમ્હાકં બુદ્ધભાવો, ઉદકેન ધોવિત્વાપિ હરિતું ન સક્કાતિ. ઇતિ બહિદ્ધા ‘બુદ્ધમ્હા’તિ આહંસુ – રઞ્ઞો સન્તિકે ‘ન મયં બુદ્ધા’તિ વદિંસૂતિ, ઇદં ગહેત્વા રાજા એવમાહ. તત્થ કિં પન ભવં ગોતમો દહરો ચેવ જાતિયા, નવો ચ પબ્બજ્જાયાતિ ઇદં અત્તનો પટિઞ્ઞં ગહેત્વા વદતિ. તત્થ કિન્તિ પટિક્ખેપવચનં. એતે જાતિમહલ્લકા ચ ચિરપબ્બજિતા ચ ‘‘બુદ્ધમ્હા’’તિ ન પટિજાનન્તિ, ભવં ગોતમો જાતિયા ચ દહરો પબ્બજ્જાય ચ નવો કિં પટિજાનાતિ? મા પટિજાનાહીતિ અત્થો.

ન ઉઞ્ઞાતબ્બાતિ ન અવજાનિતબ્બા. ન પરિભોતબ્બાતિ ન પરિભવિતબ્બા. કતમે ચત્તારોતિ કથેતુકમ્યતાપુચ્છા. ખત્તિયોતિ રાજકુમારો. ઉરગોતિ આસીવિસો. અગ્ગીતિ અગ્ગિયેવ. ભિક્ખૂતિ ઇમસ્મિં પન પદે દેસનાકુસલતાય અત્તાનં અબ્ભન્તરં કત્વા સીલવન્તં પબ્બજિતં દસ્સેતિ. એત્થ ચ દહરં રાજકુમારં દિસ્વા, ઉક્કમિત્વા મગ્ગં અદેન્તો, પારુપનં અનપનેન્તો, નિસિન્નાસનતો અનુટ્ઠહન્તો, હત્થિપિટ્ઠાદીહિ અનોતરન્તો, હેટ્ઠા કત્વા મઞ્ઞનવસેન અઞ્ઞમ્પિ એવરૂપં અનાચારં કરોન્તો ખત્તિયં અવજાનાતિ નામ. ‘‘ભદ્દકો વતાયં રાજકુમારો, મહાકણ્ડો મહોદરો – કિં નામ યંકિઞ્ચિ ચોરૂપદ્દવં વૂપસમેતું યત્થ કત્થચિ ઠાને રજ્જં અનુસાસિતું સક્ખિસ્સતી’’તિઆદીનિ વદન્તો પરિભોતિ નામ. અઞ્જનિસલાકમત્તમ્પિ આસીવિસપોતકં કણ્ણાદીસુ પિળન્ધન્તો અઙ્ગુલિમ્પિ જિવ્હમ્પિ ડંસાપેન્તો ઉરગં અવજાનાતિ નામ. ‘‘ભદ્દકો વતાયં આસીવિસો ઉદકદેડ્ડુભો વિય કિં નામ કિઞ્ચિદેવ ડંસિતું કસ્સચિદેવ કાયે વિસં ફરિતું સક્ખિસ્સતી’’તિઆદીનિ વદન્તો પરિભોતિ નામ. ખજ્જોપનકમત્તમ્પિ અગ્ગિં ગહેત્વા હત્થેન કીળન્તો ભણ્ડુક્ખલિકાય ખિપન્તો ચૂળાય વા સયનપિટ્ઠસાટકપસિબ્બકાદીસુ વા ઠપેન્તો અગ્ગિં અવજાનાતિ નામ. ‘‘ભદ્દકો વતાયં અગ્ગિ કતરં નુ ખો યાગુભત્તં પચિસ્સતિ, કતરં મચ્છમંસં, કસ્સ સીતં વિનોદેસ્સતી’’તિઆદીનિ વદન્તો પરિભોતિ નામ. દહરસામણેરમ્પિ પન દિસ્વા ઉક્કમિત્વા મગ્ગં અદેન્તોતિ રાજકુમારે વુત્તં અનાચારં કરોન્તો ભિક્ખું અવજાનાતિ નામ. ‘‘ભદ્દકો વતાયં સામણેરો મહાકણ્ઠો મહોદરો યંકિઞ્ચિ બુદ્ધવચનં ઉગ્ગહેતું યંકિઞ્ચિ અરઞ્ઞં અજ્ઝોગાહેત્વા વસિતું સક્ખિસ્સતિ, સઙ્ઘત્થેરકાલે મનાપો ભવિસ્સતી’’તિઆદીનિ વદન્તો પરિભોતિ નામ. તં સબ્બમ્પિ ન કાતબ્બન્તિ દસ્સેન્તો ન ઉઞ્ઞાતબ્બો ન પરિભોતબ્બોતિ આહ.

એતદવોચાતિ એતં ગાથાબન્ધં અવોચ. ગાથા ચ નામેતા તદત્થદીપનાપિ હોન્તિ વિસેસત્થદીપનાપિ, તત્રિમા તદત્થમ્પિ વિસેસત્થમ્પિ દીપેન્તિયેવ. તત્થ ખત્તિયન્તિ ખેત્તાનં અધિપતિં. વુત્તઞ્હેતં ‘‘ખેત્તાનં અધિપતીતિ ખો, વાસેટ્ઠ, ‘ખત્તિયો ખત્તિયો’ત્વેવ દુતિયં અક્ખરં ઉપનિબ્બત્ત’’ન્તિ (દી. નિ. ૩.૧૩૧). જાતિસમ્પન્નન્તિ તાયેવ ખત્તિયજાતિયા જાતિસમ્પન્નં. અભિજાતન્તિ તીણિ કુલાનિ અતિક્કમિત્વા જાતં.

ઠાનં હીતિ કારણં વિજ્જતિ. મનુજિન્દોતિ મનુસ્સજેટ્ઠકો. રાજદણ્ડેનાતિ રઞ્ઞો ઉદ્ધટદણ્ડેન, સો અપ્પકો નામ ન હોતિ, દસસહસ્સવીસતિસહસ્સપ્પમાણો હોતિયેવ. તસ્મિં પક્કમતે ભુસન્તિ તસ્મિં પુગ્ગલે બલવઉપક્કમં ઉપક્કમતિ. રક્ખં જીવિતમત્તનોતિ અત્તનો જીવિતં રક્ખમાનો તં ખત્તિયં પરિવજ્જેય્ય ન ઘટ્ટેય્ય.

ઉચ્ચાવચેહીતિ નાનાવિધેહિ. વણ્ણેહીતિ સણ્ઠાનેહિ. યેન યેન હિ વણ્ણેન ચરન્તો ગોચરં લભતિ, યદિ સપ્પવણ્ણેન, યદિ દેડ્ડુભવણ્ણેન, યદિ ધમનિવણ્ણેન, અન્તમસો કલન્દકવણ્ણેનપિ ચરતિયેવ. આસજ્જાતિ પત્વા. બાલન્તિ યેન બાલેન ઘટ્ટિતો, તં બાલં નરં વા નારિં વા ડંસેય્ય.

પહૂતભક્ખન્તિ બહુભક્ખં. અગ્ગિસ્સ હિ અભક્ખં નામ નત્થિ. જાલિનન્તિ જાલવન્તં. પાવકન્તિ અગ્ગિં. પાવગન્તિપિ પાઠો. કણ્હવત્તનિન્તિ વત્તનીતિ મગ્ગો, અગ્ગિના ગતમગ્ગો કણ્હો હોતિ કાળકો, તસ્મા ‘‘કણ્હવત્તની’’તિ વુચ્ચતિ.

મહા હુત્વાનાતિ મહન્તો હુત્વા. અગ્ગિ હિ એકદા યાવબ્રહ્મલોકપ્પમાણોપિ હોતિ. જાયન્તિ તત્થ પારોહાતિ તત્થ અગ્ગિના દડ્ઢવને પારોહા જાયન્તિ. પારોહાતિ તિણરુક્ખાદયો વુચ્ચન્તિ. તે હિ અગ્ગિના દડ્ઢટ્ઠાને મૂલમત્તેપિ અવસિટ્ઠે પાદતો રોહન્તિ જાયન્તિ વડ્ઢન્તિ, તસ્મા ‘‘પારોહા’’તિ વુચ્ચન્તિ. પુન રોહનત્થેન વા પારોહા. અહોરત્તાનમચ્ચયેતિ રત્તિન્દિવાનં અતિક્કમે. નિદાઘેપિ દેવે વુટ્ઠમત્તે જાયન્તિ.

ભિક્ખુ ડહતિ તેજસાતિ એત્થ અક્કોસન્તં પચ્ચક્કોસન્તો ભણ્ડન્તં પટિભણ્ડન્તો પહરન્તં પટિપહરન્તો ભિક્ખુ નામ કિઞ્ચિ ભિક્ખુતેજસા ડહિતું ન સક્કોતિ. યો પન અક્કોસન્તં ન પચ્ચક્કોસતિ, ભણ્ડન્તં ન પટિભણ્ડતિ. પહરન્તં ન પટિપહરતિ, તસ્મિં વિપ્પટિપન્નો તસ્સ સીલતેજેન ડય્હતિ. તેનેવેતં વુત્તં. ન તસ્સ પુત્તા પસવોતિ તસ્સ પુત્તધીતરોપિ ગોમહિંસકુક્કુટસૂકરાદયો પસવોપિ ન ભવન્તિ, વિનસ્સન્તીતિ અત્થો. દાયાદા વિન્દરે ધનન્તિ તસ્સ દાયાદાપિ ધનં ન વિન્દન્તિ. તાલાવત્થૂ ભવન્તિ તેતિ તે ભિક્ખુતેજસા દડ્ઢા વત્થુમત્તાવસિટ્ઠો મત્થકચ્છિન્નતાલો વિય ભવન્તિ, પુત્તધીતાદિવસેન ન વડ્ઢન્તીતિ અત્થો.

તસ્માતિ યસ્મા સમણતેજેન દડ્ઢા મત્થકચ્છિન્નતાલો વિય અવિરુળ્હિધમ્મા ભવન્તિ, તસ્મા. સમ્મદેવ સમાચરેતિ સમ્મા સમાચરેય્ય. સમ્મા સમાચરન્તેન પન કિં કાતબ્બન્તિ? ખત્તિયં તાવ નિસ્સાય લદ્ધબ્બં ગામનિગમયાનવાહનાદિઆનિસંસં, ઉરગં નિસ્સાય તસ્સ કીળાપનેન લદ્ધબ્બં વત્થહિરઞ્ઞસુવણ્ણાદિઆનિસંસં અગ્ગિં નિસ્સાય તસ્સાનુભાવેન પત્તબ્બં યાગુભત્તપચનસીતવિનોદનાદિઆનિસંસં, ભિક્ખું નિસ્સાય તસ્સ વસેન પત્તબ્બં અસુતસવનસુતપરિયોદપન-સગ્ગમગ્ગાધિગમાદિઆનિસંસં સમ્પસ્સમાનેન ‘‘એતે નિસ્સાય પુબ્બે વુત્તપ્પકારો આદીનવો અત્થિ. કિં ઇમેહી’’તિ? ન સબ્બસો પહાતબ્બા. ઇસ્સરિયત્થિકેન પન વુત્તપ્પકારં અવજાનનઞ્ચ પરિભવનઞ્ચ અકત્વા પુબ્બુટ્ઠાયિપચ્છાનિપાતિતાદીહિ ઉપાયેહિ ખત્તિયકુમારો તોસેતબ્બો, એવં તતો ઇસ્સરિયં અધિગમિસ્સતિ. અહિતુણ્ડિકેન ઉરગે વિસ્સાસં અકત્વા નાગવિજ્જં પરિવત્તેત્વા અજપદેન દણ્ડેન ગીવાય ગહેત્વા વિસહરેન મૂલેન દાઠા ધોવિત્વા પેળાયં પક્ખિપિત્વા કીળાપેન્તેન ચરિતબ્બં. એવં તં નિસ્સાય ઘાસચ્છાદનાદીનિ લભિસ્સતિ. યાગુપચનાદીનિ કત્તુકામેન અગ્ગિં વિસ્સાસેન ભણ્ડુક્ખલિકાદીસુ અપક્ખિપિત્વા હત્થેહિ અનામસન્તેન ગોમયચુણ્ણાદીહિ જાલેત્વા યાગુપચનાદીનિ કત્તબ્બાનિ, એવં તં નિસ્સાય આનિસંસં લભિસ્સતિ. અસુતસવનાદીનિ પત્થયન્તેનપિ ભિક્ખું અતિવિસ્સાસેન વેજ્જકમ્મનવકમ્માદીસુ અયોજેત્વા ચતૂહિ પચ્ચયેહિ સક્કચ્ચં ઉપટ્ઠાતબ્બો, એવં તં નિસ્સાય અસુતપુબ્બં બુદ્ધવચનં અસુતપુબ્બં પઞ્હાવિનિચ્છયં દિટ્ઠધમ્મિકસમ્પરાયિકં અત્થં તિસ્સો કુલસમ્પત્તિયો છ કામસગ્ગાનિ નવ ચ બ્રહ્મલોકે પત્વા અમતમહાનિબ્બાનદસ્સનમ્પિ લભિસ્સતીતિ ઇમમત્થં સન્ધાય સમ્મદેવ સમાચરેતિ આહ.

એતદવોચાતિ ધમ્મદેસનં સુત્વા પસન્નો પસાદં આવિકરોન્તો એતં ‘‘અભિક્કન્ત’’ન્તિઆદિવચનં અવોચ. તત્થ અભિક્કન્તન્તિ અભિકન્તં અતિઇટ્ઠં અતિમનાપં, અતિસુન્દરન્તિ અત્થો. એત્થ એકેન અભિક્કન્તસદ્દેન દેસનં થોમેતિ ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, યદિદં ભગવતો ધમ્મદેસના’’તિ. એકેન અત્તનો પસાદં ‘‘અભિક્કન્તં, ભન્તે, યદિદં ભગવતો ધમ્મદેસનં આગમ્મ મમ પસાદો’’તિ.

તતો પરં ચતૂહિ ઉપમાહિ દેસનંયેવ થોમેતિ. તત્થ નિક્કુજ્જિતન્તિ અધોમુખઠપિતં, હેટ્ઠામુખજાતં વા. ઉક્કુજ્જેય્યાતિ ઉપરિમુખં કરેય્ય. પટિચ્છન્નન્તિ તિણપણ્ણાદિછાદિતં. વિવરેય્યાતિ ઉગ્ઘાટેય્ય. મૂળ્હસ્સાતિ દિસામૂળ્હસ્સ. મગ્ગં આચિક્ખેય્યાતિ હત્થે ગહેત્વા ‘‘એસ મગ્ગો’’તિ વદેય્ય. અન્ધકારેતિ કાળપક્ખચાતુદ્દસી અડ્ઢરત્તઘનવનસણ્ડ મેઘપટલેહિ ચતુરઙ્ગે તમે. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા કોચિ નિક્કુજ્જિતં ઉક્કુજ્જેય્ય, એવં સદ્ધમ્મવિમુખં અસદ્ધમ્મે પતિતં મં અસદ્ધમ્મા વુટ્ઠાપેન્તેન, યથા પટિચ્છન્નં વિવરેય્ય, એવં કસ્સપસ્સ ભગવતો સાસનન્તરધાના પભુતિ મિચ્છાદિટ્ઠિગહનપટિચ્છન્નં સાસનં વિવરન્તેન, યથા મૂળ્હસ્સ મગ્ગં આચિક્ખેય્ય, એવં કુમ્મગ્ગમિચ્છામગ્ગપટિપન્નસ્સ મે સગ્ગમોક્ખમગ્ગં આવિકરોન્તેન, યથા અન્ધકારે તેલપજ્જોતં ધારેય્ય, એવં મોહન્ધકારે નિમુગ્ગસ્સ મે બુદ્ધાદિરતનરૂપાનિ અપસ્સતો તપ્પટિચ્છાદકમોહન્ધકારવિદ્ધંસકદેસનાપજ્જોતં ધારેન્તેન મય્હં ભગવતા એતેહિ પરિયાયેહિ પકાસિતત્તા અનેકપરિયાયેન ધમ્મો પકાસિતોતિ.

એવં દેસનં થોમેત્વા ઇમાય દેસનાય રતનત્તયે પસન્નચિત્તો પસન્નાકારં કરોન્તો એસાહન્તિઆદિમાહ. તત્થ એસાહન્તિ એસો અહં. ભગવન્તં સરણં ગચ્છામિ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચાતિ ભગવન્તઞ્ચ ધમ્મઞ્ચ ભિક્ખુસઙ્ઘઞ્ચાતિ ઇમં રતનત્તયં સરણં ગચ્છામિ. ઉપાસકં મં, ભન્તે, ભગવા ધારેતૂતિ મં ભગવા ‘ઉપાસકો અય’ન્તિ એવં ધારેતુ, જાનાતૂતિ અત્થો. અજ્જતગ્ગેતિ અજ્જતં આદિં કત્વા. અજ્જદગ્ગેતિ વા પાઠો, દ-કારો પદસન્ધિકરો, અજ્જ અગ્ગં કત્વાતિ અત્થો. પાણુપેતન્તિ પાણેહિ ઉપેતં યાવ મે જીવિતં પવત્તતિ, તાવ ઉપેતં અનઞ્ઞસત્થુકં તીહિ સરણગમનેહિ સરણં ગતં ઉપાસકં કપ્પિયકારકં મં ભગવા ધારેતૂતિ અયમેત્થ સઙ્ખેપો, વિત્થારો પન સુમઙ્ગલવિલાસિનિયા દીઘનિકાયટ્ઠકથાય સામઞ્ઞફલસુત્તે સબ્બાકારેન વુત્તોતિ. પઠમં.