૧. સબ્ભિસુત્તવણ્ણના

૩૧. સતુલ્લપકાયિકવગ્ગસ્સ પઠમે સતુલ્લપકાયિકાતિ સતં ધમ્મં સમાદાનવસેન ઉલ્લપેત્વા સગ્ગે નિબ્બત્તાતિ સતુલ્લપકાયિકા. તત્રિદં વત્થુ – સમ્બહુલા કિર સમુદ્દવાણિજા નાવાય સમુદ્દં પક્ખન્દિંસુ. તેસં ખિત્તસરવેગેન ગચ્છન્તિયા નાવાય સત્તમે દિવસે સમુદ્દમજ્ઝે મહન્તં ઉપ્પાતિકં પાતુભૂતં, મહાઊમિયો ઉટ્ઠહિત્વા નાવં ઉદકસ્સ પૂરેન્તિ. નાવાય નિમુજ્જમાનાય મહાજનો અત્તનો અત્તનો દેવતાનં નામાનિ ગહેત્વા આયાચનાદીનિ કરોન્તો પરિદેવિ. તેસં મજ્ઝે એકો પુરિસો – ‘‘અત્થિ નુ ખો મે એવરૂપે ભયે પતિટ્ઠા’’તિ આવજ્જેન્તો અત્તનો પરિસુદ્ધાનિ સરણાનિ ચેવ સીલાનિ ચ દિસ્વા યોગી વિય પલ્લઙ્કં આભુજિત્વા નિસીદિ. તમેનં ઇતરે સભયકારણં પુચ્છિંસુ. સો તેસં કથેસિ – ‘‘અમ્ભો અહં નાવં અભિરૂહનદિવસે ભિક્ખુસઙ્ઘસ્સ દાનં દત્વા સરણાનિ ચેવ સીલાનિ ચ અગ્ગહેસિં, તેન મે ભયં નત્થી’’તિ. કિં પન સામિ એતાનિ અઞ્ઞેસમ્પિ વત્તન્તીતિ? આમ વત્તન્તીતિ તેન હિ અમ્હાકમ્પિ દેથાતિ. સો તે મનુસ્સે સતં સતં કત્વા સત્ત કોટ્ઠાસે અકાસિ, તતો પઞ્ચસીલાનિ અદાસિ. તેસુ પઠમં જઙ્ઘસતં ગોપ્ફકમત્તે ઉદકે ઠિતં અગ્ગહેસિ, દુતિયં જાણુમત્તે, તતિયં કટિમત્તે, ચતુત્થં નાભિમત્તે, પઞ્ચમં થનમત્તે, છટ્ઠં ગલપ્પમાણે, સત્તમં મુખેન લોણોદકે પવિસન્તે અગ્ગહેસિ. સો તેસં સીલાનિ દત્વા – ‘‘અઞ્ઞં તુમ્હાકં પટિસરણં નત્થિ, સીલમેવ આવજ્જેથા’’તિ ઉગ્ઘોસેસિ. તાનિ સત્તપિ જઙ્ઘસતાનિ તત્થ કાલં કત્વા આસન્નકાલે ગહિતસીલં નિસ્સાય તાવતિંસભવને નિબ્બત્તિંસુ, તેસં ઘટાવસેનેવ વિમાનાનિ નિબ્બત્તિંસુ. સબ્બેસં મજ્ઝે આચરિયસ્સ યોજનસતિકં સુવણ્ણવિમાનં નિબ્બત્તિ, અવસેનાનિ તસ્સ પરિવારાનિ હુત્વા સબ્બહેટ્ઠિમં દ્વાદસયોજનિકં અહોસિ. તે નિબ્બત્તક્ખણેયેવ કમ્મં આવજ્જેન્તા આચરિયં નિસ્સાય સમ્પત્તિલાભં ઞત્વા, ‘‘ગચ્છામ તાવ, દસબલસ્સ સન્તિકે અમ્હાકં આચરિયસ્સ વણ્ણં કથેય્યામા’’તિ મજ્ઝિમયામસમનન્તરે ભગવન્તં ઉપસઙ્કમિંસુ, તા દેવતા આચરિયસ્સ વણ્ણભણનત્થં એકેકં ગાથં અભાસિંસુ.

તત્થ સબ્ભિરેવાતિ પણ્ડિતેહિ, સપ્પુરિસેહિ એવ. ર-કારો પદસન્ધિકરો. સમાસેથાતિ સહ નિસીદેય્ય. દેસનાસીસમેવ ચેતં, સબ્બઇરિયાપથે સબ્ભિરેવ સહ કુબ્બેય્યાતિ અત્થો. કુબ્બેથાતિ કરેય્ય. સન્થવન્તિ મિત્તસન્થવં. તણ્હાસન્થવો પન ન કેનચિ સદ્ધિં કાતબ્બો, મિત્તસન્થવો બુદ્ધ-પચ્ચેકબુદ્ધ-બુદ્ધસાવકેહિ સહ કાતબ્બો. ઇદં સન્ધાયેતં વુત્તં. સતન્તિ બુદ્ધાદીનં સપ્પુરિસાનં. સદ્ધમ્મન્તિ પઞ્ચસીલદસસીલચતુસતિપટ્ઠાનાદિભેદં સદ્ધમ્મં, ઇધ પન પઞ્ચસીલં અધિપ્પેતં. સેય્યો હોતીતિ વડ્ઢિ હોતિ. ન પાપિયોતિ લામકં કિઞ્ચિ ન હોતિ. નાઞ્ઞતોતિ વાલિકાદીહિ તેલાદીનિ વિય અઞ્ઞતો અન્ધબાલતો પઞ્ઞા નામ ન લબ્ભતિ, તિલાદીહિ પન તેલાદીનિ વિય સતં ધમ્મં ઞત્વા પણ્ડિતમેવ સેવન્તો ભજન્તો લભતીતિ. સોકમજ્ઝેતિ સોકવત્થૂનં સોકાનુગતાનં વા સત્તાનં મજ્ઝગતો ન સોચતિ બન્ધુલમલ્લસેનાપતિસ્સ ઉપાસિકા વિય, પઞ્ચન્નં ચોરસતાનં મજ્ઝે ધમ્મસેનાપતિસ્સ સદ્ધિવિહારિકો સંકિચ્ચસામણેરો વિય ચ.

ઞાતિમજ્ઝે વિરોચતીતિ ઞાતિગણમજ્ઝે સંકિચ્ચથેરસ્સ સદ્ધિવિહારિકો અધિમુત્તકસામણેરો વિય સોભતિ. સો કિર થેરસ્સ ભાગિનેય્યો હોતિ, અથ નં થેરો આહ – ‘‘સામણેર, મહલ્લકોસિ જાતો, ગચ્છ, વસ્સાનિ પુચ્છિત્વા એહિ, ઉપસમ્પાદેસ્સામિ ત’’ન્તિ. સો ‘‘સાધૂ’’તિ થેરં વન્દિત્વા પત્તચીવરમાદાય ચોરઅટવિયા ઓરભાગે ભગિનિગામં ગન્ત્વા પિણ્ડાય ચરિ, તં ભગિની દિસ્વા વન્દિત્વા ગેહે નિસીદાપેત્વા ભોજેસિ. સો કતભત્તકિચ્ચો વસ્સાનિ પુચ્છિ. સા ‘‘અહં ન જાનામિ, માતા મે જાનાતી’’તિ આહ. અથ સો ‘‘તિટ્ઠથ તુમ્હે, અહં માતુસન્તિકં ગમિસ્સામી’’તિ અટવિં ઓતિણ્ણો. તમેનં દૂરતોવ ચોરપુરિસો દિસ્વા ચોરાનં આરોચેસિ. ચોરા ‘‘સામણેરો કિરેકો અટવિં ઓતિણ્ણો, ગચ્છથ નં આનેથા’’તિ આણાપેત્વા એકચ્ચે ‘‘મારેમ ન’’ન્તિ આહંસુ, એકચ્ચે વિસ્સજ્જેમાતિ. સામણેરો ચિન્તેસિ – ‘‘અહં સેખો સકરણીયો, ઇમેહિ સદ્ધિં મન્તેત્વા સોત્થિમત્તાનં કરિસ્સામી’’તિ ચોરજેટ્ઠકં આમન્તેત્વા, ‘‘ઉપમં તે, આવુસો, કરિસ્સામી’’તિ ઇમા ગાથા અભાસિ –

‘‘અહુ અતીતમદ્ધાનં, અરઞ્ઞસ્મિં બ્રહાવને;

ચેતો કૂટાનિ ઓડ્ડેત્વા, સસકં અવધી તદા.

‘‘સસકઞ્ચ મતં દિસ્વા, ઉબ્બિગ્ગા મિગપક્ખિનો;

એકરત્તિં અપક્કામું, ‘અકિચ્ચં વત્તતે ઇધ’.

‘‘તથેવ સમણં હન્ત્વા, અધિમુત્તં અકિઞ્ચનં;

અદ્ધિકા નાગમિસ્સન્તિ, ધનજાનિ ભવિસ્સતી’’તિ.

‘‘સચ્ચં ખો સમણો આહ, અધિમુત્તો અકિઞ્ચનો;

અદ્ધિકા નાગમિસ્સન્તિ, ધનજાનિ ભવિસ્સતિ.

‘‘સચે પટિપથે દિસ્વા, નારોચેસ્સસિ કસ્સચિ;

તવ સચ્ચમનુરક્ખન્તો, ગચ્છ ભન્તે યથાસુખ’’ન્તિ.

સો તેહિ ચોરેહિ વિસ્સજ્જિતો ગચ્છન્તો ઞાતયોપિ દિસ્વા તેસમ્પિ ન આરોચેસિ. અથ તે અનુપ્પત્તે ચોરા ગહેત્વા વિહેઠયિંસુ, ઉરં પહરિત્વા પરિદેવમાનઞ્ચસ્સ માતરં ચોરા એતદવોચું –

‘‘કિં તે હોતિ અધિમુત્તો, ઉદરે વસિકો અસિ;

પુટ્ઠા મે અમ્મ અક્ખાહિ, કથં જાનેમુ તં મય’’ન્તિ.

‘‘અધિમુત્તસ્સ અહં માતા, અયઞ્ચ જનકો પિતા;

ભગિની ભાતરો ચાપિ, સબ્બેવ ઇધ ઞાતયો.

‘‘અકિચ્ચકારી અધિમુત્તો, યં દિસ્વા ન નિવારયે;

એતં ખો વત્તં સમણાનં, અરિયાનં ધમ્મજીવિનં.

‘‘સચ્ચવાદી અધિમુત્તો, યં દિસ્વા ન નિવારયે;

અધિમુત્તસ્સ સુચિણ્ણેન, સચ્ચવાદિસ્સ ભિક્ખુનો;

સબ્બેવ અભયં પત્તા, સોત્થિં ગચ્છન્તુ ઞાતયો’’તિ.

એવં તે ચોરેહિ વિસ્સજ્જિતા ગન્ત્વા અધિમુત્તં આહંસુ –

‘‘તવ તાત સુચિણ્ણેન, સચ્ચવાદિસ્સ ભિક્ખુનો;

સબ્બેવ અભયં પત્તા, સોત્થિં પચ્ચાગમમ્હસે’’તિ.

તેપિ પઞ્ચસતા ચોરા પસાદં આપજ્જિત્વા અધિમુત્તસ્સ સામણેરસ્સ સન્તિકે પબ્બજિંસુ. સો તે આદાય ઉપજ્ઝાયસ્સ સન્તિકં ગન્ત્વા પઠમં અત્તના ઉપસમ્પન્નો પચ્છા તે પઞ્ચસતે અત્તનો અન્તેવાસિકે કત્વા ઉપસમ્પાદેસિ. તે અધિમુત્તથેરસ્સ ઓવાદે ઠિતા સબ્બે અગ્ગફલં અરહત્તં પાપુણિંસુ. ઇમમત્થં ગહેત્વા દેવતા ‘‘સતં સદ્ધમ્મમઞ્ઞાય ઞાતિમજ્ઝે વિરોચતી’’તિ આહ.

સાતતન્તિ સતતં સુખં વા ચિરં તિટ્ઠન્તીતિ વદતિ. સબ્બાસં વોતિ સબ્બાસં તુમ્હાકં. પરિયાયેનાતિ કારણેન. સબ્બદુક્ખા પમુચ્ચતીતિ, ન કેવલં સેય્યોવ હોતિ, ન ચ કેવલં પઞ્ઞં લભતિ, સોકમજ્ઝે ન સોચતિ, ઞાતિમજ્ઝે વિરોચતિ, સુગતિયં નિબ્બત્તતિ, ચિરં સુખં તિટ્ઠતિ, સકલસ્મા પન વટ્ટદુક્ખાપિ મુચ્ચતીતિ. પઠમં.