૨. અનાથપિણ્ડિકવગ્ગો

૧. ચન્દિમસસુત્તવણ્ણના

૯૨. દુતિયવગ્ગસ્સ પઠમે કચ્છેવાતિ કચ્છે વિય. કચ્છેતિ પબ્બતકચ્છેપિ નદીકચ્છેપિ. એકોદિ નિપકાતિ એકગ્ગચિત્તા ચેવ પઞ્ઞાનેપક્કેન ચ સમન્નાગતા. સતાતિ સતિમન્તો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યે ઝાનાનિ લભિત્વા એકોદી નિપકા સતા વિહરન્તિ, તે અમકસે પબ્બતકચ્છે વા નદીકચ્છે વા મગા વિય સોત્થિં ગમિસ્સન્તીતિ. પારન્તિ નિબ્બાનં. અમ્બુજોતિ મચ્છો. રણઞ્જહાતિ કિલેસઞ્જહા. યેપિ ઝાનાનિ લભિત્વા અપ્પમત્તા કિલેસે જહન્તિ, તે સુત્તજાલં ભિન્દિત્વા મચ્છા વિય નિબ્બાનં ગમિસ્સન્તીતિ વુત્તં હોતિ. પઠમં.

૨. વેણ્ડુસુત્તવણ્ણના

૯૩. દુતિયે વેણ્ડૂતિ તસ્સ દેવપુત્તસ્સ નામં. પયિરુપાસિયાતિ પરિરુપાસિત્વા. અનુસિક્ખરેતિ સિક્ખન્તિ. સિટ્ઠિપદેતિ અનુસિટ્ઠિપદે. કાલે તે અપ્પમજ્જન્તાતિ કાલે તે અપ્પમાદં કરોન્તા. દુતિયં.

૩. દીઘલટ્ઠિસુત્તવણ્ણના

૯૪. તતિયે દીઘલટ્ઠીતિ દેવલોકે સબ્બે સમપ્પમાણા તિગાવુતિકાવ હોન્તિ, મનુસ્સલોકે પનસ્સ દીઘત્તભાવતાય એવંનામં અહોસિ. સો પુઞ્ઞાનિ કત્વા દેવલોકે નિબ્બત્તોપિ તથેવ પઞ્ઞાયિ. તતિયં.

૪. નન્દનસુત્તવણ્ણના

૯૫. ચતુત્થે ગોતમાતિ ભગવન્તં ગોત્તેન આલપતિ. અનાવટન્તિ તથાગતસ્સ હિ સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં પેસેન્તસ્સ રુક્ખો વા પબ્બતો વા આવરિતું સમત્થો નામ નત્થિ. તેનાહ ‘‘અનાવટ’’ન્તિ. ઇતિ તથાગતં થોમેત્વા દેવલોકે અભિસઙ્ખતપઞ્હં પુચ્છન્તો કથંવિધન્તિઆદિમાહ. તત્થ દુક્ખમતિચ્ચ ઇરિયતીતિ દુક્ખં અતિક્કમિત્વા વિહરતિ. સીલવાતિ લોકિયલોકુત્તરેન સીલેન સમન્નાગતો ખીણાસવો. પઞ્ઞાદયોપિ મિસ્સકાયેવ વેદિતબ્બા. પૂજયન્તીતિ ગન્ધપુપ્ફાદીહિ પૂજેન્તિ. ચતુત્થં.

૫-૬. ચન્દનસુત્તાદિવણ્ણના

૯૬. પઞ્ચમે અપ્પતિટ્ઠે અનાલમ્બેતિ હેટ્ઠા અપતિટ્ઠે ઉપરિ અનાલમ્બને. સુસમાહિતોતિ અપ્પનાયપિ ઉપચારેનપિ સુટ્ઠુ સમાહિતો. પહિતત્તોતિ પેસિતત્તો. નન્દીરાગપરિક્ખીણોતિ પરિક્ખીણનન્દીરાગો. નન્દીરાગો નામ તયો કમ્માભિસઙ્ખારા. ઇતિ ઇમાય ગાથાય કામસઞ્ઞાગહણેન પઞ્ચોરમ્ભાગિયસંયોજનાનિ, રૂપસંયોજનગહણેન પઞ્ચ ઉદ્ધમ્ભાગિયસંયોજનાનિ, નન્દીરાગેન તયો કમ્માભિસઙ્ખારા ગહિતા. એવં યસ્સ દસ સંયોજનાનિ તયો ચ કમ્માભિસઙ્ખારા પહીના, સો ગમ્ભીરે મહોઘે ન સીદતીતિ. કામસઞ્ઞાય વા કામભવો, રૂપસંયોજનેન રૂપભવો ગહિતો, તેસં ગહણેન અરૂપભવો ગહિતોવ, નન્દીરાગેન તયો કમ્માભિસઙ્ખારા ગહિતાતિ એવં યસ્સ તીસુ ભવેસુ તયો સઙ્ખારા નત્થિ, સો ગમ્ભીરે ન સીદતીતિપિ દસ્સેતિ. પઞ્ચમં.

૯૭. છટ્ઠં વુત્તત્થમેવ. છટ્ઠં.

૭. સુબ્રહ્મસુત્તવણ્ણના

૯૮. સત્તમે સુબ્રહ્માતિ સો કિર દેવપુત્તો અચ્છરાસઙ્ઘપરિવુતો નન્દનકીળિકં ગન્ત્વા પારિચ્છત્તકમૂલે પઞ્ઞત્તાસને નિસીદિ. તં પઞ્ચસતા દેવધીતરો પરિવારેત્વા નિસિન્ના, પઞ્ચસતા રુક્ખં અભિરુળ્હા. નનુ ચ દેવતાનં ચિત્તવસેન યોજનસતિકોપિ રુક્ખો ઓનમિત્વા હત્થં આગચ્છતિ, કસ્મા તા અભિરુળ્હાતિ. ખિડ્ડાપસુતતાય. અભિરુય્હ પન મધુરસ્સરેન ગાયિત્વા ગાયિત્વા પુપ્ફાનિ પાતેન્તિ, તાનિ ગહેત્વા ઇતરા એકતોવણ્ટિકમાલાદિવસેન ગન્થેન્તિ. અથ રુક્ખં અભિરુળ્હા ઉપચ્છેદકકમ્મવસેન એકપ્પહારેનેવ કાલં કત્વા અવીચિમ્હિ નિબ્બત્તા મહાદુક્ખં અનુભવન્તિ.

અથ કાલે ગચ્છન્તે દેવપુત્તો ‘‘ઇમાસં નેવ સદ્દો સુય્યતિ, ન પુપ્ફાનિ પાતેન્તિ. કહં નુ ખો ગતા’’તિ? આવજ્જેન્તો નિરયે નિબ્બત્તભાવં દિસ્વા પિયવત્થુકસોકેન રુપ્પમાનો ચિન્તેસિ – ‘‘એતા તાવ યથાકમ્મેન ગતા, મય્હં આયુસઙ્ખારો કિત્તકો’’તિ. સો – ‘‘સત્તમે દિવસે મયાપિ અવસેસાહિ પઞ્ચસતાહિ સદ્ધિં કાલં કત્વા તત્થેવ નિબ્બત્તિતબ્બ’’ન્તિ દિસ્વા બલવતરેન સોકેન રુપ્પિ. સો – ‘‘ઇમં મય્હં સોકં સદેવકે લોકે અઞ્ઞત્ર તથાગતા નિદ્ધમિતું સમત્થો નામ નત્થી’’તિ ચિન્તેત્વા સત્થુ સન્તિકં ગન્ત્વા નિચ્ચં ઉત્રસ્તન્તિ ગાથમાહ.

તત્થ ઇદન્તિ અત્તનો ચિત્તં દસ્સેતિ. દુતિયપદં પુરિમસ્સેવ વેવચનં. નિચ્ચન્તિ ચ પદસ્સ દેવલોકે નિબ્બત્તકાલતો પટ્ઠાયાતિ અત્થો ન ગહેતબ્બો, સોકુપ્પત્તિકાલતો પન પટ્ઠાય નિચ્ચન્તિ વેદિતબ્બં. અનુપ્પન્નેસુ કિચ્છેસૂતિ ઇતો સત્તાહચ્ચયેન યાનિ દુક્ખાનિ ઉપ્પજ્જિસ્સન્તિ, તેસુ. અથો ઉપ્પતિતેસુ ચાતિ યાનિ પઞ્ચસતાનં અચ્છરાનં નિરયે નિબ્બત્તાનં દિટ્ઠાનિ, તેસુ ચાતિ એવં ઇમેસુ ઉપ્પન્નાનુપ્પન્નેસુ દુક્ખેસુ નિચ્ચં મમ ઉત્રસ્તં ચિત્તં, અબ્ભન્તરે ડય્હમાનો વિય હોમિ ભગવાતિ દસ્સેતિ.

નાઞ્ઞત્ર બોજ્ઝા તપસાતિ બોજ્ઝઙ્ગભાવનઞ્ચ તપોગુણઞ્ચ અઞ્ઞત્ર મુઞ્ચિત્વા સોત્થિં ન પસ્સામીતિ અત્થો. સબ્બનિસ્સગ્ગાતિ નિબ્બાનતો. એત્થ કિઞ્ચાપિ બોજ્ઝઙ્ગભાવના પઠમં ગહિતા, ઇન્દ્રિયસંવરો પચ્છા, અત્થતો પન ઇન્દ્રિયસંવરોવ પઠમં વેદિતબ્બો. ઇન્દિયસંવરે હિ ગહિતે ચતુપારિસુદ્ધિસીલં ગહિતં હોતિ. તસ્મિં પતિટ્ઠિતો ભિક્ખુ નિસ્સયમુત્તકો ધુતઙ્ગસઙ્ખાતં તપોગુણં સમાદાય અરઞ્ઞં પવિસિત્વા કમ્મટ્ઠાનં ભાવેન્તો સહ વિપસ્સનાય બોજ્ઝઙ્ગે ભાવેતિ. તસ્સ અરિયમગ્ગો યં નિબ્બાનં આરમ્મણં કત્વા ઉપ્પજ્જતિ, સો ‘‘સબ્બનિસ્સગ્ગો’’તિ ભગવા ચતુસચ્ચવસેન દેસનં વિનિવત્તેસિ. દેવપુત્તો દેસનાપરિયોસાને સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠહીતિ. સત્તમં.

૮-૧૦. કકુધસુત્તાદિવણ્ણના

૯૯. અટ્ઠમે કકુધો દેવપુત્તોતિ અયં કિર કોલનગરે મહામોગ્ગલ્લાનત્થેરસ્સ ઉપટ્ઠાકપુત્તો દહરકાલેયેવ થેરસ્સ સન્તિકે વસન્તો ઝાનં નિબ્બત્તેત્વા કાલઙ્કતો, બ્રહ્મલોકે ઉપ્પજ્જિ. તત્રાપિ નં કકુધો બ્રહ્માત્વેવ સઞ્જાનન્તિ. નન્દસીતિ તુસ્સસિ. કિં લદ્ધાતિ તુટ્ઠિ નામ કિઞ્ચિ મનાપં લભિત્વા હોતિ, તસ્મા એવમાહ. કિં જીયિત્થાતિ યસ્સ હિ કિઞ્ચિ મનાપં ચીવરાદિવત્થુ જિણ્ણં હોતિ, સો સોચતિ, તસ્મા એવમાહ. અરતી નાભિકીરતીતિ ઉક્કણ્ઠિતા નાભિભવતિ. અઘજાતસ્સાતિ દુક્ખજાતસ્સ, વટ્ટદુક્ખે ઠિતસ્સાતિ અત્થો. નન્દીજાતસ્સાતિ જાતતણ્હસ્સ. અઘન્તિ એવરૂપસ્સ હિ વટ્ટદુક્ખં આગતમેવ હોતિ. ‘‘દુક્ખી સુખં પત્થયતી’’તિ હિ વુત્તં. ઇતિ અઘજાતસ્સ નન્દી હોતિ, સુખવિપરિણામેન દુક્ખં આગતમેવાતિ નન્દીજાતસ્સ અઘં હોતિ. અટ્ઠમં.

૧૦૦. નવમં વુત્તત્થમેવ. નવમં.

૧૦૧. દસમે આનન્દત્થેરસ્સ અનુમાનબુદ્ધિયા આનુભાવપ્પકાસનત્થં અઞ્ઞતરોતિ આહ. દસમં.

દુતિયો વગ્ગો.