૩. નાનાતિત્થિયવગ્ગો

૧-૨. સિવસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૨. તતિયવગ્ગસ્સ પઠમં વુત્તત્થમેવ. પઠમં.

૧૦૩. દુતિયે પટિકચ્ચેવાતિ પઠમંયેવ. અક્ખચ્છિન્નોવઝાયતીતિ અક્ખચ્છિન્નો અવઝાયતિ, બલવચિન્તનં ચિન્તેતિ. દુતિયગાથાય અક્ખચ્છિન્નોવાતિ અક્ખચ્છિન્નો વિય. દુતિયં.

૩-૪. સેરીસુત્તાદિવણ્ણના

૧૦૪. તતિયે દાયકોતિ દાનસીલો. દાનપતીતિ યં દાનં દેમિ, તસ્સ પતિ હુત્વા દેમિ, ન દાસો ન સહાયો. યો હિ અત્તના મધુરં ભુઞ્જતિ, પરેસં અમધુરં દેતિ, સો દાનસઙ્ખાતસ્સ દેય્યધમ્મસ્સ દાસો હુત્વા દેતિ. યો યં અત્તના ભુઞ્જતિ, તદેવ દેતિ, સો સહાયો હુત્વા દેતિ. યો પન અત્તના યેન તેન યાપેતિ, પરેસં મધુરં દેતિ, સો પતિ જેટ્ઠકો સામિ હુત્વા દેતિ. અહં ‘‘તાદિસો અહોસિ’’ન્તિ વદતિ.

ચતૂસુ દ્વારેસુતિ તસ્સ કિર રઞ્ઞો સિન્ધવરટ્ઠં સોધિવાકરટ્ઠન્તિ દ્વે રટ્ઠાનિ અહેસું, નગરં રોરુવં નામ. તસ્સ એકેકસ્મિં દ્વારે દેવસિકં સતસહસ્સં ઉપ્પજ્જતિ, અન્તોનગરે વિનિચ્છયટ્ઠાને સતસહસ્સં. સો બહુહિરઞ્ઞસુવણ્ણં રાસિભૂતં દિસ્વા કમ્મસ્સકતઞાણં ઉપ્પાદેત્વા ચતૂસુ દ્વારેસુ દાનસાલાયો કારેત્વા તસ્મિં તસ્મિં દ્વારે ઉટ્ઠિતઆયેન દાનં દેથાતિ અમચ્ચે ઠપેસિ. તેનાહ – ‘‘ચતૂસુ દ્વારેસુ દાનં દીયિત્થા’’તિ.

સમણબ્રાહ્મણકપણદ્ધિકવનિબ્બકયાચકાનન્તિ એત્થ સમણાતિ પબ્બજ્જૂપગતા. બ્રાહ્મણાતિ ભોવાદિનો. સમિતપાપબાહિતપાપે પન સમણબ્રાહ્મણે એસ નાલત્થ. કપણાતિ દુગ્ગતા દલિદ્દમનુસ્સા કાણકુણિઆદયો. અદ્ધિકાતિ પથાવિનો. વનિબ્બકાતિ યે ‘‘ઇટ્ઠં, દિન્નં, કન્તં, મનાપં, કાલેન, અનવજ્જં દિન્નં, દદં ચિત્તં પસાદેય્ય, ગચ્છતુ ભવં બ્રહ્મલોક’’ન્તિઆદિના નયેન દાનસ્સ વણ્ણં થોમયમાના વિચરન્તિ. યાચકાતિ યે ‘‘પસતમત્તં દેથ, સરાવમત્તં દેથા’’તિઆદીનિ ચ વત્વા યાચમાના વિચરન્તિ. ઇત્થાગારસ્સ દાનં દીયિત્થાતિ પઠમદ્વારસ્સ લદ્ધત્તા તત્થ ઉપ્પજ્જનકસતસહસ્સે અઞ્ઞમ્પિ ધનં પક્ખિપિત્વા રઞ્ઞો અમચ્ચે હારેત્વા અત્તનો અમચ્ચે ઠપેત્વા રઞ્ઞા દિન્નદાનતો રાજિત્થિયો મહન્તતરં દાનં અદંસુ. તં સન્ધાયેવમાહ. મમ દાનં પટિક્કમીતિ યં મમ દાનં તત્થ દીયિત્થ, તં પટિનિવત્તિ. સેસદ્વારેસુપિ એસેવ નયો. કોચીતિ કત્થચિ. દીઘરત્તન્તિ અસીતિવસ્સસહસ્સાનિ. એત્તકં કિર કાલં તસ્સ રઞ્ઞો દાનં દીયિત્થ. તતિયં.

૧૦૫. ચતુત્થં વુત્તત્થમેવ. ચતુત્થં.

૫. જન્તુસુત્તવણ્ણના

૧૦૬. પઞ્ચમે કોસલેસુ વિહરન્તીતિ ભગવતો સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા તત્થ ગન્ત્વા વિહરન્તિ. ઉદ્ધતાતિ અકપ્પિયે કપ્પિયસઞ્ઞિતાય ચ કપ્પિયે અકપ્પિયસઞ્ઞિતાય ચ અનવજ્જે સાવજ્જસઞ્ઞિતાય ચ સાવજ્જે અનવજ્જસઞ્ઞિતાય ચ ઉદ્ધચ્ચપકતિકા હુત્વા. ઉન્નળાતિ ઉગ્ગતનળા, ઉટ્ઠિતતુચ્છમાનાતિ વુત્તં હોતિ. ચપલાતિ પત્તચીવરમણ્ડનાદિના ચાપલ્લેન યુત્તા. મુખરાતિ મુખખરા, ખરવચનાતિ વુત્તં હોતિ. વિકિણ્ણવાચાતિ અસંયતવચના, દિવસમ્પિ નિરત્થકવચનપલાપિનો. મુટ્ઠસ્સતિનોતિ નટ્ઠસ્સતિનો સતિવિરહિતા, ઇધ કતં એત્થ પમુસ્સન્તિ. અસમ્પજાનાતિ નિપ્પઞ્ઞા. અસમાહિતાતિ અપ્પનાઉપચારસમાધિરહિતા, ચણ્ડસોતે બદ્ધનાવાસદિસા. વિબ્ભન્તચિત્તાતિ અનવટ્ઠિતચિત્તા, પન્થારુળ્હબાલમિગસદિસા. પાકતિન્દ્રિયાતિ સંવરાભાવેન ગિહિકાલે વિય વિવટઇન્દ્રિયા.

જન્તૂતિ એવંનામકો દેવપુત્તો. તદહુપોસથેતિ તસ્મિં અહુ ઉપોસથે, ઉપોસથદિવસેતિ અત્થો. પન્નરસેતિ ચાતુદ્દસિકાદિપટિક્ખેપો. ઉપસઙ્કમીતિ ચોદનત્થાય ઉપગતો. સો કિર ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમે ભિક્ખૂ સત્થુ સન્તિકે કમ્મટ્ઠાનં ગહેત્વા નિક્ખન્તા, ઇદાનિ પમત્તા વિહરન્તિ, ન ખો પનેતે પાટિયેક્કં નિસિન્નટ્ઠાને ચોદિયમાના કથં ગણ્હિસ્સન્તિ, સમાગમનકાલે ચોદિસ્સામી’’તિ ઉપોસથદિવસે તેસં સન્નિપતિતભાવં ઞત્વા ઉપસઙ્કમિ. ગાથાહિ અજ્ઝભાસીતિ સબ્બેસં મજ્ઝે ઠત્વા ગાથા અભાસિ.

તત્થ યસ્મા ગુણકથાય સદ્ધિં નિગ્ગુણસ્સ અગુણો પાકટો હોતિ, તસ્મા ગુણં તાવ કથેન્તો સુખજીવિનો પુરે આસુન્તિઆદિમાહ. તત્થ સુખજીવિનો પુરે આસુન્તિ પુબ્બે ભિક્ખૂ સુપ્પોસા સુભરા અહેસું, ઉચ્ચનીચકુલેસુ સપદાનં ચરિત્વા લદ્ધેન મિસ્સકપિણ્ડેન યાપેસુન્તિ અધિપ્પાયેન એવમાહ. અનિચ્છાતિ નિત્તણ્હા હુત્વા.

એવં પોરાણકભિક્ખૂનં વણ્ણં કથેત્વા ઇદાનિ તેસં અવણ્ણં કથેન્તો દુપ્પોસન્તિઆદિમાહ. તત્થ ગામે ગામણિકા વિયાતિ યથા ગામે ગામકુટા નાનપ્પકારેન જનં પીળેત્વા ખીરદધિતણ્ડુલાદીનિ આહરાપેત્વા ભુઞ્જન્તિ, એવં તુમ્હેપિ અનેસનાય ઠિતા તુમ્હાકં જીવિકં કપ્પેથાતિ અધિપ્પાયેન વદતિ. નિપજ્જન્તીતિ ઉદ્દેસપરિપુચ્છામનસિકારેહિ અનત્થિકા હુત્વા સયનમ્હિ હત્થપાદે વિસ્સજ્જેત્વા નિપજ્જન્તિ. પરાગારેસૂતિ પરગેહેસુ, કુલસુણ્હાદીસૂતિ અત્થો. મુચ્છિતાતિ કિલેસમુચ્છાય મુચ્છિતા.

એકચ્ચેતિ વત્તબ્બયુત્તકેયેવ. અપવિદ્ધાતિ છડ્ડિતકા. અનાથાતિ અપતિટ્ઠા. પેતાતિ સુસાને છડ્ડિતા કાલઙ્કતમનુસ્સા. યથા હિ સુસાને છડ્ડિતા નાનાસકુણાદીહિ ખજ્જન્તિ, ઞાતકાપિ નેસં નાથકિચ્ચં ન કરોન્તિ, ન રક્ખન્તિ, ન ગોપયન્તિ, એવમેવં એવરૂપાપિ આચરિયુપજ્ઝાયાદીનં સન્તિકા ઓવાદાનુસાસનિં ન લભન્તીતિ અપવિદ્ધા અનાથા, યથા પેતા, તથેવ હોન્તિ. પઞ્ચમં.

૬. રોહિતસ્સસુત્તવણ્ણના

૧૦૭. છટ્ઠે યત્થાતિ ચક્કવાળલોકસ્સ એકોકાસે ભુમ્મં. ન ચવતિ ન ઉપપજ્જતીતિ ઇદં અપરાપરં ચુતિપટિસન્ધિવસેન ગહિતં. ગમનેનાતિ પદગમનેન. નાહં તં લોકસ્સ અન્તન્તિ સત્થા સઙ્ખારલોકસ્સ અન્તં સન્ધાય વદતિ. ઞાતેય્યન્તિઆદીસુ ઞાતબ્બં, દટ્ઠબ્બં, પત્તબ્બન્તિ અત્થો.

ઇતિ દેવપુત્તેન ચક્કવાળલોકસ્સ અન્તો પુચ્છિતો, સત્થારા સઙ્ખારલોકસ્સ કથિતો. સો પન અત્તનો પઞ્હેન સદ્ધિં સત્થુ બ્યાકરણં સમેતીતિ સઞ્ઞાય પસંસન્તો અચ્છરિયન્તિઆદિમાહ.

દળ્હધમ્મોતિ દળ્હધનુ, ઉત્તમપ્પમાણેન ધનુના સમન્નાગતો. ધનુગ્ગહોતિ ધનુઆચરિયો. સુસિક્ખિતોતિ દસ દ્વાદસ વસ્સાનિ ધનુસિપ્પં સિક્ખિતો. કતહત્થોતિ ઉસભપ્પમાણેપિ વાલગ્ગં વિજ્ઝિતું સમત્થભાવેન કતહત્થો. કતૂપાસનોતિ કતસરક્ખેપો દસ્સિતસિપ્પો. અસનેનાતિ કણ્ડેન. અતિપાતેય્યાતિ અતિક્કમેય્ય. યાવતા સો તાલચ્છાયં અતિક્કમેય્ય, તાવતા કાલેન એકચક્કવાળં અતિક્કમામીતિ અત્તનો જવસમ્પત્તિં દસ્સેતિ.

પુરત્થિમા સમુદ્દા પચ્છિમોતિ યથા પુરત્થિમસમુદ્દા પચ્છિમસમુદ્દો દૂરે, એવં મે દૂરે પદવીતિહારો અહોસીતિ વદતિ. સો કિર પાચીનચક્કવાળમુખવટ્ટિયં ઠિતો પાદં પસારેત્વા પચ્છિમચક્કવાળમુખવટ્ટિયં અક્કમતિ, પુન દુતિયં પાદં પસારેત્વા પરચક્કવાળમુખવટ્ટિયં અક્કમતિ. ઇચ્છાગતન્તિ ઇચ્છા એવ. અઞ્ઞત્રેવાતિ નિપ્પપઞ્ચતં દસ્સેતિ. ભિક્ખાચારકાલે કિરેસ નાગલતાદન્તકટ્ઠં ખાદિત્વા અનોતત્તે મુખં ધોવિત્વા કાલે સમ્પત્તે ઉત્તરકુરુમ્હિ પિણ્ડાય ચરિત્વા ચક્કવાળમુખવટ્ટિયં નિસિન્નો ભત્તકિચ્ચં કરોતિ, તત્થ મુહુત્તં વિસ્સમિત્વા પુન જવતિ. વસ્સસતાયુકોતિ તદા દીઘાયુકકાલો હોતિ, અયં પન વસ્સસતાવસિટ્ઠે આયુમ્હિ ગમનં આરભિ. વસ્સસતજીવીતિ તં વસ્સસતં અનન્તરાયેન જીવન્તો. અન્તરાવ કાલઙ્કતોતિ ચક્કવાળલોકસ્સ અન્તં અપ્પત્વા અન્તરાવ મતો. સો પન તત્થ કાલં કત્વાપિ આગન્ત્વા ઇમસ્મિંયેવ ચક્કવાળે નિબ્બત્તિ. અપ્પત્વાતિ સઙ્ખારલોકસ્સ અન્તં અપ્પત્વા. દુક્ખસ્સાતિ વટ્ટદુક્ખસ્સ. અન્તકિરિયન્તિ પરિયન્તકરણં. કળેવરેતિ અત્તભાવે. સસઞ્ઞિમ્હિ સમનકેતિ સસઞ્ઞે સચિત્તે. લોકન્તિ દુક્ખસચ્ચં. લોકસમુદયન્તિ સમુદયસચ્ચં. લોકનિરોધન્તિ નિરોધસચ્ચં. પટિપદન્તિ મગ્ગસચ્ચં. ઇતિ – ‘‘નાહં, આવુસો, ઇમાનિ ચત્તારિ સચ્ચાનિ તિણકટ્ઠાદીસુ પઞ્ઞપેમિ, ઇમસ્મિં પન ચાતુમહાભૂતિકે કાયસ્મિં યેવ પઞ્ઞપેમી’’તિ દસ્સેતિ. સમિતાવીતિ સમિતપાપો. નાસીસતીતિ ન પત્થેતિ. છટ્ઠં.

૧૦૮-૧૦૯. સત્તમટ્ઠમાનિ વુત્તત્થાનેવ. સત્તમં, અટ્ઠમં.

૯. સુસિમસુત્તવણ્ણના

૧૧૦. નવમે તુય્હમ્પિ નો, આનન્દ, સારિપુત્તો રુચ્ચતીતિ સત્થા થેરસ્સ વણ્ણં કથેતુકામો, વણ્ણો ચ નામેસ વિસભાગપુગ્ગલસ્સ સન્તિકે કથેતું ન વટ્ટતિ. તસ્સ સન્તિકે કથિતો હિ મત્થકં ન પાપુણાતિ. સો હિ ‘‘અસુકો નામ ભિક્ખુ સીલવા’’તિ વુત્તે. ‘‘કિં તસ્સ સીલં? ગોરૂપસીલો સો. કિં તયા અઞ્ઞો સીલવા ન દિટ્ઠપુબ્બો’’તિ વા? ‘‘પઞ્ઞવા’’તિ વુત્તે, ‘‘કિં પઞ્ઞો સો? કિં તયા અઞ્ઞો પઞ્ઞવા ન દિટ્ઠપુબ્બો’’તિ? વા, આદીનિ વત્વા વણ્ણકથાય અન્તરાયં કરોતિ. આનન્દત્થેરો પન સારિપુત્તત્થેરસ્સ સભાગો, પણીતાનિ લભિત્વા થેરસ્સ દેતિ, અત્તનો ઉપટ્ઠાકદારકે પબ્બાજેત્વા થેરસ્સ સન્તિકે ઉપજ્ઝં ગણ્હાપેતિ, ઉપસમ્પાદેતિ. સારિપુત્તત્થેરોપિ આનન્દત્થેરસ્સ તથેવ કરોતિ. કિં કારણા? અઞ્ઞમઞ્ઞસ્સ ગુણેસુ પસીદિત્વા. આનન્દત્થેરો હિ – ‘‘અમ્હાકં જેટ્ઠભાતિકો એકં અસઙ્ખ્યેય્યં સતસહસ્સઞ્ચ કપ્પે પારમિયો પૂરેત્વા સોળસવિધં પઞ્ઞં પટિવિજ્ઝિત્વા ધમ્મસેનાપતિટ્ઠાને ઠિતો’’તિ થેરસ્સ ગુણેસુ પસીદિત્વાવ થેરં મમાયતિ. સારિપુત્તત્થેરોપિ – ‘‘સમ્માસમ્બુદ્ધસ્સ મયા કત્તબ્બં મુખોદકદાનાદિકિચ્ચં સબ્બં આનન્દો કરોતિ. આનન્દં નિસ્સાય અહં ઇચ્છિતિચ્છિતં સમાપત્તિં સમાપજ્જિતું લભામી’’તિ આયસ્મતો આનન્દસ્સ ગુણેસુ પસીદિત્વાવ તં મમાયતિ. તસ્મા ભગવા સારિપુત્તત્થેરસ્સ વણ્ણં કથેતુકામો આનન્દત્થેરસ્સ સન્તિકે કથેતું આરદ્ધો.

તત્થ તુય્હમ્પીતિ સમ્પિણ્ડનત્થો પિ-કારો. ઇદં વુત્તં હોતિ – ‘‘આનન્દ, સારિપુત્તસ્સ આચારો ગોચરો વિહારો અભિક્કમો પટિક્કમો આલોકિતવિલોકિતં સમિઞ્જિતપસારણં મય્હં રુચ્ચતિ, અસીતિમહાથેરાનં રુચ્ચતિ, સદેવકસ્સ લોકસ્સ રુચ્ચતિ. તુય્હમ્પિ રુચ્ચતી’’તિ?

તતો થેરો સાટકન્તરે લદ્ધોકાસો બલવમલ્લો વિય તુટ્ઠમાનસો હુત્વા – ‘‘સત્થા મય્હં પિયસહાયસ્સ વણ્ણં કથાપેતુકામો. લભિસ્સામિ નો અજ્જ, દીપધજભૂતં મહાજમ્બું વિધુનન્તો વિય વલાહકન્તરતો ચન્દં નીહરિત્વા દસ્સેન્તો વિય સારિપુત્તત્થેરસ્સ વણ્ણં કથેતુ’’ન્તિ ચિન્તેત્વા પઠમતરં તાવ ચતૂહિ પદેહિ પુગ્ગલપલાપે હરન્તો કસ્સ હિ નામ, ભન્તે, અબાલસ્સાતિઆદિમાહ. બાલો હિ બાલતાય, દુટ્ઠો દોસતાય, મૂળ્હો મોહેન, વિપલ્લત્થચિત્તો ઉમ્મત્તકો ચિત્તવિપલ્લાસેન વણ્ણં ‘‘વણ્ણો’’તિ વા અવણ્ણં ‘‘અવણ્ણે’’તિ વા, ‘‘અયં બુદ્ધો, અયં સાવકો’’તિ વા ન જાનાતિ. અબાલાદયો પન જાનન્તિ, તસ્મા અબાલસ્સાતિઆદિમાહ. ન રુચ્ચેય્યાતિ બાલાદીનંયેવ હિ સો ન રુચ્ચેય્ય, ન અઞ્ઞસ્સ કસ્સચિ ન રુચ્ચેય્ય.

એવં પુગ્ગલપલાપે હરિત્વા ઇદાનિ સોળસહિ પદેહિ યથાભૂતં વણ્ણં કથેન્તો પણ્ડિતો, ભન્તેતિઆદિમાહ. તત્થ પણ્ડિતોતિ પણ્ડિચ્ચેન સમન્નાગતો, ચતૂસુ કોસલ્લેસુ ઠિતસ્સેતં નામં. વુત્તઞ્હેતં – ‘‘યતો ખો, આનન્દ, ભિક્ખુ ધાતુકુસલો ચ હોતિ આયતનકુસલો ચ પટિચ્ચસમુપ્પાદકુસલો ચ ઠાનાટ્ઠાનકુસલો ચ, એત્તાવતા ખો, આનન્દ, ‘પણ્ડિતો ભિક્ખૂ’તિ અલં વચનાયા’’તિ (મ. નિ. ૩.૧૨૪). મહાપઞ્ઞોતિઆદીસુ મહાપઞ્ઞાદીહિ સમન્નાગતોતિ અત્થો. તત્રિદં મહાપઞ્ઞાદીનં નાનત્તં (પટિ. મ. ૩.૪) – કતમા મહાપઞ્ઞા? મહન્તે સીલક્ખન્ધે પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા, મહન્તે સમાધિક્ખન્ધે, પઞ્ઞાક્ખન્ધે, વિમુત્તિક્ખન્ધે, વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધે પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા. મહન્તાનિ ઠાનાટ્ઠાનાનિ, મહાવિહારસમાપત્તિયો, મહન્તાનિ અરિયસચ્ચાનિ, મહન્તે સતિપટ્ઠાને, સમ્મપ્પધાને, ઇદ્ધિપાદે, મહન્તાનિ ઇન્દ્રિયાનિ, બલાનિ, બોજ્ઝઙ્ગાનિ, મહન્તે અરિયમગ્ગે, મહન્તાનિ સામઞ્ઞફલાનિ, મહાઅભિઞ્ઞાયો, મહન્તં પરમત્થં નિબ્બાનં પરિગ્ગણ્હાતીતિ મહાપઞ્ઞા.

સા પન થેરસ્સ દેવોરોહનં કત્વા સઙ્કસ્સનગરદ્વારે ઠિતેન સત્થારા પુથુજ્જનપઞ્ચકે પઞ્હે પુચ્છિતે તં વિસ્સજ્જેન્તસ્સ પાકટા જાતા.

કતમા પુથુપઞ્ઞા? પુથુ નાનાખન્ધેસુ, (ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા.) પુથુ નાનાધાતૂસુ, પુથુ નાનાઆયતનેસુ, પુથુ નાનાપટિચ્ચસમુપ્પાદેસુ, પુથુ નાનાસુઞ્ઞતમનુપલબ્ભેસુ, પુથુ નાનાઅત્થેસુ, ધમ્મેસુ નિરુત્તીસુ પટિભાનેસુ, પુથુ નાનાસીલક્ખન્ધેસુ, પુથુ નાનાસમાધિ-પઞ્ઞાવિમુત્તિ-વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધેસુ, પુથુ નાનાઠાનાટ્ઠાનેસુ, પુથુ નાનાવિહારસમાપત્તીસુ, પુથુ નાનાઅરિયસચ્ચેસુ, પુથુ નાનાસતિપટ્ઠાનેસુ, સમ્મપ્પધાનેસુ, ઇદ્ધિપાદેસુ, ઇન્દ્રિયેસુ, બલેસુ, બોજ્ઝઙ્ગેસુ, પુથુ નાનાઅરિયમગ્ગેસુ, સામઞ્ઞફલેસુ, અભિઞ્ઞાસુ, પુથુ નાનાજનસાધારણે ધમ્મે સમતિક્કમ્મ પરમત્થે નિબ્બાને ઞાણં પવત્તતીતિ પુથુપઞ્ઞા.

કતમા હાસપઞ્ઞા? ઇધેકચ્ચો હાસબહુલો વેદબહુલો તુટ્ઠિબહુલો પામોજ્જબહુલો સીલં પરિપૂરેતિ, ઇન્દ્રિયસંવરં પરિપૂરેતિ, ભોજને મત્તઞ્ઞુતં, જાગરિયાનુયોગં, સીલક્ખન્ધં, સમાધિક્ખન્ધં, પઞ્ઞાક્ખન્ધં, વિમુત્તિક્ખન્ધં, વિમુત્તિઞાણદસ્સનક્ખન્ધં પરિપૂરેતીતિ, હાસપઞ્ઞા. હાસબહુલો પામોજ્જબહુલો ઠાનાટ્ઠાનં પટિવિજ્ઝતીતિ હાસપઞ્ઞા. હાસબહુલો વિહારસમાપત્તિયો પરિપૂરેતીતિ હાસપઞ્ઞા. હાસબહુલો અરિયસચ્ચાનિ પટિવિજ્ઝતિ. સતિપટ્ઠાને, સમ્મપ્પધાને, ઇદ્ધિપાદે, ઇન્દ્રિયાનિ, બલાનિ, બોજ્ઝઙ્ગાનિ, અરિયમગ્ગં ભાવેતીતિ હાસપઞ્ઞા. હાસબહુલો સામઞ્ઞફલાનિ સચ્છિકરોતિ, અભિઞ્ઞાયો પટિવિજ્ઝતીતિ હાસપઞ્ઞા, હાસબહુલો વેદતુટ્ઠિપામોજ્જબહુલો પરમત્થં નિબ્બાનં સચ્છિકરોતીતિ હાસપઞ્ઞા.

થેરો ચ સરદો નામ તાપસો હુત્વા અનોમદસ્સિસ્સ ભગવતો પાદમૂલે અગ્ગસાવકપત્થનં પટ્ઠપેસિ. તંકાલતો પટ્ઠાય હાસબહુલો સીલપરિપૂરણાદીનિ અકાસીતિ હાસપઞ્ઞો.

કતમા જવનપઞ્ઞા? યંકિઞ્ચિ રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… યં દૂરે સન્તિકે વા, સબ્બં રૂપં અનિચ્ચતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. દુક્ખતો ખિપ્પં, અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. યા કાચિ વેદના…પે… યા કાચિ સઞ્ઞા… યે કેચિ સઙ્ખારા… યંકિઞ્ચિ વિઞ્ઞાણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… સબ્બં વિઞ્ઞાણં અનિચ્ચતો, દુક્ખતો, અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. ચક્ખુ…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચતો, દુક્ખતો, અનત્તતો ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન, દુક્ખં ભયટ્ઠેન, અનત્તા અસારકટ્ઠેનાતિ તુલયિત્વા તીરયિત્વા વિભાવયિત્વા વિભૂતં કત્વા રૂપનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. વેદના… સઞ્ઞા… સઙ્ખારા… વિઞ્ઞાણં… ચક્ખુ…પે… જરામરણં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં અનિચ્ચં ખયટ્ઠેન…પે… વિભૂતં કત્વા જરામરણનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા. રૂપં અતીતાનાગતપચ્ચુપ્પન્નં…પે… વિઞ્ઞાણં. ચક્ખુ…પે… જરામરણં અનિચ્ચં સઙ્ખતં પટિચ્ચસમુપ્પન્નં ખયધમ્મં વયધમ્મં વિરાગધમ્મં નિરોધધમ્મન્તિ તુલયિત્વા તીરયિત્વા વિભાવયિત્વા વિભૂતં કત્વા જરામરણનિરોધે નિબ્બાને ખિપ્પં જવતીતિ જવનપઞ્ઞા.

કતમા તિક્ખપઞ્ઞા? ખિપ્પં કિલેસે છિન્દતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. ઉપ્પન્નં કામવિતક્કં નાધિવાસેતિ, ઉપ્પન્નં બ્યાપાદવિતક્કં… ઉપ્પન્નં વિહિંસાવિતક્કં… ઉપ્પન્નુપ્પન્ને પાપકે અકુસલે ધમ્મે… ઉપ્પન્નં રાગં… દોસં… મોહં… કોધં… ઉપનાહં… મક્ખં… પળાસં… ઇસ્સં… મચ્છરિયં… માયં… સાઠેય્યં… થમ્ભં… સારમ્ભં… માનં… અતિમાનં… મદં… પમાદં… સબ્બે કિલેસે… સબ્બે દુચ્ચરિતે… સબ્બે અભિસઙ્ખારે… સબ્બે ભવગામિકમ્મે નાધિવાસેતિ પજહતિ વિનોદેતિ, બ્યન્તીકરોતિ, અનભાવં ગમેતીતિ તિક્ખપઞ્ઞા. એકસ્મિં આસને ચત્તારો ચ અરિયમગ્ગા, ચત્તારિ ચ સામઞ્ઞફલાનિ, ચતસ્સો ચ પટિસમ્ભિદાયો, છ ચ અભિઞ્ઞાયો અધિગતા હોન્તિ સચ્છિકતા ફસ્સિતા પઞ્ઞાયાતિ તિક્ખપઞ્ઞા.

થેરો ચ ભાગિનેય્યસ્સ દીઘનખપરિબ્બાજકસ્સ વેદનાપરિગ્ગહસુત્તે દેસિયમાને ઠિતકોવ સબ્બકિલેસે છિન્દિત્વા સાવકપારમિઞાણં પટિવિદ્ધકાલતો પટ્ઠાય તિક્ખપઞ્ઞો નામ જાતો. તેનાહ – ‘‘તિક્ખપઞ્ઞો, ભન્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો’’તિ.

કતમા નિબ્બેધિકપઞ્ઞા? ઇધેકચ્ચો સબ્બસઙ્ખારેસુ ઉબ્બેગબહુલો હોતિ ઉત્તાસબહુલો ઉક્કણ્ઠનબહુલો અરતિબહુલો અનભિરતિબહુલો બહિમુખો ન રમતિ સબ્બસઙ્ખારેસુ, અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપ્પદાલિતપુબ્બં લોભક્ખન્ધં નિબ્બિજ્ઝતિ પદાલેતીતિ નિબ્બેધિકપઞ્ઞા. અનિબ્બિદ્ધપુબ્બં અપ્પદાલિતપુબ્બં દોસક્ખન્ધં… મોહક્ખન્ધં… કોધં… ઉપનાહં…પે… સબ્બે ભવગામિકમ્મે નિબ્બિજ્ઝતિ પદાલેતીતિ નિબ્બેધિકપઞ્ઞા.

અપ્પિચ્છોતિ સન્તગુણનિગુહનતા, પચ્ચયપટિગ્ગહણે ચ મત્તઞ્ઞુતા, એતં અપ્પિચ્છલક્ખણન્તિ ઇમિના લક્ખણેન સમન્નાગતો. સન્તુટ્ઠોતિ ચતૂસુ પચ્ચયેસુ યથાલાભસન્તોસો યથાબલસન્તોસો યથાસારુપ્પસન્તોસોતિ, ઇમેહિ તીહિ સન્તોસેહિ સમન્નાગતો. પવિવિત્તોતિ કાયવિવેકો ચ વિવેકટ્ઠકાયાનં નેક્ખમ્માભિરતાનં, ચિત્તવિવેકો ચ પરિસુદ્ધચિત્તાનં પરમવોદાનપ્પત્તાનં, ઉપધિવિવેકો ચ નિરુપધીનં પુગ્ગલાનં વિસઙ્ખારગતાનન્તિ, ઇમેસં તિણ્ણં વિવેકાનં લાભી. અસંસટ્ઠોતિ દસ્સનસંસગ્ગો સવનસંસગ્ગો સમુલ્લપનસંસગ્ગો પરિભોગસંસગ્ગો કાયસંસગ્ગોતિ, ઇમેહિ પઞ્ચહિ સંસગ્ગેહિ વિરહિતો. અયઞ્ચ પઞ્ચવિધો સંસગ્ગો રાજૂહિ રાજમહામત્તેહિ તિત્થિયેહિ તિત્થિયસાવકેહિ ઉપાસકેહિ ઉપસિકાહિ ભિક્ખૂહિ ભિક્ખુનીહીતિ અટ્ઠહિ પુગ્ગલેહિ સદ્ધિં જાયતિ, સો સબ્બોપિ થેરસ્સ નત્થીતિ અસંસટ્ઠો.

આરદ્ધવીરિયોતિ પગ્ગહિતવીરિયો પરિપુણ્ણવીરિયો. તત્થ આરદ્ધવીરિયો ભિક્ખુ ગમને ઉપ્પન્નકિલેસસ્સ ઠાનં પાપુણિતું ન દેતિ, ઠાને ઉપ્પન્નસ્સ નિસજ્જં, નિસજ્જાય ઉપ્પન્નસ્સ સેય્યં પાપુણિતું ન દેતિ, તસ્મિં તસ્મિં ઇરિયાપથે ઉપ્પન્નં તત્થ તત્થેવ નિગ્ગણ્હાતિ. થેરો પન ચતુચત્તાલીસ વસ્સાનિ મઞ્ચે પિટ્ઠિં ન પસારેતિ. તં સન્ધાય ‘‘આરદ્ધવીરિયો’’તિ આહ. વત્તાતિ ઓધુનનવત્તા. ભિક્ખૂનં અજ્ઝાચારં દિસ્વા ‘‘અજ્જ કથેસ્સામિ, સ્વે કથેસ્સામી’’તિ કથાવવત્થાનં ન કરોતિ, તસ્મિં તસ્મિં યેવ ઠાને ઓવદતિ અનુસાસતીતિ અત્થો.

વચનક્ખમોતિ વચનં ખમતિ. એકો હિ પરસ્સ ઓવાદં દેતિ, સયં પન અઞ્ઞેન ઓવદિયમાનો કુજ્ઝતિ. થેરો પન પરસ્સપિ ઓવાદં દેતિ, સયં ઓવદિયમાનોપિ સિરસા સમ્પટિચ્છતિ. એકદિવસં કિર સારિપુત્તત્થેરં સત્તવસ્સિકો સામણેરો – ‘‘ભન્તે, સારિપુત્ત, તુમ્હાકં નિવાસનકણ્ણો ઓલમ્બતી’’તિ આહ. થેરો કિઞ્ચિ અવત્વાવ એકમન્તં ગન્ત્વા પરિમણ્ડલં નિવાસેત્વા આગમ્મ ‘‘એત્તકં વટ્ટતિ આચરિયા’’તિ અઞ્જલિં પગ્ગય્હ અટ્ઠાસિ.

‘‘તદહુ પબ્બજિતો સન્તો, જાતિયા સત્તવસ્સિકો;

સોપિ મં અનુસાસેય્ય, સમ્પટિચ્છામિ મત્થકે’’તિ. (મિ. પ. ૬.૪.૮) –

આહ.

ચોદકોતિ વત્થુસ્મિં ઓતિણ્ણે વા અનોતિણ્ણે વા વીતિક્કમં દિસ્વા – ‘‘આવુસો, ભિક્ખુના નામ એવં નિવાસેતબ્બં, એવં પારુપિતબ્બં, એવં ગન્તબ્બં, એવં ઠાતબ્બં, એવં નિસીદિતબ્બં, એવં ખાદિતબ્બં, એવં ભુઞ્જિતબ્બ’’ન્તિ તન્તિવસેન અનુસિટ્ઠિં દેતિ.

પાપગરહીતિ પાપપુગ્ગલે ન પસ્સે, ન તેસં વચનં સુણે, તેહિ સદ્ધિં એકચક્કવાળેપિ ન વસેય્યં.

‘‘મા મે કદાચિ પાપિચ્છો, કુસીતો હીનવીરિયો;

અપ્પસ્સુતો અનાદરો, સમેતો અહુ કત્થચી’’તિ. –

એવં પાપપુગ્ગલેપિ ગરહતિ, ‘‘સમણેન નામ રાગવસિકેન દોસમોહવસિકેન ન હોતબ્બં, ઉપ્પન્નો રાગો દોસો મોહો પહાતબ્બો’’તિ એવં પાપધમ્મેપિ ગરહતીતિ દ્વીહિ કારણેહિ ‘‘પાપગરહી, ભન્તે, આયસ્મા સારિપુત્તો’’તિ વદતિ.

એવં આયસ્મતા આનન્દેન સોળસહિ પદેહિ થેરસ્સ યથાભૂતવણ્ણપ્પકાસને કતે – ‘‘કિં આનન્દો અત્તનો પિયસહાયસ્સ વણ્ણં કથેતું ન લભતિ, કથેતુ કિં પન તેન કથિતં તથેવ હોતિ, કિં સો સબ્બઞ્ઞૂ’’તિ? કોચિ પાપપુગ્ગલો વત્તું મા લભતૂતિ સત્થા તં વણ્ણભણનં અકુપ્પં સબ્બઞ્ઞુભાસિતં કરોન્તો જિનમુદ્દિકાય લઞ્છન્તો એવમેતન્તિઆદિમાહ.

એવં તથાગતેન ચ આનન્દત્થેરેન ચ મહાથેરસ્સ વણ્ણે કથિયમાને ભુમટ્ઠકા દેવતા ઉટ્ઠહિત્વા એતેહેવ સોળસહિ પદેહિ વણ્ણં કથયિંસુ. તતો આકાસટ્ઠકદેવતા સીતવલાહકા ઉણ્હવલાહકા ચાતુમહારાજિકાતિ યાવ અકનિટ્ઠબ્રહ્મલોકા દેવતા ઉટ્ઠહિત્વા એતેહેવ સોળસહિ પદેહિ વણ્ણં કથયિંસુ. એતેનુપાયેન એકચક્કવાળં આદિં કત્વા દસસુ ચક્કવાળસહસ્સેસુ દેવતા ઉટ્ઠહિત્વા કથયિંસુ. અથાયસ્મતો સારિપુત્તસ્સ સદ્ધિવિહારિકો સુસીમો દેવપુત્તો ચિન્તેસિ – ‘‘ઇમા દેવતા અત્તનો અત્તનો નક્ખત્તકીળં પહાય તત્થ તત્થ ગન્ત્વા મય્હં ઉપજ્ઝાયસ્સેવ વણ્ણં કથેન્તિ, ગચ્છામિ તથાગતસ્સ સન્તિકં, ગન્ત્વા એતદેવ વણ્ણભણનં દેવતાભાસિતં કરોમી’’તિ, સો તથા અકાસિ. તં દસ્સેતું અથ ખો સુસીમોતિઆદિ વુત્તં.

ઉચ્ચાવચાતિ અઞ્ઞેસુ ઠાનેસુ પણીતં ઉચ્ચં વુચ્ચતિ, હીનં અવચં. ઇધ પન ઉચ્ચાવચાતિ નાનાવિધા વણ્ણનિભા. તસ્સા કિર દેવપરિસાય નીલટ્ઠાનં અતિનીલં, પીતકટ્ઠાનં અતિપીતકં, લોહિતટ્ઠાનં અતિલોહિતં, ઓદાતટ્ઠાનં અચ્ચોદાતન્તિ, ચતુબ્બિધા વણ્ણનિભા પાતુભવિ. તેનેવ સેય્યથાપિ નામાતિ ચતસ્સો ઉપમા આગતા. તત્થ સુભોતિ સુન્દરો. જાતિમાતિ જાતિસમ્પન્નો. સુપરિકમ્મકતોતિ ધોવનાદિપરિકમ્મેન સુટ્ઠુ પરિકમ્મકતો. પણ્ડુકમ્બલે નિક્ખિત્તોતિ રત્તકમ્બલે ઠપિતો. એવમેવન્તિ રત્તકમ્બલે નિક્ખિત્તમણિ વિય સબ્બા એકપ્પહારેનેવ વિરોચિતું આરદ્ધા. નિક્ખન્તિ અતિરેકપઞ્ચસુવણ્ણેન કતપિળન્ધનં. તઞ્હિ ઘટ્ટનમજ્જનક્ખમં હોતિ. જમ્બોનદન્તિ મહાજમ્બુસાખાય પવત્તનદિયં નિબ્બત્તં, મહાજમ્બુફલરસે વા પથવિયં પવિટ્ઠે સુવણ્ણઙ્કુરા ઉટ્ઠહન્તિ, તેન સુવણ્ણેન કતપિળન્ધનન્તિપિ અત્થો. દક્ખકમ્મારપુત્તઉક્કામુખસુકુસલસમ્પહટ્ઠન્તિ સુકુસલેન કમ્મારપુત્તેન ઉક્કામુખે પચિત્વા સમ્પહટ્ઠં. ધાતુવિભઙ્ગે (મ. નિ. ૩.૩૫૭ આદયો) અકતભણ્ડં ગહિતં, ઇધ પન કતભણ્ડં.

વિદ્ધેતિ દૂરીભૂતે. દેવેતિ આકાસે. નભં અબ્ભુસ્સક્કમાનોતિ આકાસં અભિલઙ્ઘન્તો. ઇમિના તરુણસૂરિયભાવો દસ્સિતો. સોરતોતિ સોરચ્ચેન સમન્નાગતો. દન્તોતિ નિબ્બિસેવનો. સત્થુવણ્ણાભતોતિ સત્થારા આભતવણ્ણો. સત્થા હિ અટ્ઠપરિસમજ્ઝે નિસીદિત્વા ‘‘સેવથ, ભિક્ખવે, સારિપુત્તમોગ્ગલ્લાને’’તિઆદિના (મ. નિ. ૩.૩૭૧) નયેન થેરસ્સ વણ્ણં આહરીતિ થેરો આભતવણ્ણો નામ હોતિ. કાલં કઙ્ખતીતિ પરિનિબ્બાનકાલં પત્થેતિ. ખીણાસવો હિ નેવ મરણં અભિનન્દતિ, ન જીવિતં પત્થેતિ, દિવસસઙ્ખેપં વેતનં ગહેત્વા ઠિતપુરિસો વિય કાલં પન પત્થેતિ, ઓલોકેન્તો તિટ્ઠતીતિ અત્થો. તેનેવાહ –

‘‘નાભિનન્દામિ મરણં, નાભિનન્દામિ જીવિતં;

કાલઞ્ચ પટિકઙ્ખામિ, નિબ્બિસં ભતકો યથા’’તિ. (થેરગા. ૧૦૦૧-૧૦૦૨); નવમં;

૧૦. નાનાતિત્થિયસાવકસુત્તવણ્ણના

૧૧૧. દસમે નાનાતિત્થિયસાવકાતિ તે કિર કમ્મવાદિનો અહેસું, તસ્મા દાનાદીનિ પુઞ્ઞાનિ કત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તા, તે ‘‘અત્તનો અત્તનો સત્થરિ પસાદેન નિબ્બત્તમ્હા’’તિ સઞ્ઞિનો હુત્વા ‘‘ગચ્છામ દસબલસ્સ સન્તિકે ઠત્વા અમ્હાકં સત્થારાનં વણ્ણં કથેસ્સામા’’તિ આગન્ત્વા પચ્ચેકગાથાહિ કથયિંસુ. તત્થ છિન્દિતમારિતેતિ છિન્દિતે ચ મારિતે ચ. હતજાનીસૂતિ પોથને ચ ધનજાનીસુ ચ. પુઞ્ઞં વા પનાતિ અત્તનો પુઞ્ઞમ્પિ ન સમનુપસ્સતિ, સઙ્ખેપતો પુઞ્ઞાપુઞ્ઞાનં વિપાકો નત્થીતિ વદતિ. સ વે વિસ્સાસમાચિક્ખીતિ સો – ‘‘એવં કતપાપાનમ્પિ કતપુઞ્ઞાનમ્પિ વિપાકો નત્થી’’તિ વદન્તો સત્તાનં વિસ્સાસં અવસ્સયં પતિટ્ઠં આચિક્ખતિ, તસ્મા માનનં વન્દનં પૂજનં અરહતીતિ વદતિ.

તપોજિગુચ્છાયાતિ કાયકિલમથતપેન પાપજિગુચ્છનેન. સુસંવુતત્તોતિ સમન્નાગતો પિહિતો વા. જેગુચ્છીતિ તપેન પાપજિગુચ્છકો. નિપકોતિ પણ્ડિતો. ચાતુયામસુસંવુતોતિ ચાતુયામેન સુસંવુતો. ચાતુયામો નામ સબ્બવારિવારિતો ચ હોતિ સબ્બવારિયુત્તો ચ સબ્બવારિધુતો ચ સબ્બવારિફુટો ચાતિ ઇમે ચત્તારો કોટ્ઠાસા. તત્થ સબ્બવારિવારિતોતિ વારિતસબ્બઉદકો, પટિક્ખિત્તસબ્બસીતોદકોતિ અત્થો. સો કિર સીતોદકે સત્તસઞ્ઞી હોતિ, તસ્મા તં ન વલઞ્જેતિ. સબ્બવારિયુત્તોતિ સબ્બેન પાપવારણેન યુતો. સબ્બવારિધુતોતિ સબ્બેન પાપવારણેન ધુતપાપો. સબ્બવારિફુટોતિ સબ્બેન પાપવારણેન ફુટ્ઠો. દિટ્ઠં સુતઞ્ચ આચિક્ખન્તિ દિટ્ઠં ‘‘દિટ્ઠં મે’’તિ સુતં ‘‘સુતં મે’’તિ આચિક્ખન્તો, ન નિગુહન્તો. ન હિ નૂન કિબ્બિસીતિ એવરૂપો સત્થા કિબ્બિસકારકો નામ ન હોતિ.

નાનાતિત્થિયેતિ સો કિર નાનાતિત્થિયાનંયેવ ઉપટ્ઠાકો, તસ્મા તે આરબ્ભ વદતિ. પકુધકો કાતિયાનોતિ પકુધો કચ્ચાયનો. નિગણ્ઠોતિ નાટપુત્તો. મક્ખલિપૂરણાસેતિ મક્ખલિ ચ પૂરણો ચ. સામઞ્ઞપ્પત્તાતિ સમણધમ્મે કોટિપ્પત્તા. ન હિ નૂન તેતિ સપ્પુરિસેહિ ન દૂરે, તેયેવ લોકે સપ્પુરિસાતિ વદતિ. પચ્ચભાસીતિ ‘‘અયં આકોટકો ઇમેસં નગ્ગનિસ્સિરિકાનં દસબલસ્સ સન્તિકે ઠત્વા વણ્ણં કથેતીતિ તેસં અવણ્ણં કથેસ્સામી’’તિ પતિઅભાસીતિ.

તત્થ સહાચરિતેનાતિ સહ ચરિતમત્તેન. છવો સિગાલોતિ લામકો કાલસિગાલો. કોત્થુકોતિ તસ્સેવ વેવચનં. સઙ્કસ્સરાચારોતિ આસઙ્કિતસમાચારો. ન સતં સરિક્ખોતિ પણ્ડિતાનં સપ્પુરિસાનં સદિસો ન હોતિ, કિં ત્વં કાલસિગાલસદિસે તિત્થિયે સીહે કરોસીતિ?

અન્વાવિસિત્વાતિ ‘‘અયં એવરૂપાનં સત્થારાનં અવણ્ણં કથેતિ, તેનેવ નં મુખેન વણ્ણં કથાપેસ્સામી’’તિ ચિન્તેત્વા તસ્સ સરીરે અનુઆવિસિ અધિમુચ્ચિ, એવં અન્વાવિસિત્વા. આયુત્તાતિ તપોજિગુચ્છને યુત્તપયુત્તા. પાલયં પવિવેકિયન્તિ પવિવેકં પાલયન્તા. તે કિર ‘‘ન્હાપિતપવિવેકં પાલેસ્સામા’’તિ સયં કેસે લુઞ્ચન્તિ. ‘‘ચીવરપવિવેકં પાતેસ્સામા’’તિ નગ્ગા વિચરન્તિ. ‘‘પિણ્ડપાતપવિવેકં પાલેસ્સામા’’તિ સુનખા વિય ભૂમિયં વા ભુઞ્જન્તિ હત્થેસુ વા. ‘‘સેનાસનપવિવેકં પાલેસ્સામા’’તિ કણ્ટકસેય્યાદીનિ કપ્પેન્તિ. રૂપે નિવિટ્ઠાતિ તણ્હાદિટ્ઠીહિ રૂપે પતિટ્ઠિતા. દેવલોકાભિનન્દિનોતિ દેવલોકપત્થનકામા. માતિયાતિ મચ્ચા, તે વે મચ્ચા પરલોકત્થાય સમ્મા અનુસાસન્તીતિ વદતિ.

ઇતિ વિદિત્વાતિ ‘‘અયં પઠમં એતેસં અવણ્ણં કથેત્વા ઇદાનિ વણ્ણં કથેતિ, કો નુ ખો એસો’’તિ આવજ્જેન્તો જાનિત્વાવ. યે ચન્તલિક્ખસ્મિં પભાસવણ્ણાતિ યે અન્તલિક્ખે ચન્દોભાસસૂરિયોભાસસઞ્ઝારાગઇન્દધનુતારકરૂપાનં પભાસવણ્ણા. સબ્બેવ તે તેતિ સબ્બેવ તે તયા. નમુચીતિ મારં આલપતિ. આમિસંવ મચ્છાનં વધાય ખિત્તાતિ યથા મચ્છાનં વધત્થાય બળિસલગ્ગં આમિસં ખિપતિ, એવં તયા પસંસમાનેન એતે રૂપા સત્તાનં વધાય ખિત્તાતિ વદતિ.

માણવગામિયોતિ અયં કિર દેવપુત્તો બુદ્ધુપટ્ઠાકો. રાજગહીયાનન્તિ રાજગહપબ્બતાનં. સેતોતિ કેલાસો. અઘગામિનન્તિ આકાસગામીનં. ઉદધિનન્તિ ઉદકનિધાનાનં. ઇદં વુત્તં હોતિ – યથા રાજગહીયાનં પબ્બતાનં વિપુલો સેટ્ઠો, હિમવન્તપબ્બતાનં કેલાસો, આકાસગામીનં આદિચ્ચો, ઉદકનિધાનાનં સમુદ્દો, નક્ખત્તાનં ચન્દો, એવં સદેવકસ્સ લોકસ્સ બુદ્ધો સેટ્ઠોતિ. દસમં.

નાનાતિત્થિયવગ્ગો તતિયો.

ઇતિ સારત્થપ્પકાસિનિયા

સંયુત્તનિકાય-અટ્ઠકથાય

દેવપુત્તસંયુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.