૭. પુનબ્બસુસુત્તવણ્ણના

૨૪૧. સત્તમે તેન ખો પન સમયેનાતિ કતરસમયેન? સૂરિયસ્સ અત્થઙ્ગમનસમયેન. તદા કિર ભગવા પચ્છાભત્તે મહાજનસ્સ ધમ્મં દેસેત્વા મહાજનં ઉય્યોજેત્વા ન્હાનકોટ્ઠકે ન્હત્વા ગન્ધકુટિપરિવેણે પઞ્ઞત્તવરબુદ્ધાસને પુરત્થિમલોકધાતું ઓલોકયમાનો નિસીદિ. અથેકચારિકદ્વિચારિકાદયો પંસુકૂલિકપિણ્ડપાતિકભિક્ખૂ અત્તનો અત્તનો વસનટ્ઠાનેહિ નિક્ખમિત્વા આગમ્મ દસબલં વન્દિત્વા રત્તસાણિયા પરિક્ખિપમાના વિય નિસીદિંસુ. અથ નેસં અજ્ઝાસયં વિદિત્વા સત્થા નિબ્બાનપટિસંયુત્તં ધમ્મકથં કથેસિ.

એવં તોસેસીતિ સા કિર ધીતરં અઙ્કેનાદાય પુત્તં અઙ્ગુલિયા ગહેત્વા જેતવનપિટ્ઠિયં પાકારપરિક્ખેપસમીપે ઉચ્ચારપસ્સાવખેળસિઙ્ઘાણિકં પરિયેસમાના અનુપુબ્બેન જેતવનદ્વારકોટ્ઠકં સમ્પત્તા. ભગવતો ચ, ‘‘આનન્દ, પત્તં આહર, ચીવરં આહર, વિઘાસાદાનં દાનં દેહી’’તિ કથેન્તસ્સ સદ્દો સમન્તા દ્વાદસહત્થમત્તમેવ ગણ્હાતિ. ધમ્મં દેસેન્તસ્સ સચેપિ ચક્કવાળપરિયન્તં કત્વા પરિસા નિસીદતિ, યથા પરિસં ગચ્છતિ, બહિપરિસાય એકઙ્ગુલિમત્તમ્પિ ન નિગ્ગચ્છતિ, ‘‘મા અકારણા મધુરસદ્દો નસ્સી’’તિ. તત્રાયં યક્ખિની બહિપરિસાય ઠિતા સદ્દં ન સુણાતિ, દ્વારકોટ્ઠકે ઠિતાય પનસ્સા મહતિયા બુદ્ધવીથિયા અભિમુખે ઠિતા ગન્ધકુટિ પઞ્ઞાયિ. સા નિવાતે દીપસિખા વિય બુદ્ધગારવેન હત્થકુક્કુચ્ચાદિરહિતં નિચ્ચલં પરિસં દિસ્વા – ‘‘નૂન મેત્થ કિઞ્ચિ ભાજનીયભણ્ડં ભવિસ્સતિ, યતો અહં સપ્પિતેલમધુફાણિતાદીસુ કિઞ્ચિદેવ પત્તતો વા હત્થતો વા પગ્ઘરન્તં ભૂમિયં વા પન પતિતં લભિસ્સામી’’તિ અન્તોવિહારં પાવિસિ. દ્વારકોટ્ઠકે અવરુદ્ધકાનં નિવારણત્થાય ઠિતા આરક્ખદેવતા યક્ખિનિયા ઉપનિસ્સયં દિસ્વા ન નિવારેસિ. તસ્સા સહ પરિસાય એકીભાવગમનેન મધુરસ્સરો છવિઆદીનિ છિન્દિત્વા અટ્ઠિમિઞ્જં આહચ્ચ અટ્ઠાસિ. તં ધમ્મસ્સવનત્થાય નિચ્ચલં ઠિતં પુરિમનયેનેવ પુત્તકા ચોદયિંસુ. સા ‘‘ધમ્મસ્સવનસ્સ મે અન્તરાયં કરોન્તી’’તિ પુત્તકે તુણ્હી ઉત્તરિકે હોહીતિ એવં તોસેસિ.

તત્થ યાવાતિ યાવ ધમ્મં સુણામિ, તાવ તુણ્હી હોહીતિ અત્થો. સબ્બગન્થપ્પમોચનન્તિ નિબ્બાનં આગમ્મ સબ્બે ગન્થા પમુચ્ચન્તિ, તસ્મા તં સબ્બગન્થપ્પમોચનન્તિ વુચ્ચતિ. અતિવેલાતિ વેલાતિક્કન્તા પમાણાતિક્કન્તા. પિયાયનાતિ મગ્ગના પત્થના. તતો પિયતરન્તિ યા અયં અસ્સ ધમ્મસ્સ મગ્ગના પત્થના, ઇદં મય્હં તતો પિયતરન્તિ અત્થો. પિયતરાતિ વા પાઠો. પાણિનન્તિ યથા પાણીનં દુક્ખા મોચેતિ. કે મોચેતીતિ? પાણિનેતિ આહરિત્વા વત્તબ્બં. યં ધમ્મં અભિસમ્બુદ્ધન્તિ, યં ધમ્મં ભગવા અભિસમ્બુદ્ધો. તુણ્હીભૂતાયમુત્તરાતિ ન કેવલં અહમેવ, અયં મે ભગિની ઉત્તરાપિ તુણ્હીભૂતાતિ વદતિ. સદ્ધમ્મસ્સ અનઞ્ઞાયાતિ, અમ્મ, મયં પુબ્બેપિ ઇમં સદ્ધમ્મમેવ અજાનિત્વા ઇદાનિ ઇદં ખુપ્પિપાસાદિદુક્ખં અનુભવન્તા દુક્ખં ચરામ વિહરામ.

ચક્ખુમાતિ પઞ્ચહિ ચક્ખૂહિ ચક્ખુમા. ધમ્મં દેસેન્તોયેવ ભગવા પરિસં સલ્લક્ખયમાનો તસ્સા યક્ખિનિયા ચેવ યક્ખદારકસ્સ ચ સોતાપત્તિફલસ્સ ઉપનિસ્સયં દિસ્વા દેસનં વિનિવટ્ટેત્વા ચતુસચ્ચકથં દીપેતિ, તં સુત્વા તસ્મિંયેવ દેસે ઠિતા યક્ખિની સદ્ધિં પુત્તેન સોતાપત્તિફલે પતિટ્ઠિતા. ધીતુયાપિ પનસ્સા ઉપનિસ્સયો અત્થિ, અતિદહરત્તા પન દેસનં સમ્પટિચ્છિતું નાસક્ખિ.

ઇદાનિ સા યક્ખિની પુત્તસ્સ અનુમોદનં કરોન્તી સાધુ ખો પણ્ડિતો નામાતિઆદિમાહ. અજ્જાહમ્હિ સમુગ્ગતાતિ અહમ્હિ અજ્જ વટ્ટતો ઉગ્ગતા સમુગ્ગતા સાસને વા ઉગ્ગતા સમુગ્ગતા, ત્વમ્પિ સુખી હોહીતિ. દિટ્ઠાનીતિ મયા ચ તયા ચ દિટ્ઠાનિ. ઉત્તરાપિ સુણાતુ મેતિ, ‘‘અમ્હાકં ચતુસચ્ચપટિવેધભાવં, ધીતા મે ઉત્તરાપિ, સુણાતૂ’’તિ વદતિ. સહ સચ્ચપટિવેધેનેવ સાપિ સૂચિલોમો વિય સબ્બં સેતકણ્ડુકચ્છુઆદિભાવં પહાય દિબ્બસમ્પત્તિં પટિલભતિ સદ્ધિં પુત્તેન. ધીતા પનસ્સા યથા નામ લોકે માતાપિતૂહિ ઇસ્સરિયે લદ્ધે પુત્તાનમ્પિ તં હોતિ, એવં માતુ-આનુભાવેનેવ સમ્પત્તિં લભિ. તતો પટ્ઠાય ચ સા સદ્ધિં પુત્તકેહિ ગન્ધકુટિસમીપરુક્ખેયેવ નિવાસરુક્ખં લભિત્વા સાયં પાતં બુદ્ધદસ્સનં લભમાના ધમ્મં સુણમાના દીઘરત્તં તત્થેવ વસિ. સત્તમં.